Morgunblaðið - 19.11.1976, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ, EÖSTUDAGUR 19. NÓVEMBER 1976
Sr. Sigurður Haukur Guðjónsson skrifar frá Svíþjóð:
Kannski er það lögmál, sem
ekki verði undan flúið, að allt hér
á jörðu eigi sér vor, sumar og
haust. Blöð falla af björkum, og
árin eru eins og hlekkir i renni-
braut til grafar mannsins. Það er
þó ekki angurværð yfir lauffalli
haustsins eða liðnum afmælisdög-
um sem valda þvf, að ég bið þig að
setjast niður með mér stundar-
korn, heldur hitt, að ég er að týna
áttum, og kannski skilur þú, hvert
vegvisarnir benda.
Eg hefi verið gestur um stund í
velferðarrfkinu Danmörku,
höfuðstaðnum Kaupmannahöfn.
Hér er niður lifsins hærri, marg-
breytiíeiki þess meiri en ég hefi
áður kynnzt. Nefndu það, sem
hugur þinn girnist, og það er til
sölu hér. Vanti þig bók, og hafir
þú fjárráð, þá gakktu nokkur
skref og hún verður þin, vanti þig
leikfang handa hundinum þínum,
þá fæst það i næstu verzlun.
Undarlegt, hve margt er til, sem
þú hafðir ekki hugmynd um að
nauðsynlegt er, til þess að ná frá
vöggu til grafar. Og hér virðast
frelsi þínu vart nokkur takmörk
sett. Atvinnuhjásvæfur stofna
stéttarfélög, og aftaníossar aug-
lýsa bossa sína til leigu. Vanti
dagblað fé i kassann, þá er slegið
■ upp æsifregn, t.d. um barn, sem
læknar hafi skorið upp í stað ann-
ars. Alltaf má leiðrétta greinina
síðar, eða læða þvi aftast í frá-
sögnina að hún sé röng. A götu-
hornum sérðu síðhærð ungmenn-
in standa undir áletrunum (Jr
NATO, seljandi merki með slag-
orðum gegn atómvopnum. Þetta
væri gott og blessað, ef ein-
hverjum grinistanum hefði ekki
dottið i hug að telja börnunum
trú um, að enginn sé maður með
mönnum, nema hann klæðist skít-
ugum, tjásuðum eftirlíkingum
amerískra hergalla. Það er hroll-
vekjantfi að sjá eitt og sama ung-
mennið í áróðursklóm tveggja
stórvelda. Hrollvekja er það og að
hugsa til þess, að slík getur vel-
megun ríkja orðið, að þau hafi
efni á að leyfa þúsundum ungra
manna og kvenna að ráfa um at-
vinnulausum. Ég hafði alltaf
haldið, að atvinnuleysi væri i öll-
um tilvikum afleiðing þess að
vinnu væri ekki að fá. Svo allt í
einu kemst ég að því að þetta er
herfilegur misskilningur. Sum
þjóðfélög virðast það stjórnar-
farslega veik, að þau hreinlega
þora ekki að setja hnefann i borð-
ið og segja: Hingað og ekki
lengra. Keppnin um lýðhyllina er
slík, að leiðtogarnir hætta ekki á
að draga linu milli þeirra sem
þarfnast og hinna sem ekki
nenna. Öllum er boðið að nægta-
borði þjóðfélagsins, verðugum
jafnt sem afætunum. Fjarri er
mér að amast við fólki, sem legg-
ur niður vinnu, t.þ.a. nema til
annarra starfa, er það álítur
henta sér betur, fjarri er mér það
lika að amast við að hamlað fólk á
einn eða annan hátt lifi á sam-
eignarsjóðum þjóðfélagsins, en að
ungt, fullfrískt „ég-
nenni-því-ekki-fólk“ geri það, á
