Tímarit Máls og menningar - 01.12.1996, Side 62

þar sem hann kveikir í fyrir hana, þau reykja um stund, og leggja svo
sígaretturnar sínar hlið við hlið í öskubakkann. Að karlmaður kveiki í fyrir
konu meðan þau horfast í augu má túlka sem huglægar samfarir eða tælingu.
Með þessum hætti er kynferðislegt samband aðalpersónanna gefið í skyn frá
upphafi.
Nú á dögum heilsuæðis og frelsis er tungumálið notað í sínum víðasta
skilningi og auðvitað hafa sígarettur mun veikari skírskotun, ef nokkra. Það
er helst að þær séu notaðar til að gefa til kynna ákveðið kæruleysi eða andóf
gegn ríkjandi þjóðfélagsgildum. Leikstjórarnir þurfa einfaldlega ekki lengur
á slíkum brellum að halda og kemur óskorað tjáningarfrelsi ef til vill stund-
um niður á frumleikanum.
Slöktin kvikmyndaeftirlitsins og nýtt kerfi
Lok sjötta áratugarins og allur hinn sjöundi var tími mikils umróts í banda-
rísku þjóðfélagi sem olli stórfelldum breytingum á amerískum hugsunar-
hætti. Rokkið helltist yfir heimsbyggðina, kalda stríðið var í algleymingi og
heimurinn rambaði á barmi kjarnorkustyrjaldar vegna Kúbudeilunnar.
Víetnamstríðið olli gríðarlegum þjóðfélagsdeilum og hippahreyfmgin og
jafnréttiskröfur kynjanna og kynþáttanna ómuðu í samfélaginu öllu.
Á seinni hluta sjötta áratugarins fór smám saman að slakna á framleiðslu-
reglunum. Ein fyrsta alvarlega ögrunin við reglugerð kvikmyndaeftirlitsins
var mynd Otto Premingers TheMoon isBlue frá 1953. Ritskoðarar neituðu
að hleypa myndinni í gegn, m.a. vegna orðavals og róttækra viðhorfa sem
þar koma fram en þar er m.a. fjallað um kynlíf fyrir hjónaband. Framleið-
endur myndarinnar, United Artists, sögðu sig úr samtökum kvikmynda-
framleiðenda og sýndu myndina án samþykkis kvikmyndaeffirlitsins.
Myndin varð afar vinsæl og eftir það varð ekki aftur snúið. Var svo komið
árið 1960 að áskoranir kaþólsku kirkjunnar um að sniðganga ósiðlegar
myndir urðu fyrst og fremst til að auka aðsóknina að þeim.
Árið 1966 var sett á fót nýtt flokkunarkerfi að breskri fyrirmynd sem var
ólíkt sveigjanlegra en reglugerðin frá fjórða áratugnum. Nýja kerfið tók
fljótlega gildi og gildir enn með fáeinum breytingum. Kerfíð byggist á
takmörkun aðgangs að kvikmyndum eftir aldri. G þýðir: fyrir alla aldurs-
hópa; PG: „í fylgd með fullorðnum"; R: bannað innan sautján ára nema í
fylgd með foreldrum og X: bannað innan sautján og getur farið ofar í aldri.
Síðar meir var bætt við þessa flokkun PG-13 sem þýðir að áhorfendur undir
13 ára þurfi fylgd foreldra og NC-17 sem þýðir að enginn yngri en sautján
ára megi sjá myndina. NC-17 hefur verið umdeildur stimpill og er heldur
óvinsæll hjá framleiðendum vegna þess að stærsti markaðshópurinn er
60
TMM 1996:4