Morgunblaðið - 16.04.2022, Side 42

42 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 16. APRÍL 2022
AUGLÝSENDUR ATHUGIÐ
Hjólablað
Morgunblaðsins kemur út 30. apríl
NÁNARI UPPLÝSINGAR:
Viðar Ingi Pétursson
vip@mbl.is - S.569-1109
– meira fyrir lesendur
Við hjólum inn í vorið með
stórglæsilegu sérblaði,
sneisafullu af áhugaverðum
viðtölum og fréttum úr
hjólreiða heiminum.
SÉRBLAÐ
að leyfa sér að spinna og semja við
hana,“ útskýrir Lilja. Hún segist
hafa óbilandi áhuga á miðaldabók-
menntum og hafa kennt þær lengi
vel í framhaldsskóla, áður en hún
helgaði sig tónlistinni alfarið. „Við
leyfum efniviðnum að blása okkur
byr í brjóst,“ segir Lilja um túlkun
Umbru á þjóðlagaarfinum. „Hann
hefur náttúrlega verið afar vinsæll
í gegnum tíðina og það sem er svo
skemmtilegt við hann er að hann
getur farið milli stíla, getur verið í
poppinu, klassíkinni og þar viljum
við líka vera, svolítið óskilgreindar
og geta skautað á milli tónlistar-
stíla.“
Þurftu að standa allt af sér
Blaðamaður sló á þráðinn til
Lilju til að forvitnast um plötuna
væntanlegu og áhugavert innihald
hennar, þ.e. þjóðlagatónlist þar
sem dregin er fram staða og raunir
kvenna aftur í aldir en lítið mun
vera til af heimildum þar að lút-
andi, eins og þær Umbru-konur
benda á. Platan verður gefin út af
Dimmu, í samstarfi við Sony Music
Iceland sem sér um rafræna dreif-
ingu. Svo hefur hljómsveitin landað
samningi hjá þýska útgáfufyrir-
tækinu Nordic Notes sem dreifir
plötunni til tíu landa í Evrópu.
„Ljóðin eru annaðhvort eftir
konur, þ.e. þau sem eru nafn-
greind, þessi yngri, eða um þær.
Þetta var ekki meðvitað þema frá
upphafi, alls ekki, en þegar við för-
um að vinna plötuna drögumst við
að ákveðnum hlutum og erum að
skoða þá sérstaklega eddukvæðin
og fleira. Þá leiðir eitt af öðru og
allt í einu erum við komnar inn í
þetta þema,“ útskýrir Lilja.
Hún segir þær vinkonur hafa
tekið eftir því hversu lítið stuð sé
að finna í íslenskum þjóðlögum, allt
mjög erfitt og dramatískt, myrkur,
erfiðleikar, svik og dauði. „Ef við
berum okkur saman við t.d. Noreg
og Svíþjóð er fólk þar bara hopp-
andi úti í haga og mjög skemmti-
legt og gaman,“ segir Lilja kímin.
„Við fórum svolítið að velta þessu
fyrir okkur, þegar við vorum að
vinna þetta, hvað þetta er algengt
yrkisefni, hvernig konum hefur lið-
ið í gegnum tíðina og hvað þær
hafa þurft að standa af sér. Þaðan
kemur þetta konsept bjargrúnir,
að þrátt fyrir allt er svo mikil
seigla og elja, svo mikill vilji til að
standa allt af sér. Það var ekkert
annað í boði heldur. Svo hafa nátt-
úrlega þessi ljóð ekki fengið neitt
að birtast mikið eða hljóma, sum
þessara yngri ljóða eins og ljóðið
eftir Guðnýju Jónsdóttur frá
Klömbrum sem var mjög illa gift.
Maðurinn hennar fór frá henni og
fór ótrúlega illa með hana. Hún
var svakaleg listakona og notaði
listina til að vinna úr sorginni en
hún fékk aldrei neitt birt eftir sig
fyrr en eftir að hún var dáin. Þetta
er svo oft svona,“ segir Lilja.
