Þjóðlíf - 01.06.1989, Blaðsíða 59

UPPELDISMÁL
„Skólamálaumræðan er í meira jafnvægi nú og miklu meira a
vegum kennaranna sjálfra og er það von mín að rekja megi til
Kennarháskólans þá breytingu til bóta sem orðið hefur..“
sagði að á þessum árum hefði gætt vaxandi
tilhneigingar til að líta á skólann sem tæki til
að ná félagspólitískum markmiðum, sbr.
slagorðið að skólamál væru ævinlega stjórn-
mál. Hann sagði að hættan væri sú að skólinn
og skólamálin væru misnotuð í flokkspóli-
tískum átökum. Jónas taldi að þessar hrær-
ingar hefðu verið hluti af umróti síðasta ára-
tugar. Félagsfræði menntunar var í miklum
uppgangi á þessum árum og opnaði augu
margra fyrir þeim sannindum að skólar og
opinberar menntastofnanir gætu jafnan orð-
ið tæki ráðandi þjóðfélagsafla til að styrkja
stöðu sína. Jónas taldi að margt jákvætt hefði
fylgt þessari umræðu en að sumu leyti spilltu
átökin fyrir raunverulegum umbótum þar
sem stofnanir menntamála hefðu verið of
veikar til að fylgja þeim fram. Og eins og
jafnan fyrr og síðar áttu kennarar sjálfir of
lítinn þátt í umræðunni sem var ekki nema að
litlu leyti á þeirra forsendum.
„Skólamálaumræðan er í meira jafnvægi
nú og miklu meira á vegum kennaranna
sjálfra og er það von mín að rekja megi til
KHÍ þá breytingu til bóta sem orðið hefur í
umræðum um skólamál á undanförnum 15-
20 árum,“ — sagði Jónas. Hann taldi að nú
virtist nokkur samstaða um meginatriði í
skóla- og menntastefnu a.m.k. meiri en fyrir
20 árum. Með nýjum kynslóðum mundi þessi
samstaða rofna á ný og innan 10-20 ára kom-
in ný sveifla. Hann sagði að það mætti svo
sem kalla þessa framvindu eða þróun díal-
ektíska.
Kennaraháskólinn í kröggum
Á sama tíma og ríkisvaldið ætlar Kennara-
háskólanum aukin verkefni lækka fjárveit-
ingar til stofnunarinnar verulega að raun-
gildi á árinu auk þess sem ríkisstjórnin hefur
ákveðið lækkun á launa- og þjónustugjöld-
um opinberra stofnana. Staða Kennarahá-
skólans er verri en flestra annarra ríkisstofn-
ana þar sem rekstrarkostnaður ársins er
beinlínis vanáætlaður og hefur svo verið
undanfarin ár en verður enn háskalegra nú
vegna nýrra verkefna sem skólanum hafa
verið falin. Við bætist að hækkun fjárveit-
inga frá fyrra ári er einungis 7 prósent á
meðan aðrar skólastofnanir virðast fá 12 eða
14 prósent hækkun. Jónas sagði að þessi
stefna yfirvalda væri mikið áhyggjuefni.
Kennaraháskólinn væri ungur og þar ætti
sér stað uppbygging á margvíslegri þjónustu-
starfsemi við kennara auk þess sem stjómun-
argeiri stofnunarinnar væri í mótun. Pá væri
og framtíðarskipan húsnæðis í megnustu
óreiðu. Hann sagði að fjársveltið væri mjög
bagalegt sérstaklega þegar verið væri að
skapa skólanum heildarstarfsskilyrði.
asti hlekkurinn og bregðist hann þá missir
gott námsefni gildi sitt. — Jónas vildi líka
leggja áherslu á hlutverk kennarasamtak-
anna við að móta faglega skólastefnu í sam-
ræmi við þarfir og kröfur hins nýja íslenska
samfélags. Sennilega ylti það líka á atbeina
og félagspólitískum stuðningi kennarasam-
takanna hvort draumurinn um Kennarahá-
skólann sem öfluga miðstöð í uppeldis- og
menntamálum yrði í raun að veruleika á
næstu árum.
Það kemur fæstum á óvart að Jónasi þyki
kennaramenntun miklu skipta þar sem hann
hefur í nærri tvo áratugi helgað sig henni. í
rúman áratug, áður en hann varð rektor
Kennaraháskólans, var hann skólastjóri Æf-
inga- og tilraunaskóla KHÍ, og því er hann
rækilega tengdur stofnunum og starfsfólki á
þessu sviði þjóðlífsins. Sjónarmið Jónasar
bera þó ekki merki sérhagsmuna eða fag-
legrar þröngsýni. Hann sér víða, bæði í tíma
og rúmi, þegar hann lítur yfir skólavanginn.
Sjálfur segist hann aldrei hafa litið á skóla og
menntun sem einangrað fyrirbæri heldur
ávallt í tengslum við mikilvæg samfélagsleg
hlutverk og markmið og þarfir einstaklinga.
Trúlega er það þess vegna sem hann er svo
metnaðarfullur fyrir hönd kennaramenntun-
ar í landinu.
Ásgeir Friðgeirsson
„Hætta er á,“ sagði Jónas, „að Kennara-
háskólinn verði fórnarlamb breytts verð-
mætamats í samfélaginu. Eftir því sem sam-
félagið kemst á hærra efnahagslegt stig og
neyslan eykst, er erfiðara fyrir menntastarf
að sækja réttmætan hlut í þjóðarframleiðsl-
una.“ Hann sagði að það væru svo margir
aðilar sem gerðu tilkall til fjármagns og þar
sem skólanám væri orðið það mikið sæi fólk
sér ekki hag í að efla menntakerfið og léti
það þvíróa, — mönnum væri skítsama. „Fáir
gera sér grein fyrir þessu og því er skólinn
háður velvilja tiltölulega fárra víðsýnna og
skilningsríkra manna," sagði Jónas. Hann
taldi samt að hér yrðu kennarasamtökin að
koma til skjalanna og beita áhrifum sínum.
Jónas vildi gera greinarmun á aukinni hag-
ræðingu og niðurskurði. Hann taldi jafnvel
að tímabundnar þrengingar gætu leitt til þess
að stofnanir kæmu betur auga á aðalatriðin í
starfsemi sinni og gætu betur greint hismið
frá kjarnanum.
Forsenda farsæls skólastarfs
Jónas Pálsson segist vera bjartsýnn á að
góðgjarnir og skynsamir menn geri sér grein
fyrir mikilvægi kennaramenntunar og muni
því leggja sitt af mörkum til þess að vegur
hennar verði sem mestur. Hann taldi að á
tímum sparnaðar og hagræðingar í mennta-
kerfinu væri mikilvægara en nokkru sinni
fyrr að fólk gerði sér grein fyrir að hin raun-
verulegu verðmæti væru falin í þekkingu og
kunnáttu kennaranna sjálfra. Flestar varan-
legar umbætur í menntamálum grundvölluð-
ust á hæfileikum þeirra til þess að nýta náms-
efnið og náms- og kennslugögnin á þann hátt
að það leiddi til árangursríkara skólastarfs.
„Með fullri virðingu fyrir námsefnisgerð og
kennslutækni,“ sagði Jónas, „þá er það
skoðun mín að eðlilegt sé að auka fjárveit-
ingar til kennaramenntunar á kostnað nám-
sefnis, tækja og jafnvel húsnæðis.“
Kennarar eru að mati Jónasar mikilvæg-
59