Morgunblaðið - 01.04.2011, Blaðsíða 22

22
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 1. APRÍL 2011
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Umræðanum þjóð-félagsmál
sækir sífellt á
lægra plan. Ekki
hafa fundist nein
málefnaleg rök
fyrir því að Íslend-
ingar eigi að axla skuldir að
kröfu Breta og Hollendinga.
Samt eru til menn sem mæla
með slíku, jafnvel menn sem
taka sjálfa sig alvarlega þess á
milli.
Hæstaréttarlögmaður segir
á fundi í Háskóla Íslands að
hann telji að lög standi ekki til
þess að Íslendingar samþykki
ríkisábyrgð á kröfunum að ut-
an. En þrátt fyrir það vill hann
samþykkja hinn vonda samn-
ing vegna þess að ekki sé hægt
að útiloka að málið fari illa
gangi það til dóms. Þetta getur
ekki þýtt annað en að lögmað-
urinn treysti ekki íslenskum
dómstólum, því að þar er varn-
arþing málsins.
Þingmaður sem talar á öðr-
um fundi í sömu stofnun rök-
styður óvæntan stuðning sinn
við að gefast upp fyrir kröfu-
þjóðunum með því orðalagi að
hann vilji „éta æluna“. Sjálf-
sagt eru fáir sem vilja þing-
manninn þann sem sinn sessu-
naut næst þegar gengið er til
borðs.
Lipur penni fyrir hvaða mál-
stað Samfylkingarinnar sem
er, en hefur þó sagst sjá eftir
að hafa elt hana í fylgispekt við
Baug, býr sér til rök til að
segja já við Icesave III. Hann
á augljóslega örðugt með að
komast fram hjá því að ekki sé
hægt að ætlast til að almenn-
ingur taki á sig skuldir óreiðu-
manna. En eftir langa leit fann
hann leið: Ef við nauðug tökum
ekki á okkur að greiða skuldir
óreiðumanna þá verðum við
sjálf óreiðumenn, verður nið-
urstaða hans. Er það virki-
lega? En ef tilveran er svona
skrítin og hinn sið-
legi mælikvarði
orðinn eins og
trylltur áttaviti í
sveiflandi segul-
sviði, því þá að
byrja á Bretum og
Hollendingum?
Það eru margir einstakling-
ar sem sitja með sárt ennið,
hlaðnir skuldum, búnir að
missa fyrirtæki sín eða íbúðir
vegna framgöngu óreiðumann-
anna hér á landi. Dag eftir dag
er sagt frá búum í skiptum þar
sem nánast ekkert fæst upp í
milljarða skuldir. Bak við þær
tilkynningar eru þúsundir Ís-
lendinga sem sjá ekki út úr sín-
um málum og höfðu þó ekkert
til saka unnið annað en að
treysta loforðum óreiðumanna
um greiðslur. Því byrjar hinn
skarpi skríbent ekki á því að
safna framlögum til þess fólks?
Og leggur jafnvel eitthvað
fyrstur til úr eigin vasa. Margt
af því fólki verður til viðbótar
tjóni sínu að taka á sig löglaus-
ar kröfurnar að utan fái vilji
hans og röksemdir að ráða för.
Og Háskólinn, sem á að vera
vettvangur „upplýstrar um-
ræðu“ hóar saman „fræði-
mönnum“ sem eru eins eins-
leitur hópur og verða má til að
ræða Icesave-málið „frá öllum
hliðum“. Af hverju í ósköp-
unum gengur stofnunin þannig
fram? Háskólinn hafði sett sér
það háreista markmið að verða
einn af hundrað bestu háskól-
um í heimi. Það var og er að
vísu æði langt undan. En hafi
stofnunin sett sér það mark-
mið og haldið fyrir sig að verða
einn af hundrað hlægilegustu
háskólum í heimi, þá má vera
að það mark standi nær en hún
hyggur. Tilburðir hóps há-
skólamanna að breyta hinni
aldagömlu stofnun í eindregna
áróðursstofnun fyrir sjónar-
mið Samfylkingarinnar valda
henni sífellt meiri skaða.
