Morgunblaðið - 16.04.2022, Blaðsíða 23

23
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. APRÍL 2022
Vosbúð Hið árlega Píslarsund fór fram við Gróttu í gær, föstudaginn langa. Um er að ræða sjósund þar sem hvorki búningsklefi, heitur pottur né sturta eru í sjónmáli, bara ískaldur sjórinn.
Árni Sæberg
Varpað er fram
þeirri hugmynd, að
Kristsstytta hins víð-
kunna íslensk-danska
myndhöggvara Al-
berts (Bertels) Thor-
valdsen (1770-1844)
verði höggvin í marm-
ara og sett upp í kór
Hallgrímskirkju í
Reykjavík. Þar er nú
fremur tómlegt. Kór-
inn hentar ekki fyrir
málaða altaristöflu
eins og oftast eru í
kirkjum. En Krists-
mynd í formi styttu úr
hvítum marmara sýn-
ist geta notið sín
þarna afar vel (sjá
meðfylgjandi tölvu-
mynd Ól. Péturs-
sonar).
Fögur Kristsmynd
Kristsmynd Thor-
valdsens er ein-
staklega fögur og
áhrifamikil. Frels-
arinn réttir fram
hendurnar, mætir fólkinu með op-
inn faðminn í anda Ritningarinnar:
„Komið til mín, öll þér sem erfiðið
og þunga eruð hlaðin …“ (Matth.
11:28). Myndin tengist því einnig
vel hvatningu Hallgríms Péturs-
sonar (1614-1674) í 44. Passíusálmi:
Láttu guðs hönd þig leiða hér
lífsreglu halt þá bestu:
Blessuð hans orð sem boðast þér,
í brjósti og hjarta festu.
Tign en um leið látleysi einkenna
þessa Kristsmynd á sama hátt og
byggingu Guðjóns Samúelssonar.
Sá Íslendingur sem hvað fyrst mun
hafa séð myndina var Jóhanna
dóttir Gunnlaugs sýslumanns
Briem, vinar og skólafélaga Thor-
valdsens úr Listaakademíunni í
Kaupmannahöfn. Ung að árum kom
hún í vinnustofu listamannsins í
Róm um jólin 1826. Aðdáunin
leynir sér ekki. Hún skrifaði for-
eldrum sínum að hún hefði séð þar
m.a. „líkneskju lausnarans. Hefur
meistaranum svo aðdáanlega tekist,
eftir því sem mér fannst, að láta
andlitið lýsa frelsarans innra
manni, að það yfirgekk stórum alla
mína ímyndun.“ Marg-
ir hafa talið Krists-
styttu Thorvaldsens
þá fegurstu sem gerð
hafi verið.
Ræktarsemi Thor-
valdsens við Ísland
Albert Thorvaldsen
var talinn fremsti
myndhöggvari Evrópu
þegar leið á 19. öld.
Hann átti íslenskan
föður, umgekkst Ís-
lendinga í uppvexti
sínum í Kaupmanna-
höfn og var alla ævi
vel meðvitaður um ís-
lenskan uppruna sinn.
Þannig gaf hann „Ís-
landi, ættarlandi sínu, í
ræktar skyni“ árið
1827 eitt listaverka
sinna, skírnarfont
höggvinn í marmara.
Er fonturinn í Dóm-
kirkjunni í Reykjavík,
ein mesta listagersemi
á landinu. Jónas skáld
Hallgrímsson þakkaði
gjöfina með kvæði.
Faðir Thorvaldsens
var prestssonurinn úr Skagafirði
Gottskálk Þorvaldsson (1741-1806),
og móðirin Karen Dagnes (1735-
1804) djáknadóttir frá Jótlandi.
Gottskálk fór ungur til Kaup-
mannahafnar og vann þar við
myndskurð, einkum skreytingar
skipa. Kom listgáfa sonarins og
teiknisnilld í ljós þegar Gottskálk
fór að taka hann með sér til vinnu.
En m.a. doktor Kristján Eldjárn,
fyrrverandi þjóðminjavörður og
forseti Íslands, hefur vakið athygli
á að listgáfa hafi verið rík í ættum
þeirra feðga.
