Strandapósturinn - 01.06.2013, Side 37

35
Hann telur þessar búðarrústir á Borðeyri til merkustu fornminja
í sókninni.
Í Íslendingasögum, Biskupasögum og Sturlungu er víða að
finna frásagnir af siglingum í Hrútafjörð. Þá er gjarnan komist
svo að orði að skip hafi komið í Hrútafjörð á Borðeyri eða að skip
hafi staðið þar uppi. Í Laxdælu segir frá umsvifum hins mikla far-
manns Þorkels Eyjólfssonar sem var fjórði maður Guðrúnar Ósvíf-
ursdóttur og langafi Ara fróða:
Hann var þá svo auðigur maður að hann átti tvo knörru í förum.
Annar kom í Hrútafjörð á Borðeyri og var hvortveggi viði hlaðinn.4
Bendir þannig allt til þess að Borðeyri hafi verið í tölu meiri hátt-
ar siglinga- og kauphafna hér á landi frá fyrstu tíð, meðan lands-
menn áttu sjálfir skip í förum og norskir kaupmenn stunduðu
verslun á Íslandi. Eftir að þjóðveldið leið undir lok er sennilegt
að siglingar til Borðeyrar hafi orðið nokkuð fátíðari. Farmenn og
kaupmenn hafa kannski veigrað sér við að sigla um innanverðan
Húnaflóa og firðina sem inn af honum ganga vegna hafíss sem
var öllum siglingum þrándur í götu og hindraði þær stundum
algerlega svo árum skipti. Þó má telja líklegt að Hansakaupmenn
og Englendingar hafi siglt til Borðeyrar fram undir 1600.
Í Skarðsárannál segir árið 1599: „Brotnaði skip þýzkra kaup-
manna í Hrútafirði, stóð þar um veturinn.“ Í sama annál hið
næsta ár segir: „Brotnaði annað skip í Hrútafirði, sem hugðist
sækja hið fyrra. Stóðu uppi tvö skip þar. Var mælt að það væri
gerningar þýzkrar galdrakonu.“ Enn segir af þessum óförum
kaupmanna árið 1601: „Kom hið þriðja skip á Hrútafjörð, sótti
annað fyrra, þriðja sundurdregið.“ Strax á eftir segir í annálnum
um annað efni sem þó er táknrænt um það sem á eftir fór: „Sorti
á sólu um miðdegisleyti. Versnaði veðrátta, gerði harðindi.“5 Þá
varð sorti á sólu í þjóðlífi Íslendinga því að árið 1602 komst ein-
okunarverslun á. Verslunar á Borðeyri eða siglinga þangað er vart
eða ekki getið næstu 250 ár. Einkaleyfi voru þó veitt til að sigla til
4 Íslendingasögur og þættir, 3. b., ritstj. Bragi Halldórsson [o.fl.], Reykjavík 1998, bls.
1638, (Laxdæla, kafli 68).
5 Annálar 1400–1800, Gefnir út af Hinu íslenzka bókmentafélagi, 1. b., Reykjavík
1922–27, bls. 183–86.