Fréttablaðið - 20.11.2010, Síða 46

Fréttablaðið - 20.11.2010, Síða 46
46 20. nóvember 2010 LAUGARDAGUR J ack James segir að koff- ín sé áhugavert rann- sóknarefni af ýmsum ástæðum. Það er senni- lega notað daglega af um 80 prósentum manna um heim allan. Þrátt fyrir það sem fólk virðist halda er koffín neysla nokkuð ný af nálinni þar sem plöntur sem bera ávexti sem innihalda koffín vaxa aðeins á nokkrum svæðum í heiminum. Það var því ekki fyrr en eftir iðnbyltinguna og nýlendu- tímann sem koffín- vörur fóru að bjóðast almenningi í Evrópu. Þarft rannsóknarefni Koffín hefur beina tengingu við drjúg- an hóp mannkyns, en engu að síður gætu margir velt því fyrir sér hvernig hægt sé að halda úti heilu fræði- tímariti um efnið, Journal of Caffeine Research. James segir þó að tímaritið, sem gefið er út af fyrirtæk- inu Mary Ann Liebert, sé mjög þarft því að þar geti fræðimenn úr hinum ýmsu greinum, sálfræði, læknisfræði, lyfjafræði og þar fram eftir götunum, bæði birt rannsóknir og sótt sér heimildir. James segir að ritið sé góður vettvangur til að kynna bæði kosti og galla efnis ins, en rannsóknir hans sjálfs á virkni koffíns hafa deilt á viðteknar hugmyndir um efnið. „Það hefur verið vitað síðustu áratugi að koffín hækkar blóð- þrýsting neytenda og það í sjálfu sér ætti að valda áhyggjum því að hár blóðþrýstingur og hjartasjúk- dómarnir sem þeim fylgja eru helsta banamein fólks á heims- vísu. Þegar við erum með efni sem hér um bil allir nota og veldur einnig hærri blóðþrýstingi hlýtur það að vekja upp spurningar.“ Fyrir utan þessa auknu hættu á hjartasjúkdómum segir James að það sé sýnt að koffín geti truflað virkni ýmissa lyfja og þá hafa ýmsar rannsóknir bent til þess að koffínneysla móður á meðgöngu geti haft skaðleg áhrif á fóstur. Hins vegar eru nokkrar rann- sóknir sem halda því fram að koffín hafi jákvæða virkni og vinni til dæmis gegn tauga- hrörnun. „Enn er því fjölmargt sem á eftir að rannsaka og kanna betur varðandi koffínneyslu,“ segir James, en það er ein helsta ástæð- an að baki nýja tímaritinu. Fráhvörfin eru staðreynd James segir að þó að koffín sé vissulega ávanabindandi sé það ekki í líkingu við nik- ótín, þar sem mun auð- veldara er að venja sig af koffínneyslu. Það er þó ekki alfarið sárs- aukalaust. „Stór hluti fólks mun finna fyrir fráhvörfum við að hætta koffínneyslu, þar sem um helming- ur mun upplifa höfuð- verk, jafnvel þann versta sem þeir hafa fundið. Önnur áhrif sem fylgja, en erfitt er að greina frá, eru til dæmis almenn þreyta og framtaks- og ein- beitingarleysi og bráð- lyndi.“ James segir koffín fráhvörfin jafnan hverfa hjá flestum á þrem- ur dögum, og hjá nær öllum á innan við viku. „Þegar fólk hættir að neyta koffíns getur það fundið fyrir óþægindum, en hægt er að forð- ast verstu einkennin með því að minnka skammtinn smátt og smátt.“ Goðsögnin um hressandi eiginleika Flestir líta á kaffi og annars konar koffíngjafa sem kærkomna hress- ingu í amstri dagsins eða kvölds- ins, en James segir að sú mynd sem dregin sé upp sé í besta falli tálsýn sem byggist á röngum forsendum. „Í næstum heila öld hafa jafn- vel vísindamenn gengið út frá því að koffín sé til þess fallið að bæta frammistöðu manna, til dæmis til að hugsa skýrt og bregðast fljótt við. Þetta hefur verið álitið vís- indaleg staðreynd en okkar rann- sóknir afsanna það.“ Jones segir að misskilningur- inn liggi meðal annars í gallaðri aðferðafræði við fyrri rannsókn- ir. Þær hafi farið þannig fram að úrtakshópurinn mætti í rannsókn- ina að morgni dags og fékk þar annað hvort koffíntöflu eða lyf- leysu og áhrifin voru metin út frá því. Venjulega koma allir til rann- sóknarinnar án þess að hafa neytt koffíns um nokkurt skeið, jafnvel í heilan sólarhring, og rökrétt er að þeir sem fái virka efnið hress- ist við. „Af því mætti ráða að koffín sé hressandi og bæti frammistöðu, en vandamálið er að meirihluti fólks í úrtakinu er líklega koffín- neytendur, og þess vegna með frá- hvarfseinkenni þegar rannsóknin hefst. Þá getum við spurt okkur hvort koffín sé í raun hressandi eða hvort allir sem komi inn í rannsóknina séu í raun aðeins í skertu ástandi og þeir sem fái koffínið fari því aðeins upp að eðlilegum mörkum en ekki yfir þau. Okkar rannsóknir sýndu fram á að koffínskammturinn gerði ekkert annað en að vinna á fráhvarfseinkennum koffíns.