Þjóðlíf - 01.06.1989, Side 26

ERLENT
dag. „Sagði ég þér ekki“,
sagði íhaldssamur pólskur
kunningi minn, „nú fer allt
til fjandans“.
Hvorki Lech Walesa, sem
sagður var veikur, né Janusz
Oniskiewicz talsmaður Sam-
stöðu, létu svo lítið að mæta
til leiks. Hinn síðarnefndi
viðurkenndi að þetta hefði
ekki verið tilviljun. Bronis-
law Germek prófessor, aðal-
samningamaður stjórnar-
andstöðunnar í hringborðs-
umræðunum fór fyrir liði
Samstöðu. Hann sagði í sam-
tali við tíðindamann Þjóðlífs
(sjá rammagrein) að þetta
væri söguleg stund sem —
því miður — kæmi of seint.
I kjölfar hringborðssam-
komulagsins sögulega hafa
Samstöðumenn skriðið út úr
fylgsnum sínum og aðeins
tveimur mánuðum síðar
þurfa þeir og aðrir stjórnar-
andstæðingar að heyja fyrstu
frjálsu kosningabaráttuna í kommúnistaríki.
Auk 35% sæta sem stjórnarandstöðunni eru
skömmtuð í neðri deild þingsins verður kos-
ið um öll sæti nýstofnaðrar en valdalítillar
efri deildar.
Jaruzelski konungur
Á hinn bóginn urðu stjórnarandstæðingar
að kyngja því að forsetinn sem verður vafa-
laust Jaruzelski hershöfðingi fær veruleg
völd. Starfsemi stjórnmálaflokka er ekki
leyfð og Samstaða mun ekki hafa verkfalls-
rétt. Verulega verður hins vegar létt á rit-
skoðun og útgáfa óháðra blaða leyfð. Nið-
urstaðan er því sannarlega ekki lýðræði á
vestræna vísu en engu að síður hefur verið
Við tókum áhættu
Segir Bronislaw Geremek Samstöðuleiðtogi
Hringborðssamkomulagið kemur
of seint sögulega séð“, sagði Bron-
islaw Geremek, aðalsamninga-
maður Samstöðu við hringborðið
þegar Þjóðlíf ræddi við hann örfáu-
um nnnútum eftir að dómari í Var-
sjá tilkynnti að óháða verkalýðs-
hreyfingin hefði fengið starfsleyfi
að nýju.
„Það er rétt að almenningur er
ekki í sjöunda himni. Efnalegar
aðstæður eru erfiðar og fólk hefur
enga trú á yfirvöldum og þar með á
undirskrift valdhafanna. Því finnst
gengið of skammt. Við töldum að
ekki væri um annað að ræða en að
hrökkva eða stökkva. Alþjóðlegar
aðstæður eru hagstæðar en geta
hæglega breyst. Kreppa efnahags-
lífins er svo djúpstæð að verði ekk-
ert að gert blasir hrun landsins og
menningarinnar við.
Almenningur gerir sér hins veg-
ar grein fyrir að kosningarnar sem
fara í hönd eru ekki frjálsar, því að
starfsemi stjórnmálaflokka er ekki
leyfð. Það verður því kosið á milli
einstaklinga en ekki urn heimssýn.
Við höfum náð fram félagafrelsi og
pólitísku tjáningarfrelsi án þess að
ná fram frelsi til pólitískra athafna.
Við tókum áhættu með því að
skrifa undir samkomulagið, við
veðjum á tímann".
ás í Varsjá
Konstanty
Gebert, í hópi
fámenns hóps
vinstrisinnaðra
andstæðinga
stjórnvalda og
ritstjóri KOS,
ólöglegs
neðanjarðar-
blaðs. Mynd:
Árni Snævarr.
brotið blað í sögu ríkja Austur-Evrópu.
En hvers vegna hefur þessum tíðindum
verið tekið tómlega í Póllandi?
Konstanty Gebert ritstjóri KOS, eins
helsta neðanjarðarblaðs andófsmanna, telur
að ástæðurnar séu augljósar. „Ég fæ ekki séð
að stjórnarandstaðan hafi unnið neinn stór-
sigur við hringborðið“, sagði Gebert í sam-
tali við Þjóðlíf. „Kommúnistaflokkurinn
mun ráða lögum og lofum í efri deild, neðri
deild er svo gott sem valdalaus. Jaruzelski
verður nánast stjórnarskrárbundinn einvald-
ur, með meiri völd en Pinochet hafði nokkru
sinni í Chile. Pað skyldi engan undra að fólk
hlaupi ekki út á götu til að fagna því að
Samstaða skuli hafa lagt blessun sína yfir
þetta. Svokölluð eftirgjöf stjórnvalda felst
eingöngu í því að viðurkenna staðreyndir".