Í ýmsar áttir
Lögin á plötunni eru sextán tals-
ins og allt íslensk þjóðlög. „En við
erum að leita heimilda svolítið
víða,“ útskýrir Lilja. „Aðalauðlind-
in sem við höfum í íslenskum þjóð-
lögum er þjóðlagasafn Þorsteins
Bjarnasonar sem er svona biblía en
við erum líka að leita fanga í upp-
tökum á segulböndum,“ segir Lilja
og nefnir sem dæmi Vísur Vatns-
enda-Rósu, „Augun mín og augun
þín“. „Við erum búnar að grafa
upp það vísnalag sem sungið var
við þennan texta,“ segir Lilja og er
það allt annað lag en það sem
flestir þekkja enda var það tón-
skáldið Jón Ásgeirsson sem vakti
athygli á því og samdi sjálfur
B-kafla við það, að sögn Lilju.
„Aðalmálið er að við erum að skoða
þennan alþýðusöng líka, hvað fólk-
ið var að syngja,“ útskýrir hún og
þá megi leita fanga í eldgömlum
upptökum af alþýðusöng á segul-
böndum.
Lilja segir Umbru leyfa sér að
fara í ýmsar áttir með þjóðlagaarf-
inn því hann sé lifandi og ekki
megi falla í þá gryfju að gefa sér
að hlutirnir eigi að vera svona eða
hinsegin. Hér er því ákveðið rann-
sóknarverkefni á ferðinni hjá
hljómsveitinni. „Við höfum brenn-
andi áhuga á þessu og tökum okk-
ur tíma,“ segir Lilja um tónlistar-
sköpun hópsins. „Það er ekki verið
að þvinga neitt áfram í sköpunar-
ferlinu, við meltum og komum svo
aftur saman og spilum eiginlega
aldrei eftir nótum þegar við erum
að útsetja tónlistina heldur gerum
það með okkar samsköpun. Við
komum samt allar úr klassíska
heiminum.“
Mikilvæg bransahátíð
Lilja segir plötuútgáfuna hafa
verið mjög svo lærdómsríkt ferða-
lag og að mörgu að hyggja. Og í
næstu viku heldur hljómsveitin
utan, til Gautaborgar í Svíþjóð og
tekur þátt í Nordic Folk Alliance,
tónlistarhátíð og ráðstefnu sem nú
verður haldin í annað sinn, 20.-22.
apríl. Auk Umbru koma fram, frá
Íslandi, Svavar Knútur og hljóm-
sveitin Blood Harmony. Hátíðin er
alþjóðlegur vettvangur fyrir þjóð-
lagatónlist, það sem á ensku er
kallað folk music, og er hún sú
stærsta sinnar tegundar á Norður-
löndum. Á hátíðinni koma saman
fagaðilar og unnendur þjóðlaga-
tónlistar og skapa vettvang fyrir
rísandi stjörnur á markaðnum, eins
og segir í tilkynningu frá Útflutn-
ingsmiðstöð íslenskrar tónlistar,
ÚTÓN.
„Þetta er svona „show case“
festival og ráðstefna og þangað
koma allir sem koma að þessari
senu, folk og indie,“ útskýrir Lilja
og segir hátíðina mikilvægan vett-
vang til að mynda tengsl. Hún sé í
raun bransahátíð og gott tækifæri
fyrir þá sem geta sótt hana og fá
að koma fram. „Við erum líka að fá
tækifæri til að tengja okkur inn í
okkar áhorfendahóp með því að
hitta fagfólk og viðburðahaldara
sem eru með svona tónlistarhátíðir
víðs vegar sem er svo miklu, miklu
stærra en hérna heima,“ segir
Lilja og að Umbra hafi fundið fyrir
miklum áhuga á tónleikum erlendis
á hljómsveitinni og því sem hún sé
að gera. Þar spili margt inn í, m.a.
