Íþróttablaðið - 01.11.1979, Blaðsíða 46

um einstaklingsgreinum t.d.
sundi, fimleikum og frjálsíþrótt-
um. Ef meiðsli og slys, sem með-
höndluð eru á slysadeildum og
almennum sjúkrahúsum víða um
heim eru flokkuð eftir orsökum,
er tíðni íþróttameiðsla gjarnan á
bilinu 4—9%.
Viðamikil rannsókn, sem tók
til meira en 800 þúsund íþrótta-
iðkenda leiddi í ljós að 1.5%
þeirra meiddust á einu ári. Sumar
rannsóknir hafa leitt til fremur
furðulegra niðurstaðna eins og
þeirrar sem gerð var á skólanem-
endum í Sviss (Zúrich). Þar kom í
ljós að 2.6 íþróttameiðsli urðu á
hverja 100 nemendur á ári,
drengir hlutu fleiri meiðsli, en
stúlkurnar meiddust tvöfalt oftar
heima hjá sér og í leikjum, sem
ekki teljast til íþrótta. Eins og að
líkum lætur verða flest íþrótta-
meiðsli á neðri útlimum eða um
80%. Þó íþróttameiðsli séu sjald-
an það alvarleg að þau valdi var-
anlegri örorku (3%) eða vinnu-
tapi (um 25%), geta þau verið al-
varleg fyrir einstaklinginn, sem
fyrir þeim verður, einkum fyrir
framtíð hans sem íþróttamanns. í
hópíþróttum geta slík meiðsli
verið örlagarík fyrir lið í heild eða
félag. N
Að framansögðu má sjá, að
mikilvægt er eftir bestu getu að
hindra íþróttameiðsli með ýms-
um ráðum og meðhöndla þau,
sem óhjákvæmilega verða, —
bæði fljótt og vel.
Skilgreining á íþróttalæknisfræði
Skal nú loks reynt að skilgreina
eða afmarka þessa fræðigrein,
íþróttalæknisfræði.
Ég vil þó strax halda fram, að
greinin verði alls ekki skilgreind í
stuttu máli, nema á svo almennan
hátt, að ekki er í raun og veru
mikið gagn af slíkri skilgreiningu.
Hún gæti t.d. hljóðað á eftir-
farandi hátt:
„íþróttalæknisfræði er sú
fræðigrein, sem fjallar um öll af-
skipti lækna og annars heilbrigð-
isstarfsfólks af einstaklingum
vegna íþróttaiðkunar þeirra (þ.e.
einstaklinganna).“
Eins og áður segir er íþrótta-
læknisfræði hvergi á Vesturlönd-
um afmörkuð sérgrein læknis-
fræðinnar, en þó er greinin víða
kennd við háskóla, kennaraem-
bætti í greininni eru til, og nám-
skeið eru haldin fyrir lækna,
læknanema, sjúkraþjálfara,
íþróttakennara og fleiri. Meðal
íþróttalækna víðast hvar er ein-
ungis um sérstakt áhugasvið áð
ræða og eru þeir úr öllum sér-
greinum læknisfræðinnar. Unnt
er að nefna helstu greinar og svið,
sem fást við íþróttalæknisfræði-
leg vandamál:
1. Lífeðlisfræði, einkum svo-
nefnd þjálfunarlífeðlisfræði.
2. Klínisk efnafræði og líf-
efnafræði þ.e. rannsóknir á líf-
efnafræðilegum breytingum eftir
líkamsareynslu.
3. Beina- og liðaskurðlækn-
ingar (Orthopedi, einkum slysa-
lækningar— traumatologi).
4. Lyflæknisfræði — Sam-
band íþrótta og sjúkdóma eða
sjúklegar breytingar í líkamanum
samfara íþróttaiðkunum.
5. Barnalæknisfræði — Fjallar
um líkamsþjálfun barna og áhrif
hennar á vöxt, þroska o.s.frv.
6. Geðlæknisfræði og sálar-
fræði — Einkum mikilvægt
varðandi afreksíþróttir.
7. Félagslæknisfræði — Liður
í almennri heilsuvernd.
8. Að auki koma við sögu
ýmsar aðrar sérgreinar læknis-
fræðinnar svo sem húðlækning-
ar, augnlækningar, háls-, nef- og
eyrnalækningar, taugalækningar,
gigtlækningar og kemisk lyfja-
fræði (,,Doping“?)
Erfitt er að ímynda sér sérgrein
sem nær yfir allt þetta svið og
þess vegna hefur þróunin líka
orðið sú, sem áður er getið. Ætíð
má finna lækna, sem áhuga hafa
fyrir íþróttum, hvaða sérgrein
sem þeir annars stunda.
Hlutverk íþróttalæknis: „
Það er dálítið mismunandi eft-
ir því fyrir hvaða aðila íþrótta-
læknirinn starfar, t.d. íþrótta-
samband, sérsamband, félög eða
einstök lið (mið einkum tekið af
Noregi).
1. Reglubundið eftirlit með
íþróttamönnum
Flestir telja að ekki sé ástæða
til að hafa slíkt eftirlit með
íþróttaiðkendum, sem njóta ann-
ars samsvarandi eftirlits t.d. börn
og skólanemendur eða starfs-
menn fyrirtækja, sem hafa sér-
staka trúnaðarlækna. Ekki er tal-
in ástæða til að hafa slíkt eftirlit
með íþróttaiðkendum á aldrinum
16-35 ára, þar sem slíkt eftirlit er
talið hafa mjög lítið gildi sem
skin (Screening) og einungis
0.2-0.9% iðkenda á öllum aldri
við stórar rannsóknir hafa lík-
amsgalla sem hamla íþrótta-
iðkun.
Aðalvandamálið í þessum hópi
eru meiðsli, og fæstir telja að slíkt
eftirlit lækki tíðni þeirra. Hins-
vegar er talin ástæða til að hafa
raeglubundið eftirlit með
íþróttaiðkendum eldri en 35 ára.
Þar er aðalvandamálið aukin
tíðni kransæðakölkunar. Talið er
að á aldrinum 40—50 ára sé tíðni
kransæðakölkunar um 5% en í
aldursflokknum 50-60 ára um
20%. Þetta eftirlit getur allt eins
farið fram á vegum heimilis-
læknis viðkomandi íþróttaiðk-
enda.
Aðaláherslu á að leggja á
sjúkra- og heilsufarssögu en sér-
stakar rannsóknir t.d. hjartalínu-
46