Samvinnan - 01.12.1973, Síða 79

eitthvað bogið eða úrelt á yfir-
borði fjelagsskaparins er það
á valdi fjelagsmanna sjálfra
að laga allt þesskonar í hendi
sjer, þar sem alstaðar mun
vera lýðveldisskipulag í lögrnn
fjelaganna.
En, mig grunar að það sje
ekki þetta, er nú hefur verið
bent á, sem gjörir kaupfjelögin
úrelt í áliti manna, heldur hitt,
að menn hafa ekki nægilega
næmt auga fyrir nútíðarhlut-
verki fjelaganna. Það er einnig
að miklu leyti, fyrir þessa
skuld, að fjelagsheildinni veitir
svo örðugt að geta sinnt hlut-
verkinu, og haldið fast við það,
gegnum allan þann blindinga-
leik í verzlunarfyrirkomulag-
inu, sem nú blasir beinast við
lauslegri skoðun.
Menn muna þaS mjög vel,
að í fyrstu urðu fjelögin eink-
um að beita sjer til þess að
brjóta á bak aptur verzlunar-
einokun á ýmsum stöðum. Þeg-
ar svo það hlutverk var unnið
fannst mörgum tilganginum
náð. Það lítur út fyrir, að hin-
ir sömu menn hafi ekki athug-
að þá galla, sem hlutu svo apt-
ur að verða á æstrl samkeppni,
þegar hún kom til skjalanna;
þeim er það tæplega ljóst, að
hlutverk kaupfjelaganna 1
þessum bardaga er engu óþarf-
ara, en fullt svo vandasamt,
sem hið fyrra, að berjast gegn
einokuninni. Það er því engu
síður ástæða að minnast þess,
sem fjelögin segja um tilgang-
inn, og hafa það fyrir aug-
um nú á þessum dögum, þegar
samkeppnin breiðir út sína
mislitu vængi, heldur en var á
fyrri árum meðan einokunar-
kaupmenn sátu sem fastast á
veldisstólum sínum.
Aðalatriðin í tilgangsstarfi
flestra kaupfjelaga hygg jeg
vera á þessa leið:
a. Alþýðan verði sjálfstæð í
verzlunarefnum og hafi um-
ráð verzlunarinnar.
b. Verzlun öll og viðskipti fari
fram á heiðvirðasta hátt.
c. Skuldaverzlun sje afnmnin.
d. Verzlunin sje fjelagsleg (Co-
operativ) og sem kostnaðar-
minnst.
e. Innanlandsframleiðsla sje
aukin og endurbætt; útlend-
ar vörur sjeu vandaðar og
hentugar.
f. Fjelagið safni tryggingafje.
g. Jafnrjetti, verzlunarþekk-
ing og almenn menntim fái
stuðning hjá fjelaginu.
h. Hin einstöku fjelög gangi í
allsherjar bandalag hjer á
landi.
Þó jeg viðurkenni það fús-
lega, að kaupfjelögunum hjer
á landi sje í ýmsu ábótavant,
get jeg eigi betur sjeð, en þeirra
sje nú fullt svo mikil þörf sem
nokkru sinni fyr, og því verða
mjer þessar spurningar á vör-
um:
1. Er nokkur fyr nefndur til-
gangsliður kaupfjelaganna
óþarfur þjóðinni eða úrelt-
rnr?
2. Eru nokkrar verulegar lík-
ur til þess, að samkeppnis-
kaupmenn sæki það eins
fast og alþýðleg samvinnu-
fjelög að ná þeim tilgangi,
sem í stafliðunum felst?
3. Skyldi það ekki geta verið
að skoðanir ýmsra manna,
hjer á landi, á hollri verzl-
un og viðskiptalífi, sjeu
nokkuð óþroskaðar og „úr-
eltar“? s. J.
H. Sundrungarandinn.
Eitt af þvi, sem staðið hefur
föstum fjelagsskap og sam-
vinnu fyrir góðum þrifum, hjer
á landi, enn sem komið er sögu,
er hinn rótgróni sundrungar-
andi, sem nær því alstaðar hef-
ur komið fram, í hverju fyrir-
tæki sem er, að minnsta kosti
þegar framliðu dagar og fyrstu
fundaáhrifin dofnuðu. Það
gengur seint, eins og eðlilegt
er, að koma hjer til leiðar full-
kominni myndbreytingu og út-
rýma þessu sundrungareðli, því
það á sjer eflaust gamlar og
djúpar rætur í liðna tímanum
og ýmsum þjóðháttum.
Menn hafa lengi lifað
einangraðir og átt við ýmis-
legt ófrelsi að búa, en hins
vegar eigi viljað, með öllu, láta
kúga sig til hvers eins og rlsið
því öndverðir til varnar og
sjálfstæðis, þar sem þess var
nokkur kostur, og hvort sem
veruleg ástæða var til þess eða
ekki; menn hafa orðið tor-
tryggir og vanizt á það að geta
ekki borið fullt traust til nokk-
urrar stjómar eða fjelagslegra
áhrifa, utan að, á sinn hag eða
sínar skoðanir.
Þetta hefur að vísu færzt í
talsvert betra horf, síðan
stjórnarfar landsins batnaði,
löggjöfin var endurbætt, sam-
göngur löguðust nokkuð, og
menn fóru svo lítið að temja
sjer fjelagslega samvinnu, en
stórmikið skortir enn á það,
að fjelagslundarakur þjóðar-
innar sje viðunanlega búinn
undir góða uppskeru, enn sem
komið er.
Mönnum hefur skllizt það,
að nokkru leyti, að sameining
styrkir en sundrung veikir, en
þetta er meira í orði en á borði.
Þeir menn eru mjög margir
enn á ferðinni, sem álíta sjálf-
stæði sínu misboðið með því að
lúta fyllilega fjelagsreglum eða
stjórn annara manna, þó þeir
hafi tekið frjálsan og fullan
þátt í því, að semja fjelags-
reglurnar sjálfir og velji menn
í stjóm fjelagsins. Víst er um
það, að sjálfstæðið er gott,
innan vissra takmarka, en leiði
sívakandi umhugsun um það
til þess, að maður óttist missir
þess, ef aðrir hafa nokkur
veruleg áhrif á mann eða ráða
nokkru fyrir mann; ef af þess-
ari stöðugu árvekni leiðir það
að maður grunar fjelagið og
fulltrúa sína sífellt um eitt-
hvað misjafnt og teystir ætíð
eigin skoðun og ráðum öllu
öðru betur, þá er það nærri
víst, að með þessu lagi verður
sjálfsþroskinn sáralítill, og á
sama hátt fer um fjelags-
þroskann.
Hvíldarstóll
á snúningsfæti
með ruggu
BUSLOÐ
HÚSGAGNAVERZLUN
Borgartúni 29 - Sími 18520
79