íslensk tunga og menning. Þá hafi
verið vaxandi áhugi á íslenskum
menningararfi almennt erlendis,
eitthvað við hann sé að hitta í
mark. „Það sem við erum að gera
núna og á hárréttum tíma er að
stíga inn í þessa senu erlendis, að
reyna að koma okkur fyrir og því
er svo mikilvægt að komast á
svona bransahátíð og geta líka sótt
ráð og fagmennsku í ÚTÓN sem
er ótrúlega flott fyrirbæri og
ómetanlegt íslenskum tónlistar-
mönnum.“
Sem fyrr segir kemur platan
Bjargrúnir út 1. maí og mun
Umbra halda útgáfutónleika sama
dag í Norðurljósum Hörpu kl. 16.
Frekari fróðleik um Umbru má
finna á vef sveitarinnar, umbra-
ensemble.com, og myndbönd með
henni bæði þar og á YouTube. Þá
má finna áður útgefið efni sveit-
arinnar á Spotify.
Staða og raunir kvenna
- Fjórða plata Umbru, Bjargrúnir, kemur út 1. maí - Þjóðlagatónlist við ljóð um eða eftir konur
- Umbra kemur fram á Nordic Folk Alliance, mikilvægri hátíð og ráðstefnu í Gautaborg
Ljósmynd/Lilja Birgisdóttir
Umbra Hljómsveitina skipa fjórar tónlistarkonur, þær Alexandra, Lilja Dögg, Guðbjörg Hlín og Arngerður María.
Bjargrúnir Platan væntanlega.
VIÐTAL
Helgi Snær Sigurðsson
helgisnaer@mbl.is
Bjargrúnir nefnist fjórða hljóm-
plata þjóðlagakvartettsins Umbru
sem kemur út 1. maí og hefur eitt
lag af henni, „Stóðum tvö í túni“,
þegar verið gefið út auk mynd-
bands. Þetta kunna lag er þekkt í
flutningi kóra og einnig Þursa-
flokksins og hefur Umbra nú sett
tónlist við ljóðið sem sveitin segir
eldheitt ástarljóð úr Víglundarsögu
og ef til vill fyrstu ástarsögu Ís-
lendinga. Myndbandinu leikstýrði
kanadískur leikstjóri, Blair Alex-
ander, sem hefur m.a. unnið með
Ólafi Arnalds.
Hljómsveitin var stofnuð árið
2014 og er skipuð fjórum atvinnu-
tónlistarkonum, þeim Alexöndru
Kjeld sem leikur á kontrabassa og
langspil, Arngerði Maríu Árnadótt-
ur sem leikur á keltneska hörpu og
orgel, Guðbjörgu Hlín Guðmunds-
dóttur sem leikur á barokkfiðlu og
langspil og Lilju Dögg Gunnars-
dóttur sem er aðalsöngkona sveit-
arinnar og leikur líka á flautur og
slagverk. Auk þess er mikið um
raddaðan söng á plötunni og mikið
lagt upp úr útsetningum.
Varð ekki aftur snúið
Umbra rannsakar víddir þjóð-
laga- og miðaldatónlistar með
spuna, útsetningum og lagasmíð-
um, svo vitnað sé í lýsingu hópsins
í tilkynningu, og segir þar að hann
hafi skapað draumkenndan og
tímalausan hljóðheim með dökkum
undirtóni sem hljótist af samspili
raddspuna og hljóðfæraleiks.
„Við höfum svo svakalega mikinn
áhuga á þessari tónlist, höfðum
aldrei spilað neitt saman fjórar en
svo hentum við í eitt verkefni og
þá varð ekki aftur snúið,“ segir
Lilja Dögg, spurð út í uppruna
sveitarinnar. Þessi tónlist sé svo
skemmtileg því hún veiti svo mikið
listrænt frelsi. „Það er svo auðvelt