Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1976, Blaðsíða 20

Náttúrufræðingurinn - 1976, Blaðsíða 20
122 NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN Sprungusvœði og bergprýstmgur á Suðurlandi Að sumu leyti svipar skjálftasvæði Suðurlands til þverbrotasvæða, sem tengja hryggjarstykki í hafinu, enda tengir svæðið vestara og eystra gosbeltið og fær væntanlega spennu sína frá gosvirkni, ganga- myndun og skorpuhreyfingum í þeim. Hversu náin hliðstæða þetta belti er við þverbrotin í hafinu, er enn órannsakað mál. Upptök stærstu skjálftanna á Suðurlandi (2. og 3. rnynd) virðast jrræða mjótt belti með A-V stefnu frá Hjalla í Ölfusi austur undir Selsund. Ef þetta belti væri túlkað sem plötuskil í anda plötukenningar, mundi almennt við því búist, að brotahreyfingar, sem skjálftunum valda, hefðu sömu stefnu og upptakabeltið. Sprungukerfi á yfirborði ættu þá að stefna A-V og með hliðsjón af hreyfingu svipaðra þverbrota í liafinu ætti land norðan beltisins að færast vestur en land sunnan við austur í skjálftum. Sprungusvæðin eftir skjálftana 189fi og 1912 liggja hins vegar nær því að vera þvert á þessa stefnu og skástígar sprungur benda til jæss, að land austan við hvert sprungusvæði hafi færst suður en land vestan við norður. Stefna sprungusvæðanna og hreyfing Jreirra gefa til kynna, að á Suðurlandi ríki mestur berg- Jirýstingur í lárétta norðaustlæga stefnu, en minnstur þrýstingur hins vegar í norðvestlæga stefnu jrvert á gosbeltiu. Stefna minnsta Jjrýstings er þá mjög svipuð og á Reykjanesskaga. Undir þessum Jirýstingi gæti bergið allt eins brotnað á lóðréttum A-V lægum flöt- um, en af einhverjum orscikum, sem enn eru ekki kunnar, velur bergið fremur N-S stefnuna. Þrýstingsástand bergsins er ekki ósvip- að því, sem plötukenning gerir ráð fyrir, en bergið brotnar á annan hátt en hún ætlar. Heimildir um skjálfta sýna, að stórir skjálftar geta orðið hvar sem er á upptakabeltinu og sprungur, sem þeim fylgja, munu yfir- leitt stefna N-S og geta náð allt að 15 km til hvorrar handar. Á því sprungusvæði gætu áhrif stærstu skjálfta orðið X—XI stig eða eyð- andi á flest mannvirki. Það er eftirtektarvert um skjálftana 1784 og 1896, að Jreir byrj- uðu austan til á upptakabeltinu en færðust vestur á nokkrum dög- um eða vikum. Ef stórir skjálftar koma á Landi og Rangárvöllum, væri Jiví ástæða til að óttast allmikla skjálfta í Flóa og Ölfusi nokkru seinna. Hrinan 1896 var óvenju kröftug, enda bafði orku verið safnað
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.