Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Blaðsíða 78

Lerkikollur.
Mynd H. Hg.
26.08.1986.
hnúf, og springur barðið þá oftast. Hann er
þakinn af gulbrúnni háraklæðningu, sem oft
myndar fíngerðar flösur utantil og á barðinu,
þegar sveppurinn eldist. Liturinn er nokkuð mis-
munandi eftir vaxtarstöðum, eða allt frá ljósgul-
brúnu yfir í dökkgul-rauðbrúnt, en í sprungum
grisjar í gulhvítt hattholdið.
Fanirnar allbreiðar, fremur gisnar, oftast bug-
stafa með dálítilli staftönn, en stundum nærri
alstafa, ljósgular (gulhvítar) fyrst, en verða síðan
dökkgular eða ljósgulbrúnar og fá oft brúna eða
rauðbrúnleita bletti með aldrinum, einkum næst
egginni.
Stafurinn 5-10 (15) cm langur, með svipuðum
lit og hatturinn, nema gulhvítur og fínmélugur
efst, og oft með vatnsdropum, en neðar er hann
alsettur dökkgulbrúnum eða allt að rauðbrúnum
flösum, sem grisjar þó á milli ofantil, en þekja
hann alveg neðantil og eru þar líkari háraklæðn-
ingu hattsins. Fóturinn oftast dálítið gildari,
dökkrauðbrúnn, stundum með gulbrúnum ullhár-
um, holur á eldri eintökum.
Holdið nærri hvítt í fyrstu, þó oftast brúnleitt
næst hatthúðinni, síðar gulbrúnleitt á blettum eða
grábrúnt (vatnslitað), jafnvel rauðbrúnt í fætin-
um. Lykt dauf, stundum þó dálítið rykkennd,
bragð dauft eða aðeins biturt.
Gróin hvít, breiðegglaga 4,5-6 x 3-4,5 mikron,
slétt. Þumlur lítið áberandi.
Vex í grasi og mosa í nánd við lerki (Larix
spp.), oftast nokkur eintök saman.
íslensku eintökin af þessum svepp virðast vera
dæmigerð að flestu leyti, nema gróin eru ívið
minni en oftast er upp gefið. Tegundin mun vera
algeng og útbreidd um allan hinn gamla heim, þar
sem lerki er upprunalegt eða hefur verið gróður-
sett. Hún er þekkt í Suður- og Vestur-Noregi og í
Þrændalögum norður til Namsos, en í Svíþjóð
talin heldur sjaldgæf. Getur það bent til þess að
hún sé fremur suðræn í eðli sínu, og þurfi því
góðan sumarhita til að ná aldinþroska.
Latneska heitið psammopus þýðir eiginlega
sandfótur, og höfðar til hins flösótta stafs svepps-
ins, sem er eitt helsta einkenni hans, og skilur
hann frá flestum öðrum Tricholoma-tegundum.
Líklegt er að þessi sveppur eigi eftir að skjóta upp
kollinum víðar hér á landi, einkum austan- og
sunnanlands, og eru skógræktarmenn hér með
beðnir að hafa auga með honum og tilkynna
undirrituðum nýja fundarstaði. Þess má að lokum
geta, að lerkikollur er ekki talinn nothæfur til
matar, en þó er ekki vitað til að hann sé neitt
eitraður.
Hér má bæta við, að nokkrar aðrar Tricho-
/oma-tegundir eru þekktar hér á landi, og vaxa
þær yfirleitt aðeins í skógum eða kjarrlendi, enda
líklega tengdar birki eða öðrum trjátegundum.
Algengust þeirra er birkikollurinn (Tricholoma
76
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987