Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Blaðsíða 16

þeirra eru ljómandi fögur tré, sem náð hafa allt
að 9 metra hæð á 30-40 árum og eru enn í örum
vexti. Hæstu birkitrén í gömlu skógunum eru um
11 metrar, en allt bendir til þess, að hin yngri tré,
sem vaxið hafa af fræi, verði enn hærri, er tímar
líða. Af þessu má draga þá ályktun, að í frum-
skógum landsins hafi verið hærri og viðameiri tré
en hin bestu, sem við nú þekkjum.
X
Menn ganga þess ekki duldir, að Island hefir
verið langtum kostameira og gróðurlendi þess
miklu stærra, þegar landið var numið. Annað mál
er, að fáir munu hafa reynt að gera sér nokkra
grein fyrir, hve afturförin hafi verið mikil. En
slíkt er alls ekki þýðingarlítið atriði, og háskaleg-
ast væri af öllu, ef eyðingin héldi enn áfram allt í
kringum okkur.
Hér að framan hefir verið á það bent með sterk-
um líkum, að okkur sé óhætt að leggja miklu
meiri trúnað á orð Ara fróða en gert hefir verið
fram að þessu. í stað þess að furða sig á lýsingu
hans af landinu mættu menn frekar furða sig stór-
lega á því, að hérskuli enn vera um 1.000 ferkíló-
metrar kjarr- og skóglendis. Þegar að er gáð,
hvar skóglendi sé helst eftir, er það ekki í veður-
sælustu sveitum landsins, heldur þar, sem strjál-
býli, fj arlægð frá byggðum eða snj óalög hafa veitt
því mesta vernd. Sýnir það ljóst, að það er búset-
an, sem rutt hefir skógunum úr vegi.
Þegar skógur er eyddur breytist allt gróðurfar
j arðvegsins. Blómplöntur og hágróður víkur fyrir
grösum og hálfgrösum. Annaðhvort breytist land-
ið í móa og valllendi eða í mýrar og hálfdeigjur,
ef mikið aðrennsli hefir verið af jarðvatni. Þær
munu óteljandi mýrarnar, sem myndast hafa við
eyðingu skóga. Að sumu leyti er æskilegra að
landið breytist á þann veg, því að slíku landi er
hvergi nærri eins hætt við uppblæstri og mó- og
valllendi.
Hér að framan hefir og verið sýnt fram á,
hvernig uppblásturinn fylgdi í kjölfar skógaeyð-
inganna í Haukadal, Landsveit og í Fnjóskadal. I
Fnjóskadal hefir uppblásturinn orðið svo að
segja um leið og skógaspjöllin voru framin, en á
hinum stöðunum kunna að hafa liðið nokkrir ára-
tugir og jafnvel heil öld, áður en eyðingin varð
alger. Þegar benda má á svipaða gróðureyðingu í
mörgum öðrum sveitum landsins, t.d. Þjórsár-
dal, Eyjafjallahreppi, Hítardal, Miðdölum,
Eyjafirði, Aðaldal, Axarfirði og víðar, hlýtur að
fara að þrengjast um fyrir þeim, sem fram að
þessu hafa neitað því að eyðing skóganna hafi
leitt til uppblásturs og gróðureyðingar.
Þegar litið er á allar aðstæður með hliðsjón af
sagnfræði og náttúrufræði virðist ekkert líklegra
en að mestur hluti Islands, sem á annað borð
hefir nokkur gróðrarskilyrði, hafi verið gróinn í
þann mund, er menn settust að í landinu. Lang-
mestur hluti hins gróna lands hefir verið vaxinn
birkiskógi eða kjarri í einhverri mynd. Forarflóar
og votlendar mýrar munu hafa verið einu gróður-
löndin, þar sem birkið þreifst ekki.
XI
Erfitt er að segja nákvæmlega, hve mikill hluti
landsins hafi verið gróinn á landnámsöld. Nokk-
urn stuðning má fá af hæðaskiptingu landsins, sé
þess freistað, að áætla flatarmál gróðurlendisins.
Af flatarmáli landsins eru 43.500 ferkílómetrar
milli sjávarmáls og 400 metra hæðar yfir sjó. Á
milli 400 og 600 metra hæðar eru um 20.500 fer-
kílómetrar.
Varla mun ástæða til að ætla að mikill hluti
landsins ofan við 400 metra hæð hafi verið
gróinn, en samt munu ýmsir blettir hafa borið
blómlegan en veikbyggðan gróður í þessari hæð,
eins og þekkst hefir í Víðidal í Lóni. Hins vegar
mun langmestur hluti hinna 43.500 ferkílómetra
neðan 400 metra hæðar hafa verið vaxinn sam-
felldum gróðri. Frá þessu flatarmáli verður svo
að draga ár og stöðuvötn, sanda með sjó fram og
eitthvað af nýjum hraunum. Þessi frádráttur
nemur sennilega eins miklu eða meiru en hið sam-
fellda gróðurlendi var ofan 400 metra hæðar. Til
þess því að telja frekar van en of, mætti áætla flat-
armál gróins lands um 40.000 ferkílómetra á
landnámsöld.
Því miður eru ekki til neinar mælingar á stærð
hins gróðurberandi lands eins og það er nú. Er
slíkt ekki vansalaust, en ekki tjáir um að sakast.
Fyrir einum 12 árum gerði ég áætlun um stærð
samfellds gróðurlendis á landinu og studdist þá
við hæðaskiptinguna milli sjávarmáls og 100
14
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989