Dæmin úr um-
ræðunni eru fróðleg
en hvorki upp-
byggileg né upplýs-
andi}
Pælingar á plani
Sigurður KáriKristjánsson
fór nokkrum orð-
um um störf og
ástand ríkisstjórn-
arinnar í fyrir-
spurnartíma á Al-
þingi í gær. Hann taldi upp
nokkur af þeim fjölmörgu mál-
um sem ríkisstjórnin væri að
vandræðast með og hefðu vald-
ið úlfúð innan hennar og utan.
Þingmaðurinn benti á að í land-
inu ríkti algert stjórnleysi, en
bað Jóhönnu Sigurðardóttur
forsætisráðherra að útskýra
það orð ef hún væri ósammála.
Forsætisráðherra sagðist
ósammála en gat með engu
móti útskýrt það
svo nokkurt vit
væri í. Hún taldi að
hér hefði náðst
mikill árangur í
efnahagsmálum og
að engar áhyggjur
þyrfti að hafa af ríkisstjórn-
inni, hún hefði mörg líf.
Nú er það vissulega svo að
ríkisstjórnin getur ekki form-
lega fallið frá á meðan eini
metnaður ráðherranna eru
stólarnir og stjórnarþingmenn-
irnir láta bjóða sér hvað sem
er. Það breytir þó ekki þeirri
staðreynd að stjórnleysið á
stjórnarheimilinu er bæði al-
gert og stórskaðlegt.
Á Íslandi er ekki
ríkisstjórn í hefð-
bundnum skilningi
þess orðs}
Stjórnleysi V
ið notum alls konar tæki og tól til að
fylgjast með veðrinu og þurfa þau
ekki að vera flókin. Loftþrýstings-
mælar og kvikasilfurshitamælar
eru hundgamlar uppfinningar og
hafa gagnast manninum vel í gegnum tíðina.
Við gerum okkur hins vegar öll grein fyrir því
að þessir mælar eru ekki fullkomnir. Ef hita-
mælirinn sýnir fimmtán gráða hita í snjókomu
er enginn sem hugsar með sér að það sé í raun
og veru fimmtán gráða hiti úti. Augljóst er að
hitamælirinn er bilaður.
Að sama skapi er enginn sem er svo skyni
skroppinn að hann geri ráð fyrir því að með því
að halda kerti undir hitamælinum geti hann
hækkað lofthita úti við.
Hið sama ætti að eiga við mælana sem notaðir
eru til að fylgjast með hagkerfinu, þar á meðal
landsframleiðslu og verðbólgu.
Svokölluð neysluverðsvísitala er í mörgum löndum notuð
til að mæla verðbólgu og er Ísland í þeim hópi. Mikilvægt er
að hafa í huga að orsakir verðbólgu eru peningalegar, en
hún birtist í hækkandi vöruverði. Vöruverð getur hins vegar
hækkað og lækkað af öðrum sökum en peningalegum. Þeg-
ar einblínt er á neysluverðsvísitöluna getur fólk hins vegar
misst af þeim breytingum sem verða, til dæmis vegna
hækkunar á heimsmarkaðsverði á olíu. Slíkar hækkanir eru
ekki raunveruleg verðbólga þótt þær geti leitt til almennrar
hækkunar á verðlagi.
