Læknablaðið : fylgirit - 01.10.1979, Page 69

67
lyfjaval auðvelt, en upphafsmeðferð þarf
að ákveða án þeirra upplýsinga. Oft má þó
hafa mikið gagn af gram litun á mænu-
vökva því í allt að 80% tilfella má fá ör-
uggar upplýsingar um bakteríutegund, sem
er til staðar, og auðveldar það mjög lyfja-
val. Sé ekki um nýfætt barn að ræða, eru
líkurnar á að annað hvort sé um meningo-
coccus eða hemophilus að ræða mjög mikl-
ar, og ætti lyfjaval að miðast við það.
Flestir mæla með chloramphenicoli og
ampicillini þar til ræktun liggur fyrir.
Ampicillin ónæmur hemophilus stofn rækt-
aðist úr mænuvökva hér í Reykjavík mjög
nýlega, og er það í fyrsta skipti sem slíkur
stofn ræktast frá miðtaugakerfi. Er því
ekki hægt að reiða sig á ampicillin eitt í
slíkri meðferð og einnig eru til chlor-
amphenicol ónæmir stofnar, þannig að það
lyf er heldur ekki hægt að gefa eitt þar til
næmispróf liggur fyrir. Sumir bæta sulfa
við sem þriðja lyfi, en það mun ekki auka
líkur bata umfram hin tvö. Gram neikvæð-
ir stafir valda stöku sinnum heilahimnu-
bólgu, einkanlega hjá nýfæddum börnum,
og þarf þá að minnast þess að aminogly-
cosid lyf, eins og til dæmis kanamycin og
gentamicin, fara mjög lítið yfir í mænu-
vökva, og þarf því að gefa þau intra-thecalt,
þótt reyndar liggi ekki fyrir rannsóknir,
sem hafi sýnt óyggjandi að sú leið lækki
dánartölu þessa alvarlega sjúkdóms.
NOTKUN MARGRA SÝKLALYFJA
SAMTÍMIS
Milliverkanir lyfja hafa mjög verið til
umræðu hin síðari ár, og hafa sýklalyf ekki
orðið varhluta af þeirri umræðu. Tvær
kliniskar rannsóknir hafa sýnt lakari ár-
angur þegar fleiri en einu lyfi er beitt
gegn ákveðnum smitsjúkdómum. Hin fyrri
sýndi miklu hærri dánartölu sjúklinga með
pneumococcal heilahimnubólgu væri þeim
gefið penicilhn og tetracyline saman, held-
ur en þeirra, sem fengu penicillin eitt sér.°
Önnur rannsókn sýndi verri árangur við
heilahimnubólgu hjá börnum þegar ampi-
cillin, chloramphenicol og streptomycin var
gefið saman, og það borið saman við ár-
angur ampicillins eins.7 Síðan þessar rann-
sóknir voru gerðar hafa in vitro rannsóknir
verið gerðar á nánast öllum hugsanlegum
og óhugsanlegum sýklalyfjablöndum. Er
býsna auðvelt að sýna fram á í tilrauna-
glösum, að eitt sýklalyf hefti áhrif hins, og
einnig stundum að lyfin bæti hvort annað
upp. Það fyrrnefnda virtist sérstaklega á-
berandi væri annað lyfið sýklaheftandi, en
hitt sýkladrepandi. Hefur síðan verið mælt
gegn samtímis notkun sýklalyfja, sem ekki
hafa samskonar verkun á bakteríur. í töflu
2 eru stærstu sýklalyfjaflokkarnir settir í
tvo hópa eftir því hvort þeir eru sýkla-
heftandi eða drepandi. Rétt er að hafa það
sem höfuðreglu að nota ekki saman lyf af
flokki 1 og 2, þótt á þessari reglu séu marg-
ar undantekningar. Fullljóst er, að ekki á
að nota tetracycline með penicillinum við
meðferð á pneumococcal sjúkdómum, en
síðari tíma rannsóknir hafa ekki sýnt að
kliniskur antagonismi sé á milli chlor-
amphenicols og penicillin lyfja, nema við
endocarditis. Oft auka sýklalyf virkni
hvors annars, og eru bestu dæmin um slíkt
carbenicillin og aminoglycoside við pseu-
domonas sýkingar, og notkun pencillins og
animoglycosida við streptococcus faecalis
(enterococcus). Ekki hefur verið sýnt fram
á nein skaðleg áhrif við að nota saman
lincomycin annars vegar og hinsvegar
sýkladrepandi lyf, en þessi lyfjablanda er
oft notuð við sýkingar í kviðarholi.8
TAFLA II
S ý kladrepandi
Penicillin
Cephalosporin
Aminoglycoside
Polymyxin
Sulfa — Trimethoprim
Sýklaheftandi
Tetracyklin
Chloramphenicol
Erythromycin
Lincomycin
Sulfa
NÝ SÝKLALYF
Sífellt bætast sýklalyf á markaðinn, oft-
ast er um að ræða lyf, sem tilheyra eldri
lyfjaflokkum, og er þá oft um tiltölulega
litlar breytingar miðað við eldri lyf að
ræða. Reynt verður að gera nokkra grein
fyrir sumum þessara lyfja.
NÝ PENICILLIN LYF
Ný lyf í þessum lyfjaflokki eru nokkuð
mörg, mest áberandi eru lyf sem eru ná-
skyld ampicillini, eins og til dæmis amox-
illin, sem reyndar er kemiskt ólíkt ampi-
cillini, en hefur sama verkunarsvið á bakt-
eríur. Kostur lyfsins er hærri þéttni í blóði
eftir oral gjöf. Framleiðendur lyfsins halda