Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Blaðsíða 13

jörðum. Auk þess eru stór svæði um miðbik dals-
ins orðin alveg örfoka árið 1900, en þar höfðu
staðið stórskógar fram undir miðja 18. öld.
Sigurður Sigurðsson segir alveg afdráttarlaust,
að eyðing skóga sé óhyggilegri nytjun lands að
kenna, og allt, sem síðar hefir komið fram styður
mál hans, en ekkert mælir í gegn því.
Af ýmsu má ráða, að fyrir 200 árum stóð breitt
skógarbelti þvert yfir mynni Ljósavatnsskarðs,
og gekk það alveg niður á Fnjóskárbakka. Á 8
jörðum, sem nú eru alveg skóglausar, segir Jarða-
bókin að engi sé lítið, nema hvað henda má í
lágum innan um skóginn. Slíkar lýsingar tala
greinilegu máli.
Fyrir því, hve skógaeyðingin í Fnjóskadal er
ný, er auðveldara að átta sig á sambandinu milli
skógaskemmda og uppblásturs á þessum slóðum
en víðast hvar annars staðar. Þeir, sem vilja
kynna sér orsakasamhengið milii búsetu og
örtraðar, geta óvíða séð það betur en á Háls-
melum í Fnjóskadal. Sömu atburðir og orðið
hafa á þessum slóðum, hafa einnig orðið víðs
vegar um allt Norðurland á ýmsum tímum sögu
okkar.
VII
Dæmi þau, sem hér hafa verið nefnd um skóga-
skemmdir og uppblástur, eru frá síðari öldum.
Margt bendir til þess, að jarðvegseyðingin hafi
verið ákaflega hröð á 18. og 19. öld, en enginn
skyldi samt halda, að eyðingin hafi ekki verið
farin að vinna sitt hljóðláta starf löngu fyrr.
Okkur skortir aðeins heimildir til þess að rekja
sögu hennar.
Skagafjörður var að mestu skóglaus orðinn
þegar Jarðabókin var samin. Enn eru samt til
skógaleifar í Fljótum, í Hrollleifsdal og við
Ljótsstaði í norðausturhorni héraðsins. Nýlega
fundust mjög fallegar birkiplöntur, vaxnar af
gömlum rótum, í djúpri laut í nærri 200 m hæð
yfir sjó uppi í Tindastóli skammt frá Sauðár-
króki. - Þar hafa einhverntíma verið fallegar
skógarbrekkur. Sunnarlega í Austurdal, fjarri
allri mannabyggð en í 400 m hæð yfir sjó, eru enn
til meira en mannhæðar háir birkilundir, og sagt
er að svipaðar leifar megi finna á Vesturdal, þótt
mér sé ekki kunnugt um þær. í Jökulsárgiljum má
Moldarrof. - Þykkl jarðvegs nœrri 5 melrar. Pessi mynd
gæti verið hvaðanœva af hálendisbrúnum á Suðurlandi
en er af Hólsfjöllum. Með áframhaldandi uppblœstri um
land allt eyðileggjast ómetanleg framtíðarverðmœti um
aldur og ævi.
víða finna birkileifar, og eftir að mæðiveikigirð-
ing var sett meðfram Jökulsá eystri hefir mjög
snotur birkigróður fikrað sig upp á bakkana. í
Norðurárdal var enn til nokkur birkigróður um
síðustu aldamót, að sögn Jakobs Líndals, en sá
gróður er nú upp urinn af hrossum.
Úr því að enn má finna birkigróður hvarvetna í
útjöðrum héraðsins, þar sem gróðrarskilyrði eru
hvað verst, væri einkennilegt, ef birkiskógar hafi
ekki verið um alian Skagafjörð, þar sem birki gat
annars vaxið, í þann mund, er menn settust hér
að.
í Eyjafirði má enn finna birkileifar í mörgum
giljum og gljúfrum, auk þess, sem birkigróður
leynist enn á ýmsum stöðum svo sem í Hörgárdal,
á Þorvaldsdal og víðar. Samkvæmt Jarðabókinni
eru líka skógaleifar á ýmsum stöðum skömmu
eftir 1700.
Loks má geta þess, að birkileifar hafa fundist á
einum 8 stöðum í Húnavatnssýslum á síðari
árum, svo að ekki hafa þær sýslur verið með öllu
skóglausar áður fyrr.
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989
11