Uppeldi og menntun - 01.07.2015, Síða 36

Uppeldi og menntun - 01.07.2015, Síða 36
UPPELDI OG MENNTUN/ICELANDIC JOURNAL OF EDUCATION 24(2) 201536 GRUNN- OG LEIKSKÓLASTJÓRAR Á ÍSLANDI – KULNUN Í STARFI ? Nuallaong (2013) og Kraft (2006) hafa það eftir Freudenberger og North að kulnun byrji með óraunhæfum væntingum starfsmannsins til sjálfs sín og það geti verið upp- haf ferlis í 12 stigum (e. 12-stage burnout cycle). Í upphafi birtist þetta sem sú árátta starfsmannsins að þurfa sífellt að sanna sig í vinnu og sýna samstarfsmönnum og sjálfum sér hvað í honum býr. Síðan fer starfsmaðurinn að vinna meira og verður gagntekinn af því að vera ómissandi. Í framhaldinu fer hann að vanrækja þarfir sínar og sýna einkenni vinnufíknar. Önnur stig í ferlinu eru t.d. endurskoðun gilda, af- neitun á vaxandi vandamálum og að starfsmaðurinn fer að draga sig í hlé. Greini- legar breytingar verða á hegðun og starfsmaðurinn hættir að skynja eigin þarfir. Efstu stigin eru síðan þunglyndi og kulnun. Ekki er víst að allir fari í gegnum öll kulnunar- stigin eða í framangreindri röð. Starfsmaðurinn getur farið í gegnum nokkur þeirra á sama tíma og það getur líka verið einstaklingsbundið hve langan tíma hvert stig tekur (Kraft, 2006; Nuallaong, 2013). Í rannsóknum á orsökum kulnunar hafa bæði einstaklings- og aðstæðubundnir þættir verið skoðaðir. Þegar talað er um einstaklingsbundna þætti er einkum átt við persónueinkenni, geðraskanir og tauga- og lýðfræðilega þætti, þar með talinn kynja- mun (Purvanova og Muros, 2010; Tokuda o.fl., 2009). Aftur á móti geta aðstæðu- bundnir þættir verið starfsaðstæður og starfsumhverfi, eins og vinnuálag, lítið starfs- öryggi eða skortur á stuðningi (Fugate, Kinicki og Prussia, 2008; Scheck og Kinicki, 2000). Hvað varðar skólastarf hafa aðstæðubundnir þættir sem ýtt geta undir þróun kulnunar hjá skólastjórum verið kannaðir (Cooper og Kelly, 1993; Friedman, 2002). Friedman (2002) tók saman niðurstöður úr rannsóknum á helstu stofnanalegu streitu- völdum hjá skólastjórum í grunn- og framhaldsskólum sem stuðluðu að kulnun og ályktaði að helstu áhættuþættirnir væru of mikið vinnuálag og krefjandi samskipti við aðra. Aðrir þættir voru til dæmis ósamkomulag og óvissa um hlutverk skólastjóra innan stofnunar, stofnanaskipulag, starfsandi, starfsþróun, ófullnægjandi úrræði og ytra umhverfi. Friedman (2002) tengdi kulnun meðal skólastjóra í grunn- og fram- haldsskólum samskiptum og komst að því að samband þeirra við kennara og foreldra var eitt af því sem helst leiddi til kulnunar þeirra. Leikskólastjórar lýsa ákveðinni klemmu í stjórnun; þeir vilji færa aukið vald til deildarstjóra en þeir séu ekki alfarið tilbúnir að taka við þeirri ábyrgð (Arna H. Jónsdóttir, 2001). Einnig hefur Arna H. Jónsdóttir (2009) bent á átök innan leikskóla milli þess sem mætti kalla kvenlæga umhyggju- og samskiptastjórnun og karllæga píramída- og skrifræðisstjórnun sem leiða til vandamála í starfsmannahópnum og reyna vafalítið á leikskólastjórana. Samkvæmt Maslach og Leiter (1997) liggja orsakir kulnunar frekar í starfsumhverfi en innra með starfsmanninum sjálfum. Til að dýpka skilning á kulnun hönnuðu þau líkan, sem þau kölluðu job-person fit model. Líkanið sameinar einstaklings- og aðstæðu- bundna þætti. Það skiptist í sex þætti sem allir gegna mikilvægu hlutverki fyrir starfs- manninn í sambandi við aðstæður á vinnustað: (1) vinnuálag, (2) stjórnun, (3) sam- félag, (4) umbun, (5) sanngirni og (6) gildi. Ef mikið og langvarandi ósamræmi er á milli starfsmanns og vinnustaðar hvað varðar þessa sex þætti þá aukast líkurnar á því að hann upplifi kulnun (Maslach og Leiter, 1997).
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150

x

Uppeldi og menntun

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Uppeldi og menntun
https://timarit.is/publication/581

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.