Læknablaðið - 15.07.2006, Síða 45

UMRÆÐA & FRÉTTIR / VIÐTAL VIÐ ÓLAF ÁRNA SVEINSSON
getur ekki haft áhuga á heimspeki. Fyrir mér er
það óaðskiljanlegur hluti af því að vera til, að vera
manneskja. Þó að heimspeki gefi ekki alltaf svör
er það leitin og þroskinn sem fæst við leitina sem
máli skiptir. Heimspeki er sagnfræði að stórum
hluta. Flestir halda að heimspekimenntun sé loft-
kenndari en hún er í raun. í heimspekinámi lærist
fyrst og fremst hugmyndasaga. Þar lærist hvað
mestu andans menn sögunnar hafa sagt um lífið
og tilveruna. Með því fær maður vonandi fleiri og
víðari sjónarhorn á veruleikann, áttar sig vonandi
betur á mismunandi heimsmynd manna í gegnum
tíðina og vonandi betur á nútíðinni vegna þessa.
Er það ekki samt svo að heimspekileg nálgun
að viðfangsefnum hentar sumum greinum lœkn-
isfræði betur en öðrum?
Heimspeki hefur vissulega nánari tengsl við viss-
ar greinar læknisfræði en aðrar. Skurðlæknisfræði
hefur eflaust minni tengsl við heimspeki en til
dæmis geðlæknis- eða taugasjúkdómafræði Ég
held þó að allir læknar geti nýtt sér heimspeki.
Menn spyrja stundum allt of mikið um gagnsemi
en heimspekin er að mínu mati hápraktísk, hún
hjálpar manni í öllu. Svo er hún skemmtileg í
sjálfu sér, veitir manni gleði og næringu. En þau
fög læknisfræði sem fjalla um miðtaugakerfið hafa
þó sterkust tengsl við heimspeki. Það má segja að
á sama hátt og hugsunin er kóróna sköpunarverks-
ins sé það miðtaugakerfið sem geri okkur að því
sem við erum, aðgreini okkur frá öðrum dýrum.
Miðtaugakerfið er flókið en afskaplega fallega
lógískt. Þó ég sé að mæra heimspeki þá er ég lækn-
ir fyrst og fremst og heimspeki er aukabúgrein í
mínu námi og starfi.
Er kennd nógu mikil siðfrœði í lœknadeild?
Siðfræðikennsla hefur aukist í læknadeild.
Stefán Hjörleifsson læknir og heimspekingur
kennir læknanemum nú sem er mjög gott, hann er
mjög hæfur.
Hann notar mjög góða kennslubók, Siðfrœði
lífs og dauða eftir Vilhjálm Árnason. Að vísu
kennir hann læknanemum siðfræðina á fyrstu
árum námsins og það er spurning hvort ekki væri
betra að kenna hana þegar nemarnir hefðu meiri
klíníska reynslu.
Hvað með þátttöku lœkna í siðferðilegum efnum
á opinberum vettvangi?
Opinber umræða um siðferðilegar spurningar
í læknisfræði hefur vaxið mjög á undanförnum
árum og á eflaust eftir að aukast enn frekar. Að
vísu hefur umræðan ekki verið mikil á íslandi.
Kannski af því að íslendingar eru í grófum drátt-
um einsleit þjóð sem hefur svipaðar skoðanir og
því að mestu leyti sammála í þessum efnum. En
eftir því sem tækninni fleygir fram þeim mun fleiri
erfiðar siðferðilegar spurningar munu koma fram.
Það er mjög mikilvægt að læknar séu færir um að ()!llf111 Árni Sveinsson
taka þátt í umræðunni, séu kunnugir þeim hugtök- !œ(lnu °S heimspekingur.
um og aðferðum sem beita þarf. Þetta eru stórar
spurningar sem fjalla til að mynda um meðferð við
lok lífs, líknardráp, genarannsóknir og genapróf-
anir og stofnfrumurannsóknir. Vísindaleg þekking
og klínísk reynsla lækna er mjög mikilvægt innlegg
í þessa umræðu því heimspekingar hafa ekki þá
reynslu og innsýn. Heimspekingar hafa oft hugsað
mikið um þessi málefni en þeir hafa ekki sama að-
gang og nálægð að viðfangsefninu eins og læknar
hafa þó þeir hafi sína nálgun sem er mjög góð.
Margir læknar átta sig ekki á því hve starf þeirra
er siðferðilegt. Hjá læknum liggur líka ábyrgðin
sem gefur þeim einstakt sjónarhorn sem aðrar
starfsstéttir þekkja ekki. Mér finnst að læknar eigi
að leiða umræðuna en til þess þurfa þeir að kynna
sér vandamálin út fyrir fag sitt. í dag er ekki nóg
að segja bara, „ég er læknir" heldur verða rök
sem allir geta skilið að fylgja með. Mér finnst fólk
vera að bíða eftir leiðsögn frá læknum í þessum
málaflokki sem og öðrum, til að mynda í heilsu-
málum. Læknar mega ekki vera hræddir að svara
kallinu, annars svara aðrar stéttir því og þá þýðir
ekki að bölsótast yfir því að vera ekki spurðir álits.
Stundum finnst mér læknar vera tregir að blanda
sér í umræðu sem er huglæg og flókin en það eiga
þeir ekki að vera. Læknar eiga að leiða umræðuna.
Fólk bíður eftir því og tekur mest mark á læknum.
Þeir þurfa bara að kynna sér viðfangsefnið í víðara
samhengi en tíðkast hefur.
Læknablaðið 2006/92 553