Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Síða 21

19
Transport-járnið hefur stutta viðdvöl í
serum og endurnýjast það meira en 10
sinnum á sólarhring. Nýlega hefur fund-
ist önnur tegund af transport-járni í
serum, það er ferritin. Þessi ferro-
hydroxid-apoferritin komplex er til stað-
ar í serum í mjög litlu magni, en virðist
endurspegla þær járnbirgðir, sem eru í
jafnvægi við serum, mjög vel. Mæling
á se-ferritini er þannig mjög góð aðferð
til að mæla járnbirgðir líkamans.
Orsakir járnskorts í börnum
1. Minnkaðar járnbirgðir við fæðingu.
a) Lítil fæðingarþyngd, fyrirburðir.
b) Tvíburar.
c) Foetomaternal blæðing.
d) Of fljót naflastrengshnýting.
2. Áhrif vaxtarins.
3. Ónóg járninntaka í fæðu.
4. Blæðing.
1. MINNKAÐAR JÁRNBIRGÐIR VIÐ
FÆÐINGU
a) Járnbirgðir barns við fæðingu eru háð-
ar blóðrúmmáli og hæmoglobin conc.
blóðsins. Blóðrúmmálið er aftur háð
fæðingarþyngd og því, hversu fljótt
bundið er fyrir naflastrenginn. Ef beðið
er með naflastrengshnýtingu í 3 mínút-
ur, eykst rúmmál r.blk. um 58%.
Hæmoglobin við fæðingu er að meðaltali
17,0 g %.
Af þeim þáttum, sem nefndir hafa verið,
skiptir fæðingarþyngdin mestu máli.
Fullburða barn fæðist með 260—300 mg
af járni. Járnforðinn er mjög náið tengd-
ur líkamsþunga barnanna og er 60—70
mg per. kg. Þar sem fóstrið þyngist mest
á síðasta trimestri meðgöngunnar, safn-
ar það einnig mestum hluta járnforðans
á þessum tíma. Af þessu leiðir að fyrir-
burðir fæðast með litlar járnbirgðir og
á það sinn þátt í aukinni tíðni á járn-
skortsanæmiu í fyrirburðum. Nokkrir
þættir, sem flokkast undir blóðtap fóst-
urs, geta breytt járnbirgðum barns við
fæðingu.
Þessir þættir eru:
b) Tvíburafæðing:
Hjá eineggja tvíburum getur orðið trans-
fusion á blóði frá öðrum tvíburanna til
hins. Við það bætist svo að tvíburar eru
oft léttari en önnur börn.
c) Föto-maternal tranfusion:
Stundum getur orðið veruleg transfusion
á blóði frá fóstri til móður. Það fer eftir
magni blóðtapsins, hvort það kemur
fram strax sem anæmia, eða leiðir síðar
til járnskorts hjá barninu.
d) Áður hefur verið minnst á að 3ja mín-
útna bið með naflastrengshnýtingu geti
aukið rúmmál r.blk. hjá barninu um lið-
lega 50%. Þó að barnið þurfi strangt
tekið ekki á þessum aukna fjölda r.blk.
að halda í fyrstu, geta þær járnbirgðir
sem þau innihalda komið sér vel síðar,
til að mæta þeirri miklu járnþörf, sem
er samfara hröðum vexti.
e) Auk þess getur barnið misst blóð við
fæðingu vegna fylgjuloss, fyrirsætrar
fylgju, rupturu á naflastreng o.s.frv.
2. ÁHRIF VAXTARINS
Vaxtarhraði barna er mestur á 1. ári og
á kynþroskaskeiðinu, enda er járnskorts-
anæmia algengust á þessum aldursskeiðum.
Á 1. aldursári barnsins þrefaldast þyngd
þess og blóðrúmmál, en heildarhæmolobin-
magn líkamans nær tvöfaldast.
Fyrirburður, sem vegur 1,5 kg. getur sex-
faldað þyngd sína og blóð rúmmál og þre-
faldað heildar hæmoglobinmagnið á 1. ár-
inu. Þessi mikla hæmoglobinmyndun krefst
mikils járns.
Þær járnbirgðir sem fullburða barn fæð-
ist með endast í 4—6 mánuði, en úr því
þarf barnið að absorbera o,8 mg daglega
úr fæðu sinni, út fyrsta árið, ef eðlileg
hæmoglobin-myndun á að geta átt sér stað.
Fyrirburðir eyða járnbirgðum sínum
fyrr og þurfa því að fá nægilegt járn úr
fæðu sinni a.m.k. 2 mánuðum fyrr, ef þeir
eiga ekki að fá járnskortsanæmiu.
Á aldrinum 1—12 ára er vaxtarhraðinn
mun minni og er járnþörfin þá um 100 mg
á ári, þannig að barnið þarf að absorbera
0,3 mg af járni daglega. Vaxtarhraðinn
eykst aftur milli 12 og 14 ára og verður þá
árleg járnþörf 170 mg eða 0,5 á dag. Við
þetta bætist síðan aukin jámþörf hjá stúlk-
um vegna tíðablæðinga, en sú viðbótarþörf
er um 0,6 mg á dag.