Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Qupperneq 10

4 bókstafir :mjög alvarlegar skemmdir
3 " : alvarlegar skemmdir
2 " : mi&lungs skemmdir
1 " : litlar skemmdir
V V H
V V
V V H
S S B B H H
SSS HSBBB BHS
S B
H H
V = vorkal
H = haustkal
S = átuskemmdir
B = beitarskemmdir (a&eins á Austurlandi)
S
H
VSS HSSS V
1950
1960
1970
1980
Mynd 2. Tíðni og umfang skemmda á lerki á tímabilinu 1950-1984.
slæmar og rýra þær mjög gæði skógarins vegna
vaxtargalla sem verða á trjástofnum.
Af veðurfarsskemmdum er kal algengast, en
ótímabært frost veldur því.
Tíðleiki og umfang fer að sjálfsögðu eftir
árferði.
Helstu skýringar á vorkali eru þær að megin-
landstrjátegundum eins og lerki er hætt við að
byrja vöxt (laufgast) of snemma í hlýindum
seinnipart vetrar, eða fyrripart vors. Ef á eftir
hlýindunum kemur hret með frostum kelur trén,
því vefur í vexti þolir mjög lítið frost. Það er mjög
misjafnt hve alvarlegar skemmdirnar reynast.
Stundum eru þær óverulegar en í annan tíma
mjög miklar eins og t.d. í aprílhretinu 1963, en þá
kól lerki á Vestur- og Suðurlandi mjög illa.
Næturfrost seinni part sumars valda oft kali
sem kalla mætti síðsumarskal. í dældum og á
marflötu landi getur kal af þessu tagi verið
árlegur viðburður. Líklegt er að síðsumarskal sé
höfuðástæðan fyrir miklum vanhöldum á lerki í
innsveitum Suðurlands en þar eru næturfrost tíð.
Norðanátt fylgir þar oft bjartviðri og er þá hættan
á næturfrostum mest.
Pegar sumar er stutt og svalt kemur kal oft í
ljós næsta vor. Kal af þessu tagi er oftast kallað
haustkal og getur verið mjög bagalegt sérstaklega
á Norðurlandi. Kalið má rekja til þess að trén fá
ekki þann lágmarkshita sem þau þurfa til að
mynda eðlilegt frostþol fyrir veturinn. Þau kelur
þessvegna í fyrstu frostum á haustin þó svo að
frostin beri upp á venjulegan tíma. Af þessum
sökum kól lerki fremur illa á Norðurlandi eftir
kalda sumarið 1979.
Á mynd 2 er reynt að lýsa tíðni og umfangi
áfalla, sem lerki hefur orðið fyrir á tímabilinu
1950 til 1984. Upplýsingum var safnað úr árs-
skýrslum skógræktarstjóra og könnunum sem
gerðar voru á skemmdum eftir aprflhretið 1963 og
kalda sumarið 1979.
8
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987