Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Page 28

dómunum. Þótt ítök Valþjófsstaðakirkju væru
að líkindum fyrir löngu orðin ógild, vegna eyð-
ingar skógarins, virðast prestarnir hafa gengið á
það lag að taka skóg í Hrafnkelsstaðalandi, þar
sem hann var enn til, og þá sérstaklega í Rana-
skógi.
í bréfum þeirra kemur fram, að séra Stefán
Árnason hefur um sína daga fengið skriflegt sam-
þykki klausturhaldara séra Bergvins, sem reynd-
ar var aðstoðarprestur hans um tíma, til að taka
„8 hesta af kalviði eða 4 hesta af tróðviði" í Rana-
skógi. Séra Stefán lést 1857, og tók þá Pétur Jóns-
son (sonur Jóns vefara) við prestakallinu. Vildi
hann halda uppteknum hætti með skógarhöggið á
Hrafnkelsstöðum, en rak sig þar brátt á ýmsa
veggi.
Út af því skrifaði hann stiftsyfirvöldum langt
ogýtarlegt bréf, dags. 3.jan. 1861 á Valþjófsstað,
þar sem hann rekur sögu skógarítaksins undan-
farna áratugi og leggur fram bréf þaraðlútandi, er
farið höfðu á milli fyrirrennara hans og umboðs-
manna Klausturjarða. Par kemur m.a. fram, að
Einar bóndi Einarsson á Hrafnkelsstöðum hefur
kært séra Stefán árið 1853 fyrir að taka „meiri
skóg en hann hafi haft heimild til“, samkvæmt
samningi þessara aðilja.
Árið 1856 hafa þeir svo gert með sér nýjan
samning, sem staðfestur var af amtmanni. Pétur
hefur þó ekki fengið þann samning í hendur, en
segist vita um efni hans. Niðurstaða hans er sú,
að aldrei hafi verið vafi á eða véfengt, að prestar hér
hefðu rétt til, samkvæmt máldögum kirkjunnar, að
taka skóginn, hvar helst sem verða vildi á Hrafn-
kelsstaða landi...
og ennfremur:
Undir allri meðferð skógarmálsins, milli klausturs-
ins eða umboðsmannsins og Víðivalla eigenda, hefir
aldrei verið hreyft við, eða mótmælt rétti Valþjófs-
staðakirkju til skógarteigsins eða skógarítaksins í
Hrafnkelsstaðalandi, hvers vegna mér virðist hann
standa enn óhaggaður.
Pá greinir séra Pétur, í bréfi sínu, frá árekstri,
sem orðið hafi vegna skógnýtingarinnar, við
Einar bónda á Hrafnkelsstöðum:
í fyrrahaust, þann 7da oktobrem, aðvaraði jeg Einar
bónda á Hrafnkelsstöðum um, að jeg mundi taka
skóginn, eins og formenn mínir, en hann snerist illa
við og fyrirbauð mjer skógarítakið með öllu, án þess
þó að færa nokkrar ástæður fyrir forboði sínu, nema
hvað hann bar það fyrir, að klausturhaldari hefði
skipað sér það munnlega.
Að svo vöxnu máli, gat jeg ekki tekið forboð Einars
til greina, heldur varð að álíta það þýðingarlaust og
marklaust, og það því heldur sem mjer var kunnugt,
að Einar hafði optastnær að undanförnu hreift þess-
um mótmælum og þrasi, þegar skógurinn var hjeðan
tekinn.
Næstliðið vor, nálægt sumarmálum, sendi jeg út í
Hrafnkelsstaðaskóg, til að taka tróðvið á 4 hesta.
Kom þar þá Einar bóndi á Hrafnkelsstöðunr með
húskarla sína, fyrirbauð mönnum mínum að höggva
og flytja burtu skóginn, og Ijet sem hann mundi
hindra þá með valdi og sýndi jafnvel að honum var
full alvara, með því að hann hjó sundur ól á einni
klifinni, en þegar menn mínir ljetu ekki fælast við
ógnanir Einars, ljet hann þá að lyklum í friði fara, án
þess að gjöra meira að.
Vegna þessa atburðar hefur Björn Skúlason
umbóðsmaður skrifað Norður- og Austuramtinu
og það látíð Þorstein Jónsson sýslumann taka
próf í málinu.
Eftir að hafa fengið þetta „próf“ í hendur,
skrifar amtið sýslumanni til baka og biður hann
tilkynna séra Pétri, að það sjái ekki ástæðu til að
halda því máli frekar áfram, en síðan segir í bréfi
amtsins:
Annars skal eg leyfa mér að geta þess, að Vilchins og
Gísla biskups máldagar tileinka Valþjófsstaðar
kirkju „skógarteig (ekki skógarhögg) í Hrafnkels-
staðalandi“ og hlýtur þetta að tákna svið, með
vissum ummerkjum, en sé núskógurinn á því annað-
hvort upprættur af mönnum eða eyddur af náttúr-
unnar völdum, eða vanti vitneskju um, hvar skógar-
teigurinn hafi legið, finnst mér best að ítakið sé með
öllu fallið burtu. Af því nú Valþjófsstaðar prestur
hefir ekki sannað, hvar skógarteigurinn sé, en
munnmæli liggja á því, að teigurinn hafi verið á Gils-
áreyri, fyrir utan svonefndan Kirkjuhamar, en
neðan reiðgötur, þar sem nú enginn skógur á sér stað
framar, þá hefir því verið mótmælt, að umboðs-
stjórnarinnar hálfu, að prestur léti höggva Hrafn-
kelsstaðaskóg, en með því prófastur sál. Stephán
Arnason hafði áður notið þar skógarhöggs, var með
tilliti til verðugleika þessa heiðursmanns, gjörður
samningur við hann, um að hann mætti árlega láta
26
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989