Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1987, Page 82

umfram það sem eðlilegt er (vegna fjölda ferla,
m. a. niðurbrots jarðvegs) (1). Aukin sýra hefur
veruleg áhrif á efnasamsetningu jarðvegs og
plantna. í vistkerfi sem er í sífelldu „sýrubaði“
skolast næringarefni sem eru nauðsynleg fyrir
vöxtinn, svo sem kalk, magnesíum og kalíum, úr
jarðveginum, en ál, sem er í öllum jarðvegi,
losnar úr samböndum og veldur eitrun. Rétt eins
og áleitrun drepur ferskvatnsfiska og aðrar lífver-
ur í vatni, ræðst álið á rætur trjánna og veldur
drepi. Það leiðir til aukins raka-og/eða næringar-
efnaskorts og að lokum „þorna“ trén og deyja,
einkum í þurrkatíð (1). Vegna þess hve rótarkerf-
in eru sködduð geta trén hvorki tekið til sín
nægileg næringarefni úr jarðveginum né nægilegt
vatn til að halda lífi. Á grundvelli þessara
rannsókna sagði dr. Ulrich fyrir um hnignun
skóga í Evrópu þegar árið 1979.
SKAÐLEG ÁHRIF ÓSONS OG BRENNI-
STEINSDÍOXÍÐS í ANDRÚMSLOFTI
Einn helsti talsmaður þessarar kenningar er dr.
B. Prinz við „Landesanstalt fúr Immissions-
schutz" í Essen í V.-Þýskalandi. Hún byggir á
mörgum athugunum og mælingum á ósoni og
brennisteinsdíoxíði í andrúmslofti í V.-Þýskalandi
og áhrifum þeirra á kímplöntur (1). Við tilraunir í
rannsóknastofum hefur enn ekki tekist að fá lauf-
blöð eða barrnálar til þess að gulna eða verða
brúnar.
Þótt vitað sé að víða í Evrópu sé mikið óson í
andrúmslofti, er vitneskja um það og áhrif þess
enn mjög gloppótt. í N.-Ameríku hefur komið í
ljós að óson er frumorsök þeirrar hnignunar sem
orðið hefur á furuskógum undanfarin tuttugu ár
(2>:
MAGNESÍUMSKORTUR
Það er einkum Karl Rehfuess við jarðvegsvís-
indadeild háskólans í Múnchen sem hefur haldið
þessari kenningu fram. Hún er byggð á athugun-
um á laufi og efnagreiningum á greni sem vex á
hálendissvæðum (1). Rehfuess telur að magnesí-
umskortur valdi því að nálarnar á greninu gulni
og af því dregur hann þá ályktun að: „súrt
regn. . . geti átt þátt í þessum vaxtartruflunum;
það auki köfnunarefni í vistkerfinu og geti valdið
því að magnesíum og kalk skolist úr nálum og
jarðvegi. Líklegt er að óson og frostskemmdir á
frumuhimnum flýti þessari útskolun" (1).
OFGNÓTT KÖFNUNAREFNIS OG ANN-
ARRA NÆRINGAREFNA
Þessi kenning er byggð á rannsóknum undan-
farinna ára en hún byggist á þeirri forsendu að
með tilkomu iðnbyltingarinnar — og mikillar
mengunar af mannavöldum — hafi vistkerfi skóg-
anna fengið of mikið af þeim 16 næringarefnum
sem talin eru nauðsynleg fyrir allan jurtagróður
(1). Trén geta tekið öll þessi frumefni til sín með
laufi og rótarkerfum.
Einkum hefur úrfelli köfnunarefnis úr and-
rúmsloftinu aukist á stórum svæðum eftir síðari
heimsstyrjöldina og gæti það átt þátt í skóga-
dauðanum í Evrópu svo og hnignun skóga í N.-
Ameríku. Schútt og Cowling skrifa: „Vitað er að
ofgnótt köfnunarefnis veldur eftirfarandi skað-
legum áhrifum: auknum vexti og þá um leið
aukinni þörf á öllum öðrum nauðsynlegum nær-
ingarefnum en það getur leitt til skorts á þeim;
hömlunar eða dreps í svepprótum (mycorrhizae);
minna frostþols, minna þols gegn sveppasýking-
um á rótum; breytinga á rótarvexti og truflandi
áhrifa á efnahvörf köfnunarefnis í jarðvegi“ (1).
Með öðrum orðum, líkt og hægt er að bera of
mikinn áburð á nytjaplöntur þannig að þær
„brenna upp“, geta skógarnir orðið fórnarlömb
of mikils áburðar sem berst þeim sem úrfelli úr
andrúmslofti.
LÍFRÆN EFNASAMBÖND SEM HAFA
ÁHRIF Á VÖXT
Fritz Fúhr prófessor, forstöðumaður „Radioa-
gronomy“ í Júlich, skammt frá Bonn í V.-
Þýskalandi setti þessa langsóttu hugmynd fram.
Fúhr heldur því fram að meðal þúsunda lífrænna
efnasambanda sem framleidd eru á hverju ári í
Evrópu og N.-Ameríku geti nokkur, ein sér eða
ásamt öðrum, framkallað nokkrar af þeim vaxtar-
breytingum sem áður hefur verið lýst (1) (Tafla
1). Etylen og anilín eru dæmi um slík efnasam-
bönd.
80
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1987