Morgunblaðið - 03.05.2009, Qupperneq 21

Myndlist 21
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 3. MAÍ 2009
Eftir Orra Pál Ormarsson
orri@mbl.is
E
kki er ofsögum sagt að
gjörningaveður hafi
gengið yfir landið í vetur.
Norður á Hólmavík upp-
lifði Einar Hákonarson
nokkuð sem hann hefur ekki upplifað
síðan hann var drengur – snjó. All-
tént í einhverjum mæli. Við stöndum
saman í nývígðu sýningarrými á
Laugavegi 95 og virðum fyrir okkur
myndir á fyrstu heildstæðu sýningu
listmálarans sem máluð er alfarið á
Hólmavík þar sem Einar hefur búið í
rúm tvö ár. En það er ekki bara kuldi
í þessum myndum, heldur líka hiti,
verður mér að orði. „Blessaður vertu,
það býr margt í snjón-
um,“ segir málarinn
og glottir – óræðu
glotti.
„Það sem er best á
Hólmavík er þessi ró
sem margir þekkja
sem hafa verið úti á
landi,“ heldur Einar
áfram. „Ég get hlust-
að á þögnina.“
Því fer þó fjarri að
riddari málverksins sé
dottinn úr söðlinum.
„Ég fer að sigla inn í
það að verða talinn
einn af eldri listamönnum þjóð-
arinnar,“ segir hann sposkur en er
fljótur að bæta við að sér líði hreint
ekki illa með það. „Ég hef fullt starfs-
þrek og fyrsta tilfinningin þegar ég
vakna á morgnana er tilhlökkun. Ég
get ekki beðið eftir að munda pens-
ilinn. Það er ekki fyrr en ég fer að
endurtaka mig að ég fer að íhuga að
hætta.“
Byggjandi fram á grafarbakkann
Framkvæmdagleðin hefur heldur
ekki yfirgefið hann. „Nú er ég að
byggja hundrað fermetra vinnustofu
á Hólmavík. Ég verð byggjandi fram
á grafarbakkann. Þetta verður fín-
asta aðstaða og kannski verður henni
breytt í menningarmiðstöð eftir minn
dag eins og í Hveragerði,“ segir Ein-
ar og nú getur hann ekki stillt sig um
að skella upp úr.
Einar lifir eins og blómi í eggi fyrir
norðan. „Það er mikil vakning á
Hólmavík, ekki síst í menningarlífinu,
svo sem Galdrasafnið og Sögusetrið
gefa til kynna. Nú hafa menn líka
áhuga á því að fá Byggðasafnið á
Reykjum í Hrútafirði til Hólmavíkur.
Það myndi lyfta staðnum enn frekar.“
Einar hefur á umliðnum misserum
varað ítrekað við óhófi og græðgi í
þjóðfélaginu – í máli og myndum.
„Það hlaut að koma að því að bólan
spryngi. Ég dvaldist um hálfsárs
skeið í Prag fyrir nokkrum árum og
þar rann upp fyrir mér hvað allar
öfgastefnur fara illa með þjóðir. Gild-
ir þá einu hvort þær heita komm-
únismi eða kapítalismi. Undanfarin
ár höfum við búið í ómanneskjulegu
samfélagi þar sem frjálshyggjan var
hið eyðandi afl.“
Æðsta markmið mannsins
En gert er gert og Einar segir
brýnasta verkefnið nú að byggja upp.
Hann yrkir öðrum þræði um ástandið
á sýningunni, einkum í verkunum
„Máltíðin“ og „Sá yðar sem syndlaus
er“. „Við verðum að passa okkur að
dæma ekki of hart, ekki síst í ljósi
þess að öll þjóðin tók þátt í veislunni.
Hatrið er mann-
skemmandi og nú er
stund fyrirgefning-
arinnar runnin upp.
Ég verð örugglega
stimplaður argasti aft-
urhaldskall en listin er
og verður æðsta
markmið mannsins –
fyrir utan trúna. List-
in er tilraun manns-
andans til að tjá sig.
Þýski expressjónist-
inn Max Beckmann
orðaði þetta mjög
skemmtilega þegar
hann sagði eitthvað á þá leið að hann
reyndi að mála lífið eins og það kæmi
honum fyrir sjónir, þrívíða veröld á
tvívíðan flöt. Og tækist honum vel upp
fengi hann innsýn í fjórðu víddina.“
Það var ekki bara efnahagskerfið
sem hrundi síðastliðið haust heldur
tók það, að dómi Einars, kons-
eptlistina niður með sér í fallinu.
„Konseptlistin var sönn list að því
leyti að hún endurspeglaði ástandið í
þjóðfélaginu – bara yfirborð, ekkert
innihald. Þetta voru nýju fötin keis-
arans. Það er eins með listina og sam-
félagið, hún verður ekki byggð upp
nema á gömlum og góðum gildum.
Hvers vegna heldurðu að fígúratífa
málverkið fari nú ljósum logum um
Evrópu?“
Einar hefur raunar ítrekað bent á,
að konseptlistin eigi meira skylt við
vísindi en myndlist. „Þess vegna vildu
menn háskólavæða myndlistarnám og
setja á það allskonar titla og gráður.
Það geta engar gráður sagt til um það
hvenær listamaður verður listamað-
ur. Það er synd hvernig komið er fyrir
listmenntun á hærri stigum.“
Almættið alltaf séð fyrir mér
Það er hart í ári og Einar við-
urkennir að listamenn fari ekki var-
hluta af því. „Ég hef raunar aldrei selt
mjög mikið. Mér til ánægju fóru að
vísu að seljast eftir mig verk í Þýska-
landi og Bandaríkjunum fyrir fáein-
um misserum. Einhvern veginn hefur
almættið alltaf séð fyrir mér án þess
að ég hafi fengið listamannalaun síð-
astliðna áratugi.“
Þar komum við inn á svið sem Ein-
ar hefur sterkar skoðanir á. Að hans
áliti er sjálfsagt að opinberir aðilar
styði við listir en listamannalaun séu
úrelt fyrirkomulag, nær væri að hafa
listaverkakaup frádráttarbær frá
skatti, til að hvetja kaupendur, og
skapa listamönnum aðstæður til að
halda sýningar. „Það myndi uppræta
allar klíkumyndanir. Það vitlausasta
sem var gert var að setja þetta launa-
kerfi í hendurnar á listamönnunum
sjálfum. Ég hef aldrei séð lista-
mannalaun búa til betri list. Þegar ég
var ungur var ég svo barnalegur að
trúa því að list snerist ekki um pen-
inga. Það var rangt. Þetta snýst allt
um peninga.“
Sýningin er opin frá kl. 14-18.
Morgunbalðið/RAX
Vígreifur Fígúran er sem fyrr í forgrunni hjá Einari Hákonarsyni sem stendur hér milli verka sem hann kallar „Máltíðin“ og „Mæðgur“. Opið er til 10. maí.
Hlustað á þögnina
Einar Hákonarson list-
málari varaði ítrekað
við óhófi og græðgi í
íslensku þjóðfélagi – í
máli og myndum. Nú
þegar veislunni er lok-
ið segir hann fingra-
bendingar og hatur
ekki þjóna neinum til-
gangi. Þvert á móti beri
að leggja áherslu á
uppbyggingu. Hann
sýnir nú 40 glæný mál-
verk á Laugavegi 95.
‘‘LISTIN ER OGVERÐUR ÆÐSTAMARKMIÐMANNSINS – FYR-
IR UTAN TRÚNA.