Tímarit íslenzkra samvinnufélaga - 01.11.1918, Side 13

151
ikannske rneira en mörgum öðrum — brjóstrænu, sem
leitar æðra lifs á jörð — menningarlífs.
»Menningin — hún er feig!« segir eitt góðskáldið
okkar. *Að moldu skaltu verða!« Þetta segir skáldið
um hana, sem fylgt hefir mannsandanum frá þeirri
stundu, er apar urðu menn. Að vísu hans verk frá
öndverðu, en þó stoð hans og leiðarstjarna um þúsundir
ára, göfgi af hans göfgi, líf af hans lífi, guðdómleg í
stefnu sinni og starfi, þrá sinni, glögg á meginátt en
ekki óskeikul — fremur en hann.
Okkur skortir mann, er sannfróður sé um þessi
•efni og miðli þeim fróðleik. Það er nú til dæmis þetta
stríð. Með hverjum faraldri er það á skollið? Hver
er orsökin? Eru þjóðirnar snarbrjálaðar, eða er heims-
endir? Þetta eru þó siðaðir raenn, fyrirmyndir, sem
við horfðum upp til, einu fyrirmyndirnar, sem við átt-
um í lífinu. Var það þá fals, alt lýgi? Eða hefir heim-
■ urinn orðið fyrir gjörningum?
í greinum þeim, er hjer fara á eftir, er tilraun
gerð til að skiija og skýia ástand og horfur menning-
arþjóða vorrar aldar í ljósi vísindanna og sögunnar,
sem vitrust er og óljúgfróðust. Greinar þessar eru
teknar úr bók eftir frægan, norskan gagnrýnishöfund
og prófessor í menningarfræðum, dr. Cr. Collin. Fagur-
fræðingur er Collin einna mestur á Norðurlöndum, ann-
ar en Brandes, og kannske að eins síðri honum að
ritsnild.
í bók þessari, er Collin kallar * Oáran í menningti
vorrar aldar«, lýsir hann ástandi hins mentaða heims
nú á dögum, skýrir frá sögulegum rökum þess ástands,
■bendir á háskann, sem yfir vofi, ef sama horfi er hald-
áð, og loks leiðina úr þeim háska.
Fyrir margra hluta sakir tel jeg þessar greinar