Tímarit íslenzkra samvinnufélaga - 01.11.1918, Blaðsíða 57

195
1
Fyrir utan verzlunarstarfsemina hafa hin skozku
kaupfélög rekið margskonar framleiðslufyrirtæki, sem
•hafa dafnað ágætlega. Nokkra hugmynd má gera sér
um það, hvílíkum tökum samvinnustefnan hefir náð í
Skotlandi, með því að bera árangurinn saman við af-
rek Dana á sama sviði. Arið 1917 var ársvelta danska
sambandsins (íbúatalan í landinu ca. 3 miljónir) 81
miljón króna, en sama ár var velta skozku félaganna
320 miljónir kr. íbúatalan 5 miljónir. Danir eru að
mörgu leyti mjög framarlega í samvinnumálum, þótt
eigi jafnist þeir á við Skota. Það er alkunnugt, að
Skotar eru gáfuð þjóð og miklir fésýslumenn. Fylgi
þeirra við samvinnustefnuna bendir þess vegna á eitt-
hvað annað en það, sem við kveður í blöðum millilið-
anna, að á þá sveif geti engir hallast nema frámuna-
legir aulabárðar i fjármálum.
Bretland er föðurland kaupfélaganna. Þar er mest
■reynsla fengin á því sviði og einna mestur félagsþroski.
Ef til vill er það þess vegna, að Bretar hafa fyrstir
lagt út á þá braut, að samvinnumenn stofnuðu sérstak-
an stjórnmálaflokk. Hefir áður verið getið um hér í
tímaritinu byrjun þeirrar hreyfingar. Þóttust brezkir
samvinnumenn beittir margskonar misrétti af báðum
gömlu flokkunum, enda væri það sízt að furða, þar sem
kaupmenn og fésýslumenn réðu þar mestu um úrslit
mála, þótt öðruvísi væri talið á yfirborðinu. Auðvaldið
drotnaði yfir blöðunum, þinginu og stjórninni.
Eftir nákvæma rannsókn komust leiðandi menn
samvinnustefnunnar að þeirri niðurstöðu, að þeim væri
nauðugur einn kostur að yfirgefa hið forna hlutleysi í
stjórnmálum og taka þátt í baráttunni fyrir eigin
reikning.
En samvinnumönnunum ensku var það ljóst, að
tþeir myndu litið vinna á í fyrstu. Gömlu flokkarnir
væru sterkir. Þeir hefðu blöð og peninga. Meiri hluti
kjósenda hnigi til þeirra af gömlum vana. En því síð-