Föðuramma Alberts, Guðrún Ás-
grímsdóttir (1713-1745), var afkom-
andi Guðbrands Þorlákssonar bisk-
ups á Hólum sem vann það afrek
að gefa Biblíuna fyrstur út á ís-
lensku árið 1584. Tók biskup sjálfur
þátt í að myndskreyta hana. Föð-
urafinn, Þorvaldur Gottskálksson
(1712-1762), reisti með aðstoð sona
sinna og föður nýja kirkju á Mik-
labæ í Skagafirði, þar sem hann var
þjónandi prestur. Þótti hún taka
fram öðrum kirkjum síns tíma og
varð samkvæmt heimildum fyr-
irmynd við kirkjubyggingar.
Kaupmannahöfn gaf Íslend-
ingum Thorvaldsensstyttu 1874
Albert var ungur settur til náms
í Listaakademíunni. Þar hlaut hann
öll þau verðlaun sem eftirsóttust
voru. Hann settist síðan að í Róm,
höfuðborg lista- og menningarlífs
þess tíma, rak þar vinnustofur í
fjóra áratugi og varð frægur um
alla Evrópu og út fyrir álfuna.
Listaverk hans voru eftirsótt og
eru víða. Síðustu æviárin bjó hann
á ný og starfaði í Kaupmannahöfn,
þar sem safn var reist yfir listaverk
sem hann færði borginni að gjöf.
Eru líka frá þeim árum frásagnir af
tengslum hans við Íslendinga.
Þegar Íslendingar fögnuðu þús-
und ára landnámsafmæli árið 1874
þótti stjórnendum Kaupmannahafn-
arborgar við hæfi að færa Íslend-
ingum að gjöf sjálfsmynd Thorvald-
sens. Þá mynd hafði hann látið
tilleiðast að gera á efri árum fyrir
hvatningu velunnara. Varð gjöfin
fyrsta stytta á almannafæri í
Reykjavík, sett upp á Austurvelli
en er nú í Hljómskálagarðinum.
Vegleg sýning á listaverkum
Thorvaldsens var haldin á Kjarvals-
stöðum árið 1982, fyrsta meiri hátt-
ar sýning Thorvaldsenssafns á
verkum hans utan Danmerkur. Á
250. ártíð listamannsins 2020 var
vönduð dagskrá um hann í Lista-
safni Íslands.
Kristsstyttan fái hlutverk í
hinu ættarlandi Thorvaldsens
Traust ættartengsl Alberts Thor-
valdsen við Ísland, sem hann sjálf-
ur nefndi „ættarland“ sitt, og rækt-
arsemin sem hann sýndi landi og
þjóð með því að gefa hingað hinn
forkunnarfagra skírnarfont, eru
vissulega tilefni til að Kristsmynd
hans fái hér einnig viðeigandi sess.
Mestu skiptir þó að styttan myndi í
kór Hallgrímskirkju njóta sín
einstaklega vel og vera til marks
um að kirkjan er helguð kærleiks-
ríkum boðskap þess sem séra Hall-
grímur orti svo ódauðlega um.
Kristsstyttan er eitt af þekktustu
verkum Thorvaldsens. Hún var
upphaflega gerð fyrir dómkirkju
Kaupmannahafnar, Vor frue Kirke,
ásamt styttum af postulunum. En
eins og tíðkast um dáðar högg-
myndir eru nú til fleiri eintök henn-
ar í mismunandi stærðum. M.a. var
hún ekki alls fyrir löngu sett upp í
Róm.
Hugmyndin sem hér er vakið
máls á snýst um að höggva í vand-
aðasta marmara styttu í fullri
stærð fyrir Hallgrímskirkju. Þann-
ig fái þetta merka listaverk einnig
hlutverk í höfuðkirkju í hinu ætt-
arlandi listamannsins. Þar færi hún
vel með glerlist Leifs Breiðfjörð
sem þegar prýðir m.a. prédik-
unarstól og framhlið Hallgríms-
kirkju.
Eftir Ólaf Egilsson
» Styttan
myndi í kór
Hallgrímskirkju
… vera til marks
um að kirkjan
er helguð kær-
leiksríkum
boðskap þess
sem séra Hall-
grímur orti svo
ódauðlega um.
Ólafur Egilsson
Höfundur er fyrrverandi sendiherra.
olegice@simnet.is
Kristur í Hallgrímskirkju
Kristsmynd í formi styttu úr hvítum marmara myndi njóta sín vel í
Hallgrímskirkju.
Skírnarfontur Thorvaldsens í Dómkirkjunni.