Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1989, Qupperneq 81

einstakar greinar eða trjáhlutar að deyja og þá
tréð allt. Lokaástand er þegar skógarnir gisna
mjög, þá eiga þau tré sem eftir lifa erfitt upp-
dráttar og stundum eyðast heilu breiðurnar. Til
að halda útbreiðslu sjúkdóma og pesta í skefjum
er leitast við að fjarlægja illa á sig komin og dauð
tré. Þannig geta ókunnugir ferðast um og notið
veikburða skóga án þess að gera sér nokkra grein
fyrir ástandi þeirra.
IÐNAÐARMENGUN í 100 ÁR
- HVERS VEGNA KOM SKÓGAR-
DAUÐINN EKKI FYRR?
Iðnaðarmengun jókst jafnt og þétt fram að
fyrra stríði, var síðan sveiflukennd en jókst í raun
lítið fram yfir seinna stríð. Á þessu tímabili, þ.e.
fram undir 1950, voru skorsteinar lágir og ryk-
mengun mikil, en þetta leiddi til sjúkleika fólks á
iðnaðarsvæðunum. Áhrif á umhverfið voru einnig
staðbundin þar sem mengunin barst ekki langt
auk þess sem iðnaðarryk virkar mjög á móti sýru-
myndun í andrúmsloftinu.
Upp úr 1950 var gert stórátak í að sía ryk úr
útblæstri og hækka skorsteinana. Við þetta
minnkaði mengun í nágrenni iðnaðarins og þar
varð lífvænlegra að minnsta kosti í bili. En sýru-
myndunum, brennisteins- og köfnunarefnissam-
böndum, var enn hleypt út í loftið og jókst síðan
stöðugt um 3% á ári fram yfir 1980 en heldur
hægar síðan, þ.e. magn brennisteinssambanda
minnkar en köfnunarefnissambanda eykst heldur
enn sem komið er.
Nú eru bæði brennisteinn og köfnunarefni
nauðsynleg næringarefni og skógarnir, sem oft
vaxa við knöpp skilyrði í lélegum jarðvegi, tóku
heldur við sér og framleiðsla skóganna jókst fyrst
í stað svipað og bent hefur verið á að framleiðsla
í íslcnskum fallvötnum hafi aukist við smávægi-
lega útskolun áburðarefna hér á landi. Þetta þótti
mörgum skógræktarmanni ekki sem verst og
fram undir 1980 var gert mikið til þess að þagga
niður í þeim skógræktarmönnum, vistfræðingum
o.fl., sem bentu á að mikið óefni væri í aðsigi, og
að víða mætti sjá merki þess. Þannig fór því að
það var fyrst upp úr 1980 að orsakasamhengi loft-
mengunar og skógardauða varð almennt viður-
kennt, að farið var að fylgjast með ástandi skóg-
anna og hugsa um aðgerðir til að draga úr Ioft-
menguninni.
ÁSTANDSKÓGANNANÚ
Ástand skóganna hefur lítið breyst undanfarin
2-3 ár samkvæmt úttekt sem gerð er árlega. Sam-
kvæmt þessari úttekt eru um 50% skóganna
skaddaðir, en skemmdir eru mjög mismunandi
eftir trjátegundum. Pannigeru um70% allraeik-
artrjáa sködduð og þetta í landi þar sem eikin er
tákn stöðugleika, eikin sem verður mörg
hundruð ára gömul. En einnig stendur beyki (um
60% skaddað) höllum fæti og þinurinn í Svarta-
skógi berst um tilverurétt sinn þar.
Það er líka mikill breytileiki milli landsvæða. í
borgríkinu Vestur-Berlín er um 70% skóga
skemmt, en einnig um 60% í skógarlandinu
Baden-Wúrttemberg, og í Harz-fjöllunum er
ástandið geigvænlegt. Par er varla til óskaddað
tré yfir 60 ára gamalt.
Ástæður fyrir því að ástand skóganna hefur
ekki versnað á seinustu árum eru í fyrsta lagi að
veðurfar hefur verið skógunum hagstætt, mikil
úrkoma og engir langvarandi hitakaflar að sumr-
inu. I öðru lagi eru verst á sig komnu trén fjar-
lægð eins og áður getur, og þar með koma þau
ekki fram í talningu aftur.
ÚRBÆTUR
Raunverulegra úrbóta er einungis að vænta
með minnkun loftmengunar. Þessu hefur fólk
gért sér grein fyrir og stjórnvöld reyna að stemma
stigu við magni mengunar í útblæstri með lögum
og reglugerðum. Þannig á smátt og smátt að
koma síum fyrir á útblæstri kolaraforkuvera til að
minnka magn brennisteinssambanda í útblæstri.
Þetta er dýrt og gengur hægt fyrir sig, og meira að
segja í nýju raforkuveri komu upp tækniörðug-
leikar og þrælmengaður reykur fór út í loftið.
Einnig er til löggjöf um útblástur bifreiða og
stefna um að koma skuli fyrir hvata (katalysator)
í útblástursrör bíla til að umbreyta köfnunarefn-
issamböndum í hættulaus sambönd. Þetta hefur
gengið hægar en ætlað var og á sama tíma hefur
bílum og eknum kílómetrum fjölgað þannig að
mengun frá bílum er enn að aukast.
Á einstöku landsvæðum getur kölkun til að
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1989
79