Annað dæmi er um það sem virðist vera að gerast í
Bandaríkjunum. Þarlenda neysluverðsvísitalan,
sem stundum tekur matvælaverð inn í reikning-
inn og stundum ekki, hefur ekki hækkað mikið
undanfarið. Hins vegar lítur út fyrir að verið sé
að fikta með mælitækin. Matvælaframleiðendur
hafa nefnilega verið að minnka skammta á
vörum sínum í stað þess að hækka verð. Í ný-
legri grein í New York Times eru nefnd nokkur
dæmi um slíkt. Heilhveitipasta er nú selt í 13,25
únsa pökkum í stað 16 únsa pakka áður. Margt
niðursoðið grænmeti er nú í 13 eða 14 únsa dós-
um í stað 16 únsa dósum áður og svo mætti
lengi telja. Magn af snakki í hverjum poka hefur
minnkað um allt að 20%. Í öllum tilvikum hefur
verð haldist óbreytt.
Þarna er verið að hækka verð á mat án þess
að það mælist endilega í vísitölum.
Í tilviki landsframleiðslu þykir mér fólk vera
sérstaklega gjarnt á að rugla saman mælinum og því sem
mælt er. Landsframleiðsla er það sem í orðinu felst – það
sem framleitt er í landinu á ákveðnu tímabili. Til að mæla
þetta skoðar Hagstofan neyslu hins opinbera og einkaaðila
sem og fjárfestingu. Einkaneysla er stærsti liðurinn í mæl-
ingunni og hefur þetta leitt margan manninn í þá villu að
halda að með því að auka einkaneyslu með einhverjum
hætti megi auka landsframleiðslu. Það er rangt. Aukin
einkaneysla er bara aukin einkaneysla. Sé ekki innstæða
fyrir henni er hún ekkert annað en kerti sem haldið er und-
ir hitamælinum í þeirri galdratrú að með því megi hafa
áhrif á veðrið. bjarni@mbl.is
Bjarni
Ólafsson
Pistill
Hitamælar stýra ekki veðrinu
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
FRÉTTASKÝRING
Kristján Jónsson
kjon@mbl.is
Á
hugi lífeyrissjóðanna á
að koma að fjármögnun
Hverahlíðarvirkjunar
hefur vakið mikla at-
hygli en fulltrúar þeirra
munu í dag eiga fund með Orkuveitu
Reykjavíkur og Norðuráli um málið.
Iðnaðarráðherra, Katrín Júlíus-
dóttir, fagnaði í gær þessu frum-
kvæði Landssamtaka lífeyrissjóða,
sagðist hafa verið að bíða eftir því að
sjóðirnir „færu að hreyfa sig inn í
orkugeirann“. Tilefni þessara þreif-
inga er slæm fjárhagsstaða Orku-
veitunnar sem að sögn ráðamanna
fyrirtækisins getur nú ekki fengið
nein erlend lán til framkvæmda.
En það sem ekki síst hangir á
spýtunni er að Hverahlíðarvirkjun
mun ef til vill útvega orku til vænt-
anlegrar verksmiðju Norðuráls í
Helguvík. Eitt af því sem gagnrýnt
hefur verið í tengslum við álverið í
Helguvík er að óvíst sé hvort hægt
sé að útvega því næga orku og hefj-
ist framkvæmdir við Hverahlíðar-
virkjun gæti dregið úr þeirri óvissu.
Íbúar í Reykjanesbæ, þar sem at-
vinnuleysi er nú meira en annars
staðar á landinu, horfa því vonar-
augum til lífeyrissjóðanna.
Lífeyrissjóðirnir munu nú eiga,
auk alls annars, um 180 milljarða
króna á vöxtum í banka, atvinnu-
lausa peninga eins og það hefur ver-
ið orðað þar sem þeir eru ekki not-
aðir til að skapa störf.
Arnar Sigurmundsson, formaður
Landssamtaka lífeyrissjóða, segir
Hverahlíðarmálið vera á algeru
byrjunarstigi. „Í fyrsta lagi þarf að
skoða hvort þetta sé fýsilegur kost-
ur, hvað með raforkusamninginn,
hvað kostar þetta, hver er arðsemin,
hvað eru þeir búnir að leggja út,
verður þetta hlutafélag, kæmi Orku-
veitan að því, einhverjir aðrir aðilar
og þannig koll af kolli,“ segir Arnar.
