Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Page 81

DON HINRICHSEN
Mengun og hnignun skóga
Skógadauði er þegar vel þekkt fyrirbæri. Þrátt
fyrir það hefur lítið verið gert til þess að takast á
við þetta vandamál. Stafar það m.a. af því að vís-
indamenn eru ekki sammála um það hver frum-
orsök hans sé. Að minnsta kosti sex mismunandi
kenningar hafa verið settar fram og verður fjallað
um þær hér.
Það er viðurkennd staðreynd að skógum í
Evrópu og N.-Ameríku hefur hnignað. Svo virð-
ist sem mengun svo og eðlilegt álag, þar með talið
veðurfar og sjúkdómar, ógni skógum í Evrópu.
Nýjar rannsóknir benda til að sömu ástæður séu
fyrir hnignun barrskóga á hálendissvæðum í
austanverðri N.-Ameríku. Þrátt fyrir rannsóknir
V.-Þjóðverja á undanförnum árum hefur ekki
tekist að komast að frumorsök skógadauðans og
a. m. k. sex kenningar eru uppi um hver frumor-
sök hans sé. Allar þessar kenningar eiga þó
sameiginlega ákveðna grunnþætti:
— Eins og krabbamein ber að líta á skógadauða
sem sjúkdómseinkenni, sem stafar af mörgum
þáttum, m. a. þáttum sem auka næmi og
þáttum sem vaida álagi og hafa í för með sér
ýmis áhrif af lífrænum og ólífrænum toga (1).
— Frumorsakirnar verða ekki raktar til skordýra
eða þekktra sjúkdómsvalda, þótt hvort
tveggja komi við sögu síðar.
— Veðurfar, svo sem langvarandi þurrkur eða
frost, getur átt hlut að máli en er þó líklega
ekki frumorsök.
— Mengun andrúmsloftsins af eiturefnum og
efnum sem hafa áhrif á vöxt trjánna eru meðal
frumorsakanna.
SEX KENNINGAR UM HNIGNUN SKÓGA
AF VÖLDUM LOFTMENGUNAR
A undanförnum fimm árum hafa mótast sex
meginkenningar sem skýra þátt loftmengunar í
þeirri hnignun skóga sem vart hefur orðið í
Evrópu (og að vissu marki einnig í N.-Ameríku).
Þessar kenningar eru:
1. Almennt álag.
2. Aukin sýra í jarðvegi — áleitrun.
3. Skaðleg áhrif ósons.
4. Magnesíumskortur.
5. Ofgnótt næringarefna eða köfnunarefnis.
6. Lífræn efnasambönd sem hafa áhrif á vöxt
(!)•
ALMENNT ÁLAG
Þessi kenning var sett fram af hópi grasafræð-
inga, plöntusjúkdómafræðinga og lífeðlisfræðinga
við háskólann í Miinchen. Dr. Peter Schutt
segir: „Loftmengun og meðfylgjandi úrfelli nær-
ingarefna, eiturefna og efna sem hafa áhrif á
vöxt, hefur á undanförnum árum dregið úr ljóstil-
lífun og haft þau áhrif að í stað nýtanlegs kolvetn-
is myndast skaðleg og jafnvel eitruð efnasam-
bönd“ (1). Með öðrum orðum þá leiðir þetta til
þess að orkan í rótarkerfum rýrnar og meira
verður um skaðleg efni í ársprotum. Þessi flókna
samverkun getur valdið næringarskorti í fíngerð-
ustu rótunum svo og svepprótum trjánna ásamt
því að lauf eða barr fellur af trjánum. Þar sem
orka trjánna rýrnar þola þau verr annað álag svo
sem þurrk, frost og vind svo og hvers kyns lífræna
sjúkdómsvalda (1) (rétt eins og hungraður maður
bugast af almennum sjúkdómi eða sýkingu áður
en hann deyr úr hungri).
AUKIN SÝRA f JARÐVEGI — ÁLEITRUN
Dr. Bernhard Ulrich og starfsbræður hans í
háskólanum í Göttingen í V.-Þýskalandi settu
þessa kenningu fram. Hún er byggð á rannsókn-
um Ulrichs á hringferli næringarefna á Solling-
hásléttunni skammt frá Göttingen. Samkvæmt
kenningu Ulrichs flýta súr eða sýrumyndandi efni
úr andrúmslofti fyrir því að jarðvegur súrni
ARSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987
79