Vopnahlé
Hringborðssamskomulagið er í raun og
veru vopnahléssamkomulag stríðandi fylk-
inga. Frá því herlög voru sett í árslok 1981
hefur ríkt skotgrafarhernaður í Póllandi.
Vopnahléð mun standa í fjögur ár og þann
tíma að minnsta kosti mun Samstaða taka á
sig ábyrgð af óvinsælum en óumflýjanlegum
aðgerðum. Búist er við að þrátt fyrir að 80%
vísitölubætur sem samið var um við hring-
borðið verði lífskjör skert um 10% á næstu
árum.
Róttæklingum til dæmis innan Baráttu-
Samstöðu sem hafnar hringborðssamkomu-
laginu gæti vaxið fiskur um hrygg þegar grip-
ið verður til uppskurðar á efnahagslífinu.
Búist er við að tugir ríkisfyrirtækja leggi upp
laupana, dregið verði úr niðurgreiðslum og
verðmyndun að verulegu leyti gefin frjáls.
Samstöðuleiðtogar gera sér
grein fyrir að ekki verður hjá
því komist að beita niður-
skurðarhnífnum. Janusz On-
iskiewicz, talsmaður Sam-
stöðu sagði í samtali við tíð-
indamann Þjóðlífs að hann
óttaðist ekki atvinnuleysi á
næstu árum þrátt fyrir þetta.
Hann bendir á að þjónustu-
greinar séu nánast ekki til í
Póllandi og ef þeim verði
sköpuð vaxtarskilyrði geti
þær tekið við töluverðu
vinnuafli.
Samstaða hefur að veru-
legu leyti samþykkt „frjáls-
hyggju“ Kommúnistaflokks-
ins. Hins vegar má búast við
að fyrr en síðar verði skilið á
milli stjórnmála- og verka-
lýðsarms Samstöðu. Víst er
að verkamenn eru ekki jafn
fúsir til þess að skrifa undir
uppstokkun efnahagslífsins.
Sársaukafullar aðgerðir sem
eru í bígerð afla Samstöðu
tæpast vinsælda, en það er ekki eina áhyggju-
efnið. Skoðanakannanir benda til þess að
ungt fólk í Póllandi hafi misst áhugann á
slagsmálum risanna þreyttu í Samstöðu og
Kommúnistaflokknum. Það kemur engum á
óvart að kommúnistar njóti takmarkaðra
vinsælda en hitt vekur undrun að stjórnar-
andstæðingar njóta ekki almennra vinsælda.
Petta þýðir þó ekki að unga fólkið sé afhuga
stjórnmálum. Sem dæmi má nefna að 75%
þátttakenda í nýlegri skoðanakönnun sögð-
ust styðja umhverfis- og friðarhópa.
Tortryggið ungt fólk
„Unga fólkið er tortryggið í garð Sam-
stöðu, sérstaklega eftir að leiðtogar hennar
settust niður við hringborðið með rauðlið-
um“, segir Pawel Targonsk, 27 ára félags-
fræðingur. Targonsk er félagi í umhverfis- og
friðarsamtökum sem merkilegt nokk spruttu
upp úr opinberu skátahreyfingunni og náð
hafa verulegu fylgi. Vinkona hans Krystyna
Kosicka. 21 árs, segir að Samstaða hafi verið
byltingarhreyfing sem runnið hafi sitt skeið á
enda. „Ungt fólk bíður eftir einhverju nýju,
það vill breytingar strax.“
Konstanty Gebert, ritstjóri KOS, segist
skilja unga fólkið. „Við erum sama þreytta
liðið. Á meðan Samstaða var bönnuð, varð
engin endurnýjun. Gerræði forystunnar óx.
Walesa kom einstaklega illa fram við óháðu
stúdentasamtökin, sem þó hafa stutt hann
með ráðum og dáð. Ný vinsæl umhverfis-
verndarsamtök spruttu upp, en í stað þess að
bjóða þau velkomin í hópinn reyndu Walesa
og félagar að kveða þau í kútinn“.
Marek Kosalowski einn leiðtoga öflugustu
umhverfisverndarsamtakanna Friður og