Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Blaðsíða 15

Ranaskógur. - Síðustu
leifar „stórskógar" um 5 km
sunnan við girðinguna á
Hallormsstað. Pessi tré eru
á fallanda fæti, en í gras-
sverðinum eru milljónir
birkiplantna, sem komast
ekki upp sakir fjárbeitar.
Uppblástursgeirar eru
farnir að skerast inn í jarð-
veginn, og verði ekki að gert
hlýtur landið að blása upp á
nœstu áratugum. A þessum
stað má sjá greinilegar en
víðast annars staðar, hvaða
þátt sauðbeitin hefir átt í
landsskemmdum.
ins, þótt hann vaxi á einhverjum hinum þykkustu
jarðvegstorfum, sem til eru á landinu.
Væri uppblásturskenningin rétt, ætti skógur
þessi og jarðvegur ekki að vera til. Sem betur fer
stendur jarðvegurinn þarna enn óhaggaður og
sýnir oss haldleysi kenningarinnar. Sams konar
sönnunargögn má sjá víða um land, þar sem
skógi og kjarri hefir ekki verið útrýmt, en óþarft
er að benda á fleiri dæmi.
IX
Nú vita menn, bæði af augljósum dæmum hér á
landi, og ekki síður af reynslu annarra þjóða, að
þar sem skógur fær að vaxa, heldur hann gróðri
ogjarðvegi í fullkomnu jafnvægi, miðlar vatni og
mildar vinda, svo aðfjöldi af lifandi smáverum og
plöntum á griðland í eða við skógana. Skógarnir
eru eina gróðursamfélagið, sem veitt getur ham-
förum náttúrunnar nokkurt viðnám á norður-
hveli jarðar, og í skjóli þeirra græðir náttúran
fljótast sín eigin sár.
Reynslan hefir einnig kennt mönnum, að
hvorki skógarhögg né skógarbrunar geta eytt
skógi að fullu, og dæmi þess má finna í hólmum
og eyjum í ám og vötnum hér á landi. Hins vegar
þarf ekki mikla beit um nokkrar aldir til þess að
uppræta hvaða skóg sem er, og hvar í heimi sem
er.
Hér á landi hefir allur gróður verið viðkvæmur
fyrir hvers konar utanaðkomandi verkunum, er
land var nurnið, og mun vikið að því síðar. Hefir
það, ásamt fæð plöntutegunda, valdið miklu um.
hve hið náttúrlega jafnvægi, sent ríkt hafði síðan
í ísaldarlok, fór ört úr skorðum við komu manna
og búsetu. Skönimu eftir landnám varð ntikið þétt-
býli í sveitum landsins, og í meira en 4 aldir lifðu
landsbúar einkum á búskap og fluttu afurðir hans
til annarra landa. Þarf það því ekki að vekja
neina furðu, þótt nokkuð af hinum fornu skógum
hafi verið horfið, er Ari fróði reit bók sína
snemma á 12. öld.
í sambandi við jarðvegseyðingu skiptir það
ekki máli, hve háir hinir fornu skógar hafi verið.
Bæði kj arr og skógur getur skýlt j arðvegi j afn vel.
Því skal ekki rætt um það. Nóg er að benda á, að
af útliti og gæðum þeirra skógarleifa, sem enn eru
til, er ekki unnt að ráða mikið um hæð og gæði
hinna fornu skóga. Þeir skógar, sem enn eru til,
eru undantekningarlaust vaxnir upp af gömlum
rótum. Svo nærri þeim hafði verið gengið með
beit og höggi, að um síðustu aldamót mun vart
hafa verið til birkitré á öllu landinu, er vaxið
hafði upp af fræi.
Tré, sem vaxa af gömlum rótum, geta aldrei
náð sama þroska og hin, er spretta upp af fræi. Og
því oftar, sem stýft hefir verið ofan af rótunum,
þess kræklóttari verða stofnarnir.
í skógum þeim, sem notið hafa friðunar um
nokkra ára tugi, má allvíða sjá tré, sem sprottið
hafa af fræi. Þau eru misjöfn að útliti, en á meðal
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989
13