Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Page 17

15
Sigmundur Magnússon
BLÓÐLEYSI í BÖRNUM
Að sjálfsögðu geta börn fengið nánast
allar tegundir af blóðleysi eins og fullorðn-
ir auk blóðleysis, sem börn ein fá, svo sem
erythroblastosis. Listinn er langur eins og
taflan sýnir. Hér er þó aðeins stiklað á
stóru, oft nefndir flokkar sjúkdóma en ekki
einstakir sjúkdómar.
I. Blæðing
a. Blóðleysi eftir bráða blæðingu.
b. Blóðleysi eftir langvarandi blæðingu.
II. Blóðlysa
A. Atriði utan blóðkorna
1. Mótefni (antibodies)
2. Sýkingar (Malaria t.d.)
3. Niðurbrot í milti.
4. Með öðrum sjúkdómum (t.d. lymp-
homa)
5. Lyf, efni o. fl.
6. Meiðsli (trauma) á RBK
B. Afbrigðileg RBK
1. Margskonar enzymetruflanir.
2. Hemoglobin afbrigði.
3. Afbrigðileg frumuhimna (t.d. sphero-
cytosis).
III. Ófullnægjandi framleiðsla á RBK
A. Skortur á nauðsynlegum efnum.
1. Járn, folinsýra, Bia.
B. Vöntun á erythroblöstum.
1. Aplastísk anæmia (lyf, efni, erfðir,
óþekkt orsök).
C. Illkynja sjúkdómar.
D. Endocrine truflanir (Myxedema o.fl.).
E. Uremia.
F. Langvinnir bólgusjúkdómar.
ALGENGISMÖRK
Við mat á fengnum rannsóknarniðurstöð-
um eru til hliðsjónar svokölluð algengis-
mörk (normal mörk) rannsóknanna í sam-
bærilegum hópum heilbrigðra. Uppgefin
mörk ná gjarnan yfir 95% tilfella, sem
samsvara tveim staðalfrávikum (±2 SD).
Ef aðeins þyrfti að bera fengnar niður-
stöður við algengismörk væri málið auð-
velt. Það dugar þó hvergi.
í fyrsta lagi er mjög erfitt að tryggja að
allir þeir, sem mynduðu algengismörkin
hafi verið heilbrigðir, því að skýr mörk
milli heilbrigðis og vanheilsu eru ekki til.
I öðru lagi eru einn af hverjum 20 heil-
brigðum utan venjulegra marka (±2 SD).
I síðasta lagi gæti einstaklingur verið
blóðlaus þótt blóðgildi hans liggi innan al-
gengismarka. Þannig er t.d. hematocrit
0.37 1/1 lágt fyrir þann, sem venjulega er
með 0.44 1/1.
Þrátt fyrir þessa annmarka á notagildi
algengis marka er eigi að síður rétt að hafa
hliðsjón af þeim. Meðal barna skiftir aldur-
inn máli en kynskifting verður ekki fyrr en
með kynþroska.
Línuritið er unnið úr töflu í Practical
Haematology eftir J.V. Dacie og L.M.
Lewis, fifth edition. Nánari tölur um breyt-
ingarnar á fyrstu 3 mánuðum eru til
(Matath et al., Acta Paedict. Scand. 60:317,
1971).
LEIT AÐ BLÓÐLEYSI („SCREENING“-
PRÓF)
Við leit að blóðleysi hefur hér á landi
verið stuðst við mælingu á hemoglobini og
hæmatocrit og útreikningi á MCHC (Mean
Corpuscular Hemoglobin Concentration)
ásamt skoðun á blóðstorki. Handtalning á
rauðum er tímafrek og of ónákvæm til að
koma að tilætluðum notum og þótt sérstak-
ir rafteljarar hafi verið til er vinnan við
talningu það mikil að ekki hefur þótt hag-
kvæmt að telja rauð frá öllum.
Með tilkomu sjálfvirkra tækja er nú
unnt að skila rannsóknarniðurstöðum fljótt
og með tiltölulega meiri nákvæmni en áður
var. Sérstaklega hafa nú fengið meira gildi
MCH, MCV og MCHC við flokkun á blóð-
leysi. Aðeins eitt slíkt tæki er nú í notkun í
landinu, staðsett á rannsóknarstofu Land-
spítalans.
Enginn vafi er á að upplýsingarnar sem