“ James segir að fólk átti sig jafn- an á eðli þessara mála þegar þau séu útskýrð. „Þá skilja allir um hvað málið snýst og það er því ótrúlegt að þessi bábilja, að koffín sé hressandi, skuli hafa viðgengist í öll þessi ár.“ Er koffín skaðvaldur? James segir að með frekari rann- sóknum á koffíni og auknu upplýs- ingaflæði hafi komið í ljós að ef til vill sé skynsamlegast að draga úr neyslunni. „Við höfum víðtækar vísinda- legar sannanir fyrir því að hár blóðþrýstingur getur valdið hjarta- og æðasjúkdómum. Varð- andi koffínneyslu er það okkar mat að neysla koffíns yfir ævi- skeiðið, jafnvel þó að þess sé ekki neytt í miklu óhófi, auki líkur á kransæðasjúkdómum um um það bil 10 prósent og líkur á heilablóð- falli aukast um 15 til 18 prósent. Það eru marktækar tölur.“ Þess vegna segir James að neyt- andinn verði að ákveða, ef honum finnst koffínneysla hafa jákvæð áhrif á frammistöðu sína, hvort honum finnist það vega upp á móti aukinni langtímahættu á hjarta- sjúkdómum. „En það er ákvörðun sem hver og einn verður að gera upp við sig og takmark mitt er að auka upplýsingaframboðið svo að fólk geti tekið sína eigin upplýstu ákvörðun.“ Koffínið hressir alls ekki Sálfræðiprófessorinn Jack James er flestum fróð- ari um koffín og áhrif þess, enda hefur hann helg- að feril sinn rannsóknum á efninu og er ritstjóri nýs fræðirits um koffín. Hann er einnig í hópi sannra Íslandsvina þar sem hann er gestaprófess- or við Háskólann í Reykjavík og giftur íslenskri konu. Í viðtali við Þorgils Jónsson fer James yfir rannsóknir sínar og skaðsemi koffínneyslu. KVEÐUR KOFFÍN Í KÚTINN Rannsóknir Jacks James benda til þess að lítið sé að græða á koffínneyslu. Ókostir efnisins séu talsvert meiri en kostirnir og það sé hreint ekki eins hressandi og almennt er talið. FRÉTTABLAÐIÐ/STEFÁN Matvælastofnun (MAST) er stofnun undir sjávarútvegs- og landbúnaðar- ráðuneyti sem hefur meðal annars umsjón með öryggi, heilnæmi og gæðum matvæla hér á landi. Hún hefur varað við ofneyslu koffíns, sérstak- lega hjá börnum og unglingum. Í nýlegri úttekt MAST segir meðal annars: Koffín er frá náttúrunnar hendi í kaffi, kakói, tei (svörtu og grænu) og gúar- ana og matvælum unnum úr þeim. Koffín gefur einkennandi beiskt bragð og er notað sem bragðefni, meðal annars í kóladrykki. Því er einnig bætt í sum matvæli, til dæmis orkudrykki. Ef koffíns er neytt í of miklu magni getur það haft ýmis óæskileg áhrif á heilsu og líðan fólks. Það getur valdið höfuðverk, svima, skjálfta, svefnleysi, hjartsláttartruflunum og kvíðatilfinningu. Börn, unglingar og barnshafandi konur eru almennt viðkvæmari fyrir koffíni en aðrir. Áhrif koffíns á börn eru meiri en hjá öðrum, þar sem tauga- kerfi þeirra er enn að þroskast. Óæskileg áhrif geta komið fram hjá börnum jafnvel eftir tiltölulega litla neyslu koffíns. Í framtíðinni gæti vægi kaffidrykkju í koffínneyslu orðið minna. Rann- sókn sem fréttatímaritið Time notar í úttekt sinni í vikunni bendir til þess að Bandaríkjamenn á aldrinum 18 til 24 ára sæki koffín frekar í orkudrykki. Á meðan rétt um fjórðungur á þeim aldri drekkur kaffi er hlutfallið um 80 prósent í aldurshópnum 45 til 64 ára. ■ ORKUDRYKKIR SÆKJA Á mg af koffíni KOFFÍN Í MATVÆLUM Orkuskot (50-60 ml) 80-220 mg Orkudrykkur (250 ml dós) 40-80 mg Kóladrykkur (0,5 l flaska) 65 mg Kaffi (200 ml bolli) 100 mg Svart te (200 ml bolli) 35 mg Kókómjólk (250 ml ferna) 5 mg 250 200 150 100 50 0 Dökkt súkkulaði (50 g) 33 mg c8h10n4o2 Það er því ótrúlegt að þessi bábilja, að koffín sé hressandi, skuli hafa viðgengist í öll þessi ár.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128

x

Fréttablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.