Þjóðlíf - 01.06.1989, Blaðsíða 71

ÞJÓÐFÉLAGSMÁL
að þeir voru ávallt undir miklum þrýstingi,
m.a. frá fjölmiðlum að leysa málið.
3. Almenningsálitið krafðist skjótrar
lausnar á ráðgátunni um hvarf Geirfinns.
Ymsar gróusögur voru á kreiki á meðal
fólks, sögur sem jafnvel urðu uppspretta að
fréttum, fréttum sem almenningur áleit svo
jafnvel að væru staðreyndir. Gamla sagan
um fjöðrina sem varð að tveimur hænum.
4. Samkeppni fjölmiðla hefur eflaust átt
einhvern þátt í því að skapa það andrúmsloft
sem ríkti.
Fjöldi greina um mái fjórmenningana í dagblöðum og skipt-
ing þeirra eftir efnistökum mánuðina janúar til júní 1976.
| Jákvæð umfjöllun
BM Neikvæð umfjöllun
Tjáningarfrelsi — réttaröryggi
Sú niðurstaða þessarar könnunar að dag-
blöð hafi farið offari í umfjöllun sinni um
fjórmenningana sem sátu í gæsluvarðhaldi
að ófyrirsynju, vekur upp þá grundvallar-
spurningu hvort þau hafi misnotað tjáningar-
frelsið og jafnvel stefnt sjálfsögðum mann-
réttindum í hættu.
Eins og áður er getið var það og er enn í
siðareglum Blaðamannafélags íslands að
hver maður er saklaus uns sekt hans er sönn-
uð. Ef til vill gerðist það í þessu tilfelli að
þessari grundvallarreglu var snúið á haus.
Fjórmenningarnir voru álitnir sekir, a.m.k.
af almenningi og á síðum dagblaðanna, uns
sakleysi þeirra hafði verið sannað. Ef þessi
ályktun er rétt leiðir það af sér að tjáningar-
frelsið hafði verið notað til að brjóta sjálf-
sögð mannréttindi þeirra fjórmenninga.
Að hve miklu leyti fjölmiðlar höfðu áhrif á
rannsókn lögreglumanna, verður ekkert
fullyrt. Pó er varla ofmælt að þeir voru undir
þrýstingi frá almenningi og fjölmiðlum að
leysa málið. Það vakti líka undrun margra
hversu gagnrýnislaust Hæstiréttur fram-
lengdi gæsluvarðhald fjórmenninganna.
Varla hefur það sannfært almenning um sak-
leysi þessara manna sem lágu undir alvarleg-
um grun.
Nú kann það að vera að áhrif fjölmiðla á
réttarfar séu minni hér en í þeim löndum þar
sem kviðdómur úrskurðar um sekt eða sak-
leysi, t.d. í Bretlandi og Bandaríkjunum. Pví
sé minni hætta hér á landi að fjölmiðlar ógni
réttarörygginu með gáleysislegri umfjöllun.
Þetta kann að vera rétt. Á hinn bóginn er
meiri hætta í litlu þjóðfélagi eins og íslandi
að einstaklingurinn — og fjölskylda hans —
verði rúinn ærunni. í stóru þjóðfélagi er auð-
veldara að hverfa í mannhafið.
Á íslandi sem og öðrum löndum sem búa
við svipað réttarfar er ákvæði í lögum um
takmörk fréttaflutnings og fréttatúlkunar.
Hins vegar verður að telja ákjósanlegra að
fjölmiðlar setji sér sjálfir reglur til að starfa
eftir í umfjöllun um opinber mál, en að eiga
það á hættu að dómstólar takmarki tjáning-
arfrelsi þeirra. Því má heldur ekki gleyma að
tjáningarfrelsi fjölmiðla er grundvallaratriði
í sérhverju opnu og lýðræðislegu þjóðfélagi.
Halldór Reynisson
Hlutlaus umfjöllun
Dagblaðið
71