Úrval - 01.01.1976, Page 108

106
ÚRVAL
Af 35 milljónum Ibúa landsins búa sjö
prósent í Istanbul, og þriðji hluti utanrík-
isverslunarinnar fer um hafnir borgarinn-
ar. Frá því í eldgamla daga fer öll verslun
I Istanbul fram á ógnarstórum markaðs-
miðstöðvum, svokölluðum bösurum. Sá
merkilegasti er Stóri basarinn, sem stofn-
aður var fyrir fimm öldum, og hinn
þriggja alda gamli Egypski markaður.
Báðir eru í þeim hluta, sem er hinn
upprunalegi Byzans. Aðrir borgarhlutar
eru Skutari, Galata (næst-elsti hluti borg-
arinnar) og Ibúðarhverfið Beyoglu, áður
Pera. Stóri basarinn er stórkostlegt völ-
undarhús gatna og sunda — 185 þúsund
fermetrar samtals — og varinn fyrir veðri
og vindum. Þarna standa í einni röð veit-
ingahús, gosbrunnar og sérverslanir fyrir
skartgripi, húsgögn, messinghluti, vefn-
aðarvörur og allt, sem hugurinn girnist.
Gamalt máltæki á þessum slóðum segir,
að „maður geti farið tómhentur inn á
markaðinn öðrum megin en komið út
hinum megin með eiginkonu, heiman-
mund, húsgögn 1 heilt hús og skuld það
sem eftir er ævinnar. ’ ’
Þótt verðmiði sé á hverjum hlut, er
búist við að prúttað sé um hið endan-
lega söluverð. Tyrkir vilja helst allir vera
hermenn og stjórnendur, og það er sjald-
gæft, að þeir gerist kaupmenn. Flestir
kaupmannanna á bösurunum eru annað
hvort gyðingar, grikkir eða armenar.
Allir reka viðskiptin eftir sömu, gömlu
fyrirmyndinni, sama af hvaða þjóðerni
þeir eru. Fornsalarnir eru alltaf að fara
á hausinn og grátbiðja viðskiptavininn
að hagnýta sér þetta auma ástand. Skart-
gripasalarnir verða að útvega sér pening 1
skyndi til að jarða frænku, sem var að
sálast rétt I þessu. Loðskinnasalarnir eru að
verða gjaldþrota vegna þess að lagerinn
er alltof mikill. Það er prúttað og jagast
frá morgni til kvölds, og kaupendurnir
vona, að Allah muni 1 sinni óendanlegu
náð láta einhvern dýrgrip lenda einmitt
í þeirra innkaupaskjóðu.
Bak við Stóra basar eru þúsund ára
gamlar götur, þröngar og krókóttar. Þar
eru þeir handverksmenn, sem framleiða
vörurnar handa basarkaupmönnunum.
Þar eru samóvarsmiðir, sem geta hamrað
til „ekta” gamla tehitunarvél á hálftíma,
söðlasmiðir, sem geta gert leðrið mjúkt
eins og fínasta flauel, gullsmiðir, sem
smlða fegursta brúðarskart. Tyrkneskt gull
er blandað með kopar og hefur sérstak-
an, rauðleitan gljáa. Þegar stúlka giftir
sig, kaupir fjölskyldan armbönd og aðra
skartgripi, sem eru heimanmundur stúlk-
unnar. Þvl ríkari sem fjölskyldan er, þeim
mun fleiri armbönd hefur brúðurin.
Stóri basar er staðurinn, þar sem fólkið
fær satt kaupafýsn sína. Svæðið við
egypska markaðinn er paradís matmann-
anna. Tyrkir eru einhverjir duglegustu
ávaxta- og grænmetisframleiðendur
heimsins, og kaupmennirnir eru hrein-
ustu snillingar, þegar þeir eru að stafla
upp þroskuðum, rauðum tómötum, gljá-
fægja brún egg, byggja turna úr osti eða
gera útstillingu úr hinum listilegustu kök-
um. Á morgnana streyma bændurnir nið-
ur á torgin með vörur sinar, prútta hástöf-
um við torgsalana og fá heitan tebolla
hjá þeim á meðan, síðan hverfa þeir. Á
hæla þeim rennur vandfýsin kaupenda-
hjörð og það er þingað um fegurstu
vatnsmelónuna, grænustu snittubaunirnar
og sterkasta piparinn.
Kvennabúrsltf. Hinir gömlu, byzönsku
múrar Istanbul standa ennþá, og flestar
hinna meiri og athyglisverðari bygginga
hafa verið varðveittar. Dómkirkjan Hágla
Sofia, eitt af mestu undrum fortíðarinnar,
var reist þegar borgin var höfuðborg aust-