Tafir á framkvæmdum
Hart hefur verið deilt um eignar-
hald á orkufyrirtækjum og einka-
væðingu þeirra. Er rétt að líta á líf-
eyrissjóðina eins og hvert annað
einkafyrirtæki í þessu samhengi
þegar haft er í huga að þeir eru eign
venjulegra launþega? Og gætu líf-
eyrissjóðirnir selt einkafyrirtæki
sinn hlut síðar? Arnar segir ljóst að
verði af samningum muni þessar
spurningar vakna.
Framkvæmdir á Hengilssvæðinu
hafa tafist vegna fjárskorts og
margvíslegrar óvissu. Tvær túrb-
ínur sem nota á í Hverahlíð hafa þó
verið pantaðar og hefur verið borgað
inn á þær. Hluti af orkunni í fyrsta
áfanga verksmiðju Norðuráls í
Helguvík mun koma af Hengils-
svæðinu, Orkuveitan hefur skuld-
bundið sig í þessum efnum. Þegar er
búið að bora talsvert á Hverahlíðar-
svæðinu og vitað að þar er mikil
varmaorka, stefnt er að framleiðslu
upp á 90 megavött.
Fyrsti áfangi álversins í Helguvík
mun þurfa um 150 megavött en
hversu öruggt er að Hverahlíðar-
orkan verði nýtt í Helguvík? Þess
verður að geta að Hjörleifur Kvaran,
þáverandi forstjóri Orkuveitunnar,
sagði í fyrra að ekki hefði verið gerð-
ur skuldbindandi samningur við
Norðurál um kaup á orku frá Hvera-
hlíðarvirkjun, en fyrirhugað væri að
orka frá henni yrði notuð í annan
áfanga álversins. Þar sem ekki væri
búið að tryggja fjármögnun versins
hefði ekki verið hægt að semja um
orkukaupin og Hverahlíðarvirkjun
væri auk þess ekki inni á þriggja ára
framkvæmdaáætlun Orkuveitunnar.
Sveitarfélagið Ölfus hefur auk
þess forgang að orkunni og verði
samningur við fyrirtækið Thorsil,
sem vill framleiða sólarkísil, endur-
nýjaður gæti Hverahlíðarorkan far-
ið þangað og ekki til Helguvíkur.
Jarðvarmaorkan
í Hverahlíð heillar
Morgunblaðið/Jim Smart
Leit Borað í tilraunaskyni til að kanna hve mikið af nýtanlegum varma sé
til. Þegar eru framleidd yfir 200 megavött á Hengilssvæðinu,
Gert hefur verið ráð fyrir að hægt
verði að virkja allt að 300 megavött
á Hengilssvæðinu austan við
Reykjavík, þar af af 90 megavött í
Hverahlíðarvirkjun en fram-
kvæmdasvæði hennar er í Ölfus-
hreppi. Þar sem um er að ræða vin-
sæl útivistarsvæði við helsta
þéttbýlissvæði landsins hafa togast
á sjónarmið náttúruverndar og
virkjana á Hengilssvæðinu. Bitru-
virkjun var slegin af í bili vegna
mikillar andstöðu, einkum í Hvera-
gerði þar sem bent var á loftmeng-
un sem yrði vegna losunar brenni-
steinsvetnis. En umsvifin á Hengils-
svæðinu eru þegar mikil, fram-
leiðslugeta um 213 megavött.
Mikil umsvif
við Hengil
Hengill
Stóra Skarðs-
mýrarfjall
Skálafell
HELLISHEIÐI
Hveragerði
Reykjavík
Þorlákshöfn
ÞRENGSLI
Virkjanahús
Hellisheiðar-
virkjunar
Hverahlíð
Skíðaskálinn
Hveradölum
Skíðaskálar