Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Side 19

17
hátt verða þær þyngri á metunum ef upp-
lýsingar fást um t.d. blóðmissi, einhæft
fæði svo sem óhóflega mjólkurdrykkju,
tíðar og/eða langvarandi sýkingar eða
erfða blóðsjúkdóma. Slíkar upplýsingar
geta einnig verið ástæða blóðmælinga þótt
einkenni blóðleysis séu ekki fyrir hendi.
Þá skiftir kliniskt ástand sjúklings þegar
sýnið er tekið miklu, því að hiti, lystar-
leysi, uppköst og niðurgangur valda þurrki
og þar með hærri gildum á hb, hct og rauð-
um blóðkornum.
Efni undanfarandi kafla má í aðalatrið-
um setja fram í eftirfarandi töflu.
1. Eru mælingarnar innan normal marka?
2. Gerið samanburð við fyrri tölur ef til
eru.
3. Hvernig eru indexar, MCHC, MCH,
MCV?
4. Er einhverjum útlitsbreytingum lýst í
stroki?
5. Eru til staðar kliniskar upplýsingar sem
gera blóðleysi eða „skort“ á hemopoiet-
isku efni líklegan? Hvert er ástand sjúk-
lings við blóðtöku?
6. Hefur klínisku upplýsinganna verið leit-
að nógu rækilega? Ef ekki, aflið þeirra.
FLOKKUN BLÓÐLEYSIS
Blóðleysi er flokkað í þrjá flokka eftir
stærð rauðu blóðkornanna og þéttni hemo-
globins (MCHC) í þeim.
1. MAKROCYTISKT blóðleysi.
A. Megaloblastískt blóðleysi, — Bil>,
Fólinsýruskortur.
B. Non-megaloblastískt blóðleysi —
hemolysis, svar við blæðingu.
2. HYPOCHROME MICROCYTISKT blóð-
leysi.
Járnskortur.
3. NORMOCHROME NORMOCYTISKT
blóðleysi.
Nýlegt blóðtap, aukið plasmarúmmál,
blóðlysa, hypopl.mergur, íferð í merg,
langvinnir sjúkd.
Venjulega er hægt að skipa blóðleysinu i
einhvern ofangreindra flokka og þar með
er fengin vísbending hvar orsakanna sé lík-
legast að leita.
Af því sem fram kemur í töflunni vinnst
aðeins tími til að minnast á fáein atriði,
Algengasta tegund blóðleysis í börnum er
járnskortur, sem gerð verður skil hér sér-
staklega. Næst algengasta tegund blóðleys-
is mun svo vera blóðleysi með langvinnum
bólgum, ýmist sýklasjúkdómum (ymsar í-
gerðir) eða t.d. bandvefssjúkdómum (art-
hritis rheurn.).
Þessi tegund blóðleysis er oftast normo-
króm normocystisk en getur stundum verið
vægt hypokrom, mikrocytisk. NoKkur ani-
socytosis og lítilsháttar poikilocytosis sést
í sumum tilvikum en einkennandi breyt-
ingar á útliti rauðu blóðkornanna verða
ekki. Er því oft erfitt að meta niðurstöður
blóðrannsókna. Netfrumur eru eðlilegar
eða fækkaðar. Serum járn er lækkað, járn-
bindigeta (TIBC) eðlileg eða lækkuð og
mettun á bindigetu lækkuð jafnvel í svip-
uð gildi og sjást við hreinan járnskort. Á
síðustu árum hafa mælingar á serum ferrit-
ini hjálpað nokkuð við mat á járnbúskap
en greina þó ekki svo öruggt sé þessa teg-
und blóðleysis frá járnskorti.
Mergjárn er eðlilegt eða aukið. Oft er
nauðsynlegt að taka mergsýni til þess að
fá úr því skorið hvort járnskortur er til
staðar.
Rannsóknir hafa sýnt að það eru aðallega
þrjú atriði sem stuðla að myndun blóðleys-
isins. 1) Stytt æfiskeið rauðra blóðkorna,
2) Minnkuð svörun mergs, 3) Truflun á
flutningi járns frá varasjóðnum í reticulo-
endothel vef til blóðvökva. Upptaka járns
frá meltingarfærum er einnig minnkuð.
Engin sérstök meðferð er til önnur en
lagfæring á undirliggjandi sjúkdómi, enda
oft ekki nauðsynleg. Að vísu svarar merg-
urinn erythropoietingjöf en það hefur ekki
hagnýtt gildi að svo stöddu.
Af blóðlýsu (hemolysis) ber helst að
nefna spherocytosis, sem finnst í nokkrum
fjölskyldum hér á landi sbr. rannsóknir
Ólafs Jenssonar, dr.med. Allmargar fjöl-
skyldur hafa elliptocytosis en blóðlýsa ger-
ir þar miklu minna vart við sig en í sphero-
cytosis.
Megaloblastískt blóðleysi vegna folin-
sýru- eða vítamín B12 skorts er sjaldgæft.
Folinsýruskorts er helst að vænta á fyrstu
árunum og þá helst vegna ófullnægjandi
næringar. í vestrænum löndum þar sem
flestir búa við að minnsta kosti sæmileg