Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Page 10

sjá og skilja, að stórir hlutar lands eru eyddir og
örfoka, að landið hefir fyrrum verið miklu kost-
meira en það er nú. Hinsvegar hafa margir látið
blindast af ræktun og framförum síðari áratuga,
og láta sér fátt um finnast eða skeyta því engu,
hvort landskemmdirnar haldi áfram og framtíð
þjóðarinnar í landinu sé stefnt í voða.
Hugsunarlaust segja ýmsir, að framtíðin bygg-
ist á fiskveiðum og iðnaði, landbúnaður verði
ekki rekinn nema með styrkjum og skógrækt
talin fjarstæða ein.
III
Hér hafa forfeður okkar búið í nærri 1100 ár,
og hér hefir til orðið sérstæð menning, sem okkur
er öllum kær og sumir miklast af. En við skulurn
gera okkur ljóst, að menningararfur okkar
stendur á ótraustum grunni, og hann mun hvorki
vaxa né þroskast, nema því aðeins að landgæðin
aukist en minnki ekki í höndum okkar. Engin
þjóð getur átt framtíð í gróðursnauðu og harð-
býlu landi, jafnvel þótt hún veiði fisk og stundi
nokkurn iðnað.
Fyrir því verðum við Islendingar að gera okkur
ljóst, hversvegna landgæði hafa spillst, hve mjög
þau hafa minnkað og hvernig megi auka þau að
nýju. Við verðum að vita hvaða gróðrarskilyrði
landið hefir, hvers konar gróður megi rækta og
hvernig hagfelldast sé að nytja gróður landsins.
í blaðagrein er ekki kostur á að gera jafn yfir-
gripsmiklu máli full skil. Samt skal þess freistað
að gera því nokkur, einkunr ef það mætti verða til
þess að menn geti fengið betri yfirsýn um atburða-
rásina í gróðursögu landsins, þannig að þeir yrðu
þá dómbærari á ýmislegt, sem fram hefur komiö í
blaðaskrifum undanfarna mánuði. En sumt af því
mun hafa verið skrifað meira af kappi en vand-
legri íhugun.
IV
Vilji menn reyna að fá ofurlitla innsýn í gróður
fortíðarinnar mun hentast að taka nokkur dæmi
úr gróðursögunni, sem ekki verða véfengd, en af
þeim getur svo lesandinn sjálfur dregið réttar
ályktanir.
Áður en af stað er haldið, má minna á það, sem
Ari fróði skrifar í fslendingabók, þar sem hann
segir að ísland hafi verið viði vaxið milli fjalls og
fjöru, er það var numið.
Nútímamönnum þykir þetta að vonum íjar-
stæða. Samt hafa menn talið Ara einn hinn skil-
merkilegasta sagnaritara, sem uppi hefir verið,
og fræðimenn hafa yfirleitt ekki rengt frásagnir
hans, nema helst þessa. Sumir telja þetta rangt,
og hafa viljað leiðrétta Ara og telja að hann hafi
átt við víði en ekki björk. Frá náttúrufræðilegu
sjónarmiði er slík skýring út í bláinn, því að allir,
sem nokkuð hafa kynnst íslensku gróðurlendi og
sambúð víðis og bjarkar, sjá í hendi sér að slík
firra fær ekki staðist.
Hér skal nú í því, sem á eftir fer, brugðið upp
nokkrum myndum til þess að menn geti sjálfir
dæmt um orð Ara fróða. Er þá best að byrja á
þeim stað, þar sem hann sjálfur dvaldi í æsku og
fram á fuliorðinsár og nam lærdóm sinn.
V
Haukadalur í Biskupstungum hefir frá önd-
verðu og fram á 18. öld verið með allra bestu
jörðum á Suðurlandi. Heimalandið var mikið og
gott og heiðarnar vaxnar kjarrgróðri, þar sem
útbeit var nær óþrjótandi. Þar lögðu Haukdælir
hinir fornu undirstöðuna að auð sínum og veldi,
þar ráku ýmsir Skálholtsbiskupar stórbú l'yrir
eigin reikning, þar bjuggu ýmsir ríkis- og merkis-
menn um lengri eða skemmri tíma. Ekkert af
þessu hefði veriö þar, ef kostir landsins hefðu
ekki verið miklu meiri áður en nú.
Land Haukadals og afbýla nær frá mótum
Laugaár og Tungufljóts norður að Sandvatni og
Norðlingagötum, en þaðan er snertispölur að
rótum Langjökuls. Alls er landið um '8.500 hekt-
arar að stærð. Nyrst er landið slétt eða smáöldótt,
og hallar því hægt og jafnt frá Sandvatni niður að
brekkudrögum þeim, sem mynda hálfhring um
dalinn, sem bærinn er kenndur við. Þetta land er
í 240-320 metra hæð yfir sjó. Neðan við brekku-
brúnirnar og Sandfellshlíðar er sjálft heima-
landið í 120-200 metra hæð.
Norðan Haukadalslands eru Sandvatnshlíðar
og Jarlhettur. Hlíðarnar eru 320-360 metra yfir
sjó, en inni undir Jarlhettum er sæluhús Ferðafé-
lagsins í um 350 metra hæð.
Nú er svo komið sögu, að allt land Haukadals
8
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989