Úrval - 01.01.1976, Síða 29

SPÍRITISMI
27
Grundvallarmerking orðsins „vísindi”
er þekking, hæfileikinn til að greina
einn hlut frá öðrum. Orðið vísindi er
nú notað til að lýsa sérhverju kerfi sam-
ræmdrar þekkingar sem byggt er á ná-
kvæmri athugun staðreynda og sarnbandi
þeirra við almenn lögmál.
Fyrsta skref vísindalegrar rannsóknar
er að ganga úr skugga um og skrá ná-
kvxmlega athugaðar staðreyndir.
Þær eru síðan teknar til itarlegrar íhug-
unar og skýringar mótaðar, sem venju-
lega leiða til framsetningar tiigátu eða
ágiskun gerð sem grundvöllur fyrir eftir-
farandi rökleiðslu. Til að sannreyna til-
gátuna eru gerðar áframhaldandi athug-
anir og tilraunir. Ef þessar viðbótar at-
huganir styrkja hina upphaflegu tilgátu,
er hún viðurkennd sannleikanum sam-
kvæm.
Samt sem áður hafa nútíma vísindi,
sem áður viðurkenndu ýmsar hugmyndir
sem sannar, hneigst stöðugt meira í þá
átt að skoða niðurstöður sínar aðeins til
reynslu og því undirorpnar leiðréttingum
í kjölfar nýrra rannsókna. Höfnun hug-
myndarinnar um Dalton-atómið, í Ijósi
síðari uppgötvana kjarneðlisfræðinga, er
eitt dæmi af mörgum um þær breytingar
sem eiga sér stað í nútíma vísindalegri
hugsun.
Það er þessu máli viðkomandi að gera
sér grein fyrir þeirri staðreynd, að í nátt-
úruvísindum, svo sem líffræði, verður við
niðurstöður tilrauna að hafa hliðsjón af
ríkjandi aðstæðum, til dæmis hitastigi,
raka, ljósmagni o.s.frv., en allt er þetta
breytilegt frá einum tíma til annars.
Þannig er Ijóst, að við rannsóknir á
lifandi verum geta margir þættir haft áhrif
á niðurstöður tilrauna. Þess verður ekki
krafist, að fiðrildi komi út úr púpu sinni
á ákveðnum tíma dagsins eða við tilrauna-
aðstæður! Þetta er i greinilegri mótsetn-
ingu við tilraunir í efnisvísindum þar sem
venjulega er hægt að framleiða niðurstöð-
ur eftir pöntunum.
Viðurkennirtg raunveruleikans að baki
sálrænum fyrirbærum virðist byggjast jafn
mikið á einstaklingsbundinni reynslu og
athuguðum staðreyndum, persónulegur
andlegur þáttur á venjulega hlut að máli.
Þá er Oliver Lodge og Charles Richet
störfuðu saman við upphaf sálarrannsókn-
anna, dró Lodge þá ályktun, að líf eftir
dauðann væri möguleg tilgáta, á sama
tíma og Richet gat ekki fallist á að hin
sömu fyrirbæri væru tvímælalaus vísbend-
ing um framhaldslíf. Þau fyrirbæri, sem
hann varð vitni að virtust vera í mótsögn
við þá reynslu er hann hafði hlotið í
starfi sinu sem sálfræðingur!
Þegar vísindamaður fullyrðir að hann
„skilji” ákveðið fyrirbæri, er hann aðeins
að gefa í skyn, að hann geti látið það
falla inn í rökrétt munstur, sem hægt er
að skilgreina sem lögmál. Slíkt lögmál er
ekki hinn algildi sannleikur.
Það er gagnorð alhæfing, sem felur í
sér staðreyndirnar í hnotskurn, að svo
miklu leyti sem þær eru þekktar og skild-
ar á hverjum tima. í ljósi aukinnar
þekkingar og reynslu vegria siðari upp-
götvana, er ekki óalgengt að upphaflega
lögmálinu sé breytt töluvert eða jafnvel
hafnað með öllu.
Það er óhjákvæmilegt, þegar, nýjar
kenningar eru fram settar er rengja hinar
gömlu, að togstreita skapist milli fylgis-
manna hinna tveggja mismunandi kenni-
setninga. Þá er það, sem deilurnar milli
andstæðra flokka gefa til kynna, að sumir
visindamenn eru sjálfir óvisindalegir, að
svo miklu leyti sem þeir reyna að halda í
sinar fyrri kenningar og neita að rannsaka