Tímarit íslenzkra samvinnufélaga - 01.11.1918, Blaðsíða 22

160
orði og telja gulum mönnum og svörtum trú um, að
hinn hvíti maður fari með friði. Þá koma kaupmenn
með ódýran baðmullarvarning og málmvörur — svo
ekki sé talað um brennivín, sem i fyrstu a. m. k. vek-
ur jafnmikinn fögnuð og sjálfur fagnaðarboðskapurinn.
En svo tekst nú svo illa til, að frumbyggjar landsins
reiðast einhverjum brezkum atvinnurekanda, sem hefir
gint þá til heimskulegs kaupbralls eða brugðist trúnaði
þeirra á annan hátt. Og þá koraa þeir hvitu menn
með sprengikúlur og morðkólfa til verndar friðsamri
verzlun sinni.
Það er mjög táknandi, að H. Spencer gleymdi að
taka i reikning sinn einmitt mikilsverðasta liðinn í
heimsundirokun Breta og Norðurálfumanna yfirleitt,
sem sé verzlunina. Spencer, sem taldi verzlun til frið-
Bamra þjóðeinkunna, gat ekki séð, að það er einmitt
heimsverzlunin eða fjárhagsmunirnir, sem a. m. k. í
seinni tíð hafa verið aðalundirrót flestra styrjalda, og
valdið nauðsyn vaxandi herkostnaðar.
Enskur hagfræðingur, John A. Hobson, taldi — og
það fyrir Búastríðið og styrjöldina milli Rússa og Jap-
ana — að fjárhagsmunir ættu mjög mikinn þátt í styrj-
öldum seinni tíma. En slikt má og segja um styrjaldir
áður fyr. Fjármálarígur, andstæði í viðskiftabagsmun-
um milli Púnverja og Grikkja átti eflaust sinn drjúga
þátt i Persastriðunum, likt og i styrjöldunum milli Róma
og Karthagóborgar. Eftir fund sjóleiðanna til Ameríku
og Indlands hófust miklar styrjaldir, er voru að vísu
að nokkru leyti trúarbragðastríð, en þó raunar að enn
meira leyti barátta um verzlunareinkaleyfi.
Það er staðhöfn, að landaukning ríkis hefir jafnan
reynst happasæl verzlun þess. Púnverjum (Fönicumönn-
um), sem taldir eru brautryðjendur kaupsýsluþjóða
heim8in8, þótti nauðsyn til bera, að eiga nýlendur og
útibú í öðrum löndum; því með því móti einu, að eiga
slíkar fastastöður (selstöður), gætu þeir rekið víðtæka