sama tíma sem þjóðfélagið flytur
inn fólk, t.þ.að vinna verkin, sem
hinum innfæddu þykja neðan
sinnar virðingar að sinna, það
blöskrar mér. Undarlegt er að
heyra fólk halda því fram, að með
þvf að kynna sér hvernig hægt er
„að spila á kerfið", þá fáist hærri
þóknun fyrir en laun verkamanna
geta tryggt. Ungur drykkjusjúk-
lingur valt hér um götur og torg i
10 ár. Svo sneri hann inn á braut
lífsins á ný i aprfl s.l. Hann sótti
um vinnu og fékk. Hann lýsir
gleði sinni yfir unnum sigri í
ágætis blaðagrein, fyrir nokkrum
dögum, en jafnframt undrun
sinni á því, að þjóðfélagið metur
vinnu hans nú 25.728,00 kr. lægra
á mánuði en hjálparsjóðir verð-
lögðu vímuráf hans á. Inn í þessa
mynd er þó ekki tekin sú stað-
reynd, að ríkið krefur hann nú
um skatt af vinnutekjunum. Með
þessa staðreynd i huga skilst það
kannski. hvernig menn geta lagt
niður vinnu og helgað sig baráttu
hins vinnandi manns fyrir bættu
þjóðféiagi. Hvort á að hlæja eða
gráta?
Er lýðræðið
dauðadæmt?
Sigurður Haukur Guðjónsson.
Fyrir nokkru sat ég á einka-
heimili og hlýddi á ráðsetta, eldri
borgara ræða um vandamál líð-
andi stundar. Eins og oftast í slik-
um „vizku“-umræðum, þá var
rætt um stjórnleysið, máttleysi
stjórnmálamannanna, hátt verð-
lag og þetta allt, sem við þekkjum
úr stofuræðum okkar heima.
Hvers vegna var t.d. smjörverð
ekki lækkað, svo offramleiðslan
kæmi Dönum til góða, i stað þess
að gefa Rússum feitmetið fyrir
hálft gjald? Hvernig gat skrípa-
karli eins og Glistrup skotið upp á
himin danskra stjórnmála? Hvað
er gjaldeyrisstaða? Já, hvað eiga
stjórnmálamenn við, er þeir
segja: Með því að taka 800 þúd.
króna lán erlendis, þá náðum við
400 þús. króna jákvæðri stöðu við
útlönd? Allt þetta var rætt og
margt, margt fleira. En þar komu
þeir tali sínu, þessir heiðurs-
menn, að þeir urðu sammála um,
að það vantaði, væri sterkur for-
ingi, foringi sem þyrði að draga
línu milli rétts og rangs. Ég hrökk
við. Hvað voru þeir að biðja um?
Voru þeir að biðja um fangabúðir
Stalfns, jarnhæl Hitlers eða
budduvald Nixons? Fær lýðræði
virkilega ekki staðizt vegna
kröfugræðgi þegnanna ? Ég
reyndi að sveigja tal þeirra að
þessari spurn. Spurði þá, hvort
það væri ekki undarlegt, að svo
stuttu eftir síðari heimsstyrjöld-
ina sendu „frjálsar" þjóðir
Evrópu ráðherra sfna til Þýzka-
lands, t.þ.a. fá þar að vita, hve
hátt þeir voldugu herrar meta
gjaldmiðil viðkomandi? Viðmæl-
endur mínir gláptu á mig, skildu
hreint ekki svo kjánalega spurn-
ingu, kannski ekki að undra, því
ég, spyrillinn, skil hana ekki sjálf-
ur. Skil ekki í hverju styrkur
þessarar merkilegu þjóðar er
fólginn. Fyrir fáum árum stóð
hefndarþyrstur heimur yfir
þýzku þjóðinni í molarúst. 1 dag
standa ráðherrar sömu þjóða þar
kengbognir með hatta í höndum
og bænaskrár um að gjaldmiðill
þeirra verði ekki að engu gerður.
Er það lögmálið að vor fylgi vetri,
sem veldur? Þurfa þjóðir i rúst,
svo að þegnarnir hætti að bítast
og togast á, leggi fram krafta sína
til sameiginlegs átaks, geri þann-
ig þjóð sina sterka?
Stundum læðist að mér, að lýð-
ræði gefi þegnum sínum þann
rétt stærstan, að þar sé þeim
leyfilegt, í nafni frelsisins, að
ráðast að rótum þjóðarmeiðsins,
naga þar og rífa, unz þjóðfélagið
fellur yfir þá og mer þá til dauðs.
Það virðist ekki vera aðeins haf-
aldan sem rfs og fellur, — þjóð-
félög gera það lfka, hún undan
þunga sínum og aðdráttarafli
jarðar, þau vegna aðgæzluleysis
þegnanna og dýrslegrar ágirndar
þeirra. Þegar þegnarnir hætta að
skilja það, að þeir eru eindirnar
sem þjóðfélögin mynda, þá er
voðinn vís, — og þegar einstak-
lingskrafan ræðst í offorsi að
þjóðarhollustunni og kyrki hana,
nú þá er fall þjóðar á næstu
greösum. Meðan óánægju-
raddirnar í brjóstum einstaklinga
fá saðning í sterkum orðum og
höggum í borðplötur í heima-
húsum eða kráarrápi, er enn tími
fyrir stjórnvöld að snúa við, til-
veru þjóðar er ekki hætt. En
þegar menn taka að hrópa i hóp-
um um helgan rétt sinn til stærri
og stærri sneiðar af sameiginlegri
köku, þá er lýðræði hætt, lýðræði,
þar sem valdastólarnir eru
keyptir fyrir sykruð snuð handa
þegnunum. Hér sagði stjórnmála-
maður um daginn: „Mér er óhætt
að segja sannleikann, því að
flokkur minn er svo lítill. Ég þarf
ekki að taka tillit til skoðana
nema fámenns hóps." Undarleg
orð og hrollvekjandi, ef þau eru
sönn. Þurfi stjórnendur að fela
sannleikann, — sé kaupverð
atkvæða lygasmjaður, þá er
þjóðin að falli komin.
Kannski er anguværð mfn og
ótti ástæðulaus, sprottin af
hræðslu minni við að missa það,
sem mér e kært, hina norrænu
arfleifð. Enginn múll, enginn
hlekkur, engin svipa gætu í
minum huga orðið frelsi okkar nú
eftirsóknarverðara. Sértu mér
sammála, þá vaknar næsta spurn:
Hvað gerum við t.þ.a. vernda
það,— hvað t.þ.a. styrkja það?
Hvað gerum við til þess að lög
þjóðfélagsins séu fyrir alla jafnt,
bæði hinn minnsta meðal bræðra
okkar sem hinn volduga i
vafningsgróðri valdsins? Hvað
gerum við til þess að byrðar þjóð-
félagsins séu ekki aðeins á herð-
um þeirra, sem ekki hafa aðstöðu
t.þ.a. velta þeim af sér? Hvað ger-
um við til þess að hjálpa stjórn-
endum okkar til þess að stýra
eftir áttavita skynseminnar i stað
stefnunnar: Ég skal gera eins og
þú vilt, ef ég má sitja svolítið
lengur. Aðeins með okkar hjálp
verða stjórnendurnir nægjanlega
sterkir, t.þ.a. stefna í þá átt eina,
sem þjóðarheill varðar. Að ætla
sér að stefna í margar áttir í einu
er vfs leið til falls. Það er lögmál,
sem ég lærði eitt sinn á skiðum i
hliðum Vaðlaheiðar. Vilji vinstri
fóturinn í suður, þegar sá hægri
hefir valið stefnuna i norður, þá
fellur skiðakappinn, hversu snjall
sem hann mí annars er.
Ég bað þig að setjast með mér
um stund, þvf að ég væri að tapa
áttum, áttavitarnir farnir að
minna mig á vindhana á stöng.
Það sem ég á við er þetta: Er
okkur þegnun hinna norrænu vel-
ferðarríkja þjóðfélagshættir
okkar svo kærir, að við viljum í
raun og veru axla þær byrðar sem
frjálsir menn verða ætið að taka á
sfnar herðar, eða viljum við það
feigt, kjósum barnabörnum okkar
morgundag undir svipuhöggum
einhvers kúgarans.
Gildir virkilega alltaf sama lög-
málið: haust fylgir sumri síðar
vetur? Sé þetta rétt, þá gleymum
því ekki heldur, að vor vaknar við
faðmlög þeirrar hlýju, er um-
lykur jörðu. Vindar, sem um þjóð-
félög leika, eiga aðeins ibrjóstum
þegnanna upptök sín, bæði vekj-
andi vorblærinn og svæfandi
hauststormurinn.
Sr. Lárus Halldórsson.
SEM fyrrverandi starfsmaður f
lögreglunni f Keflavfk, langar
mit til að spyrjast fyrir um
nokkur atriði varðandi löggæslu á
umráðasvæði Keflavfkurlögregl-
unnar.
Máli minu til útskýringar, mun
ég lýsa hér fáeinum atriðum, sem
ég tel að séu alls óviðunandi.
1 fyrsta lagi, húsnæðisaðstaðan
er í algjörum lamasessi. Lögreglu-
stöðin, sem er f eldgömlu for-
sköluðu timburhúsi, stendur við
aðalgötu bæjarins. Þar er
aðstaðan slík að vart trúi ég að
slíkt þekkist annars staðar.
I kjallara eru 7 fangaklefar, en
af þeim hefir þrem verið lokað af
heilbrigðisástæðum, þar sem allt
er þar á floti ef rignir. Allir eru
klefarnir þiljaðir með timbri og
oft hefur litlu mátt muna, að ekki
hlytist stórslys af vegna elds.
Á efri hæð er vinnuaðstaða lög-
reglumanna og hafa þeir til um-
ráða 3 lítil herbergi, sem saman-
lagt eru um 40 fermetrar. Allt er
húsnæðið mjög óvistlegt og hreint
kvalræði fyrir menn, sem dvelja
eiga þar í 12 tima samfleytt á
sólarhring.
1 öðru lagi, lögsagnarumdæmi
Keflavíkurlögreglunnar nær yfir
mjög stórt svæði, nánar tiltekið
Keflavik, Njarðvík, Sandgerði,
Garð, Voga og Hafnir. Á þessu
svæði munu lauslega áætlað búa
um 10 þús. manns, en reikna má
með að um aðal vertíðartímann
fjölgi þar í 15 þús. manns, þar
sem stórar verstöðvar eru á
svæðinu. Fyrir utan þessa höfða-
tölu býr svo fjöldi Bandarfkja-
manna á svæðinu.
Grindavík, tel ég ekki hér, þar
sem hún hefur sina eigin lög-
gæslumenn. Þó sinnir Keflavikur-
FINNBJORN
HJARTARSON
PRENTARI:
EFTIR að ofanritaður skrifaði
stutta grein um Þjóðleikhúsið, og
gerði að umtalsefni efnisal og
meðferð leikrita, hefur sú hugsun
gerzt áleitín, hverjum yrði um
kennt, ef fólk almennt færi að
sneiða hjá Þjóðleikhúsinu.
Við höfum nefnilega dagblöð,
sem kenna almenningi um, að þau
séu ekki keypt og bæta því gjarn-
an við, að útbreiðsla Morgun-
blaðsins rnóti skoðanir almenn-
ings í réttu hlutfalli við fjármagn,
sem sé aðalhvati útbreiðslunnar.
sem sagt, það er æ ofan í æ nánast
fullyrt, að almenningur sé til orð-
inn fyrir Morgunblaðið en ekki að
Morgunblaðið sé til orðið fyrir
almenning. Slíkar fullyrðingar,
dulbúnar og ódulbúnar móðganir
og svívirðingar eru algengar t.d. í
Þjóðviljanum.
Samanburður þessara dagblaða
er gerður vegna þess, að einn
dálkahöfundur Þjóðviljans varði
hina nýju stefnu Þjóðleikhússins
af heift þess, sem náð hefur
tangarhaldi á leiðitamri sál, og
sem hann vill ekki með nokkru
Leikhúsfólki
vísað til vegar
móti sleppa, sem ganga á erinda
annars siðferðis en þjóðin heldur
enn tryggð við. Og ekki er fráleitt
að halda því fram, eftir sýningu
sjónvarpsins á „Ringulreið“, að
höfundur þessa „listaverks" sé
aðalráðgjafi Þjóðleikhússins í
þeim efnum. Eða eigum við að
segja aðal„hvíslari“? Það mætti
spyrja Þjóðleikhússtjóra: „Segóu
mér hverjir eru vinir þínir, og ég
skal segja þér hver þú ert“.
Það er auðvitað aldrei minnzt á
það einu orði, að útbreiðsla
Morgunblaðsins gæti stafað af
því, að það heldur sig innan
þeirra siðferðismarka, sem þjóðin
hefur tekið í arf og reynir að
viðhalda.
Þau siðferðismörk þekkja allir
íslendingar. Jafnvel óprúttnir
dálkahöfundar Þjóðviljans. En
kommúnistar vinna að þvi, leynt
og ljóst að brjóta niður þrek fólks-
ins í landinu. Og þeir eru fljótir
að finna inn á, ef menn eru
ístöðulitlir og veikgeðja, sem þeir
geta notað við iðju sína. Menn,
sem virðast hafa gleymt því, sem
þeir áttu að hafa lært unglingar.
En það eru nokkrar setningar,
sem hefjast flestar á þessa leið:
Þú skalt.. .
Þú skalt ekki...
GILDIGÖÐRA
MINNINGA
Ég sagði í upphafi, að ég hefði
verið að velta því fyrir mér,
hverju yrði um kennt, ef aðsókn
að Þjóðleikhúsinu minnkaði? Og
á ég þá ekki aðeins við eina
einstaka sýningu. Heldur það, að
hætt er við, að fólk sæki ekki
næstu verk hússins, vegna þess að
því hefur verið sýnd lítilsvirðing,
og það á ekki lengur góðar minn-
ingar úr Þjóðleikhúsinu ein-
göngu. Og ef svo heldur fram sem
horfir, getur svo farið, að almenn-
ingur, sem orðið hefur fyrir klám-
höggi er um var fjallað i fyrri
grein, fari ekki í Þjóðleikhúsið
árum saman. Eða hvernig bregð-
ast þeir Þjóðleikhúsgestir við
næstu leiksýningum, er gengið
hafa úr húsinu á mióri sýningu?
Og hve lengi stendur sú kona við
orð sin, sem sagði eftir umrædda
sýningu: „Ég fer aldrei aftur í
Þjóðleikhúsið"? Hve margir eru
sama sinnis, þó þeir hafi ekki hátt
um þáð?
Ef svo færi, að bakslag kæmi í
aðsókn að Þjóðleikhúsinu, þá
þætti mér miður, ef hrópað yrði í
rfkisfjölmiðlana og .Þjóðviljann,
að svo væri íslenzk „borgarastétt"
andlaus og sneydd allri menn-
ingarhvöt, að hún færi hvorki í
leikhús né keypti Þjóðviljann. En
slík er jafnan túlkun kommúnista
á viðhorfi almennings til þess
blaðs. Það má bæta þvi við, að
ekki virðist Þjóðviljann skorta fé,
eU tekið er mið af auglýsingum
hans f sjónvarpi, þar sem 1 mín.
kostar 70—80 þús. krónur.
Þjóðleikhúsið hefur ávallt