Æskan - 01.11.1984, Side 20

Víöa er fagurt í umhverfi Reykjavíkur. Margir hafa
lýst fegurð eyja og sunda í bundnu, sem óbundnu
máli, og veröur ekki nánar farið út í það hér. Af
eyjunum er Viðey stærst og merkust. Þar var stór-
höfðingjasetur lengi og af þeim, er þar gerðu garðinn
frægan, ber mest á þeim Ólafi Stephensen stiftamt-
manni og syni hans, Magnúsi konferenzráði. Heimili
Ólafs mun hafa verið mesta rausnarheimili landsins
kringum aldamótin 1800. Breskur ferðalangur, Hook-
er að nafni, var hér á ferð 1809, ásamt Jörundi
hundadagakonungi. Var hann boðinn til Ólafs stift-
amtmanns í Viðey. Verða hér teknar nokkrar glefsur
úr ferðabók hans um heimsókn þessa. Ásamt Hook-
er fóru þeir Jörundur og Phelps skipstjóri í heimboð til
stiftamtmanns. Hooker segir svo frá:
„27. júní 1809. Þriðjudagur. Þessi dagur var ætlað-
ur til að heilsa upp á gamla stiftamtmanninn, Ólaf
Stephensen, sem hefur geheimeetatsráðs nafnbót
og var áður landstjóri á ey þessari. Herra Phelps,
herra Jörgensen og ég stigum á hádegi í íslenskan
siglingarbát með átta manns undir árum. Það voru
hérumbil fjórar mílur (enskar) þangað, sem stiftamt-
maðurinn bjó, en það er á yndislegri eyju, sem heitir
Viðey. Þegar við nálguðumst eyna, sáum við húsið.
Það stendur all-lágt milli tveggja hæða. Þegar all-
skammt var vegarins, leit það út sem mikið aðsetur,
og var það stærra hús og að ytra áliti nokkru tígu-
legra en nokkurt annað hús, er ég hafði enn séð (á
íslandi). Það er úr sementlímdum steini og fjalaþak á,
og er með fjölmörgum glergluggum. Þegar við lent-
um og komum nær, sáum við samt að hér var
sorglegur skortur á trésmiðum, múrurum og
glermeisturum. Glerið í þeim gluggum, sem annars
voru ennþá heilir, var eins og almennast gerist, en
flestar rúðurnar voru brotnar, þó að það væri að utan
breitt yfir það með tréhlerum, svo að sæist ekki.
Útidyr voru á miðju húsinu. Það var ofboð lélegur
súlnagangur úr tré og voru dyr út beggja vegna.
Hefði súlnagangur þessi verið í betra standi, þá mátti
hann vel vera til skjóls fyrir köldum vindum, en nú var
hann svo hrörlegur, að hann var hvorki til gagns né
prýði. Ég get ekki líkt súlnaganginum við annað en
svínastíu setta þarna við vegginn, heldur í hærra lagi-
En þótt það væri ekki neitt meistarahandbragð á
húsinu, þá bjó eigandi þar, sem tók oss svo vel og
veitti oss svo frábærlega, að slíkt vekti traust á
forstjóra hvers lands, sem enn væri í embætti og því
meira á þeim, er lagt hefði niður völdin.“
Af þessari lýsingu hins erlenda ferðamanns sést,
að þetta æðsta embættismannssetur á landinu hefur
verið allhrörlegt. Mun því frekar hafa valdið almennt
hirðuleysi landans, heldur en efnaleysi húsráðenda.
Húsið í Viðey og kirkjan eru hvorttveggja frá átjándu
öld, og því merkar, þjóðlegar minjar.
Síðan lýsir Hooker nákvæmlega viðtökunum hjá
stiftamtmanni. Voru þær stórmannlegar og góður
vottur hinnar íslensku gestrisni, en hér fór nú svo, að
nærri lá að gestirnir færust úr ofáti. „Fyrst fengum við
súpu,“ segir hann, og urðu þeir að borða tvo diska af
henni. En á eftir súpunni voru bornir inn tveir miklir
laxar, soðnir, með „brísméri", ediki og pipar, „en það
var samt gott, og remdumst við við að klára af
diskunum og vonuðum af alhuga, að þar með væri
miðdegisverðinum lokið," en það var nú öðru nær,
því að þá áttu þeir að borða tólf kríuegg með ídýfu,
„höfðum við skál mikla með sykruðum rjóma, er sett
var á mitt borð, voru fjórar spænir í og átum við allir úr
sama fatinu.“ Þegar þeir kváðust ekki geta torgað
meiru, var ekki við það komandi, urðu þeir að torga
eggjunum og héldu þá að allt væri búið, en svo var
ekki, því að nú var heilt sauðarkrof borið á borð og
síðan brauð, kaffi og romm. Loks sluppu þeir, en voru
all þrekaðir er þeir komu í land.
Af frásögn hins enska ferðalangs er auðsætt, að
vel var tekið á móti gestum á þessu merka höfð-
ingjasetri.
Viðey er einn af fegurstu gróðursælustu blettunum
í nágrenni borgarinnar. Þar eru merkar, þjóðlegar
minjar, en ekki hefur þeim verið mjög mikill sómi
sýndur til þessa, en nýlega keypti borgin hana og
hefur í huga að gera hana að skemmtistað borg-
arinnar. Viðey gæti í framtíðinni, sem skemmtistaður,
hæglega keppt við samkomustaði annarra höfuð-
borga Norðurlanda.
20