Úrval - 01.01.1976, Blaðsíða 109

Æ VINTÝRA LE GA ISTANBUL
107
ur-rómverska ríkisins, á dögum Konstan-
tíns mikla. Jústiníanus lét endurbyggja
hana árið 537, en síðar lét tyrkneski
sigurvegarinn Múhammeð II breyta henni
í mosku. Innan gömlu múranna er Hippó-
dróm, bar sem íbúar á býzönskum og
rómverskum tíma skemmtu sér við veð-
reiðar. Hér er hin mikla moska Sinans,
einnig kölluð Bláa moskan; hún er með
sex mínarettum — bænaturnum — sem
sjást um alla borgina. Hér er líka hin
fræga Topkapi-höll með sínu gríðarlega
safni af risastórum smarögðum og öðrum
dýrgripum. Þar er líka hið fræga Topkapi
kvennabúr, sem um margar aldir var hinn
virðulegi bústaður soldánanna, þar sem
þeir bjuggu í friði og spekt með konum
sínum, hjákonum og geldingum. Kvenna-
búrið hefur nú verið endurbyggt og er
opið almenningi.
Samkvæmt múhameðskum lögum (sem
nú hefur verið breytt í Tyrklandi) mátti
hver kari ekki eiga meira en fjórar
konur, en hann mátti eiga svo margar
hjákonur, sem hann hafði fýsn til og getu
til að sjá fyrir. Sagt er, að Selim II,
soldán, sem uppi var á 16. öld, hafi haft
400 konur í sínu búri. Lífið í kvennabúri
(algengasta orðið fyrir kvennabúr er harem
Það er tyrkneska og þýðir: Bannað) var
jafn vel skipulagt og í herbúðum. Sol-
dáninn varð sér úti um nýjar stúlkur með
kaupum og herfangi, eða fékk þær að
gjöf. Þarvoru ljóskur frá Suður-Rússlandi,
ilmandi brúður frá Peking og hamslausir
,,villikettir’’ frá Balkanlöndunum, með
siðar, svartar fléttur. Við komuna í
kvennabúrið var hverri nýrri stúlku komið
fyrir í svefnsal og úthlutað ákveðinni
vinnu. Fyndi hún náð fyrir augum sol-
dánsins, var hún seinna flutt í iburðameira
umhverfi. Þegar soldáninum var steypt
og Tyrkland varð lýðveldi árið 1923 var
kvennabúrið leyst upp og konunum veitt
frelsi.
Staða konunnar: Stjórnarskrá tyrkneska
lýðveldisins tryggir konum sömu réttindi
og körlum, en það er erfitt að vinna bug
á kvennabúrsvananum. Konurnar eiga
ennþá að hypja sig beina leið heim, þegar
vinnudeginum lýkur, og halda sig þar.
Karlarnir í Istanbul eru aftur á móti
sjaldan heima. í fnstundum sitja þeir
gjarnan og rabba saman eða „hugleiða”.
Hvert hverfi í bæjarhlutunum skiptist í
lítil ,,þorp”, og hvert þeirra hefur sína
eigin dagvöruverlsun, sinn skartgripasala
og sitt veitingahús, þar sem karlarnir
drepa tímann við dularfull spil, drekka
kaffi eða einfaldlega stara út á götuna og
njóta ástands, sem kallast keyif I Skutari
spurði ég einu sinni mann, sem sat og
horfði út yfir sundið, hvað hann væri að
hugsa um. „Borgina,” svaraði hann, og
notaði þar með gamla orðið fyrir Istanbul
— eins og ekki væru aðrar borgir til í
heiminum. ,,Ég er að hugsa um, að nú
eru bráðum 20 ár, síðan ég hef komið
yfir sundið, og að kannski sé nú komið
mál til að skreppa þangað aftur. ’ ’
„Það tekur bara tíu mínútur með ferj-
unni,” sagði ég.
„Satt er það,” svaraði þessi sígildi
keyifi. „en mundu, að það tekur annan
eins tíma að komast til baka. ”
Lifandi saga. Fyrir nokkru heimsótti ég
Topkapi-höllina, og ég gat ekki að -mér
gert að láta hugann reika til soldánanna
og fyrrverandi glans og dýrðar þeirra.
Þennan dag stóð enginn vörður og sveifl-
aði bjúgsverði við hinn fyrrum forboðna
inngang í kvennabúrið, og lokaði garð-
urinn, þar sem soldáninn virti forðum
fyrir sér æsandi fegurðardísirnar, var
auður. Veislusalirnir Iitu út nákvæmlega
eins og þeir höfðu gert fyrir 200 árum,