Tímarit íslenzkra samvinnufélaga - 01.11.1918, Blaðsíða 53

191
og myndarlegt kaupfélag í Frederikshald. Er það effcir-
tektarvert, að einmitt sama ár stofnaði Sonne klerkur
liið fyrsta kaupfélag í Danmörku, þeirra sem lífvænt
hefir orðið. Fleiri fylgdu í slóðina, svo að 9 árum síðar
voru félögin orðin tæplega 300. Félagsmenn um 30,000,
En þetta var skammlifur góugróður. Flest öll þessi
félög liðuðust sundur og urðu að engu. Samvinnan í
Noregi ér ekki enn búin að græða þau sár, sem hún
fékk þá.
Hver var orsökin? Því er fljótsvarað. Forgöngu-
mennirnir skildu ekki þá hugmynd, sem þeir vildu
beita sér fyrir. Þektu ekki sögu hennar. Skildu ekki
hvar hættan var mest.
Fiestöll félögin lánuðu félagsmönnum og gátu ekki
fengið skuldirnar goldnar. Og svo kom skuldasúpan
yfir félögin eins og heljarbjarg, sem hrynur niður fjalls-
hlíð. Félögin höfðu engin samtök sina á milli. Gátu
þess vegna ekki stutt hvert annað, þegar hættu bar að
höndura. Að sjálfsögðu lentu þau i klóm stórsalanna
og höfðu engin tök á að sneiða hjá því skeri. Og að
lokum reyndu þau að selja með innkaupsverði að við-
bættum kostnaði. Söfnuðu ekki varasjóði. Egndu verzl-
unarstéttina til grimmrar samkepni, meðan þau voru
illa undir samkepnina búin. Þess vegna fór sém fór,
Svo kom löng hvild, fram um 1890. Nýir menn
voru komnir til sögunnar, menn sem þektu reynslu
annara þjóða á þessu sviði og vissu hvað þurfti að
forðast og hvaða leiðir voru færar. Maður er nefndur
Dehli. Hann var lögmaður í Kristjaníu. Honum var
það að þakka að fyrsta eiginlega samvinnufélagið var
stofnað i Noregi laust fyrir 1894. Það fylgdi stefnu Roch-
dalefrumherjanna. Félagsmyndun þessi vakti storm og
stríð i landinu. Verzlunarstéttin gerði félaginu aðsúg
mikinn, en tókst ekki að buga það. Þvert á móti urðu
margir til að feta í fótspor hins fyrsta félags, enda var&