Morgunblaðið - 19.11.1976, Blaðsíða 18

18
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 19. NÓVEMBER 1976
v-. ., .Vv^, ....

ÍSLENDINGAR eru fyrsta þjóðin í heiminum, sem
tekur fyrir beitarrannsóknir og landnýtingartil-
raunir á öllu sínu landi og öilum tegundum gróður-
lendis í einu. Og þetta er eitthvert bezta beitarverk-
efni, sem ég hefi séð. Þegar er búið að leggja mikið í
þetta, meiri hluti tilraunareitanna girtur á mismun-
andi stöðum, gripum verið beitt þar og strax búið að
finna hvar mörkin eru og línur skerast af hámarks-
vaxtarauka á hektara og hámarksvaxtarauka á grip.
IVIargt fróðlegt er þegar að koma í Ijós. Og ég verð að
segja það, að á engum öðrum stað hefi verið hægt að
fá þetta allt gert svo vei. Ég dáist mjög að því hve vel
allur sá stóri hópur manna frá mismunandi rann-
sóknastofnunum, landgræðslu- og búvísindastofnun-
um, svo og bændur og starfsfólk úr öllum stéttum,
vinnur og leggur sig fram. Enginn þeirra hefur sagt
um verkefni „að það sé ekki hægt“. í öðrum löndum
hafa verið gerðar beitarrannsóknir á ákveðnum
svæðum og tilraunir, þar sem vfsindamennirnir
hafa annaðhvort haft áhuga á beitinni einni eða þá á
gróðrinum. Mér vitanlega hefur aldrei fyrr verið
gert sameiginlegt átak frá öllum hliðum, til að hafa
alla landnýtingarmyndina í heild í landinu. En að
sjálfsögðu þarf að fylgja eftir þessari 5 ára áætlun
með framhaldstilraunum.
Þetta eru ummæli banda-
ríska beitarsérfræðingsins R.
Bements frá Coloradoháskóla,
sem Sameinuðu þjóðirnar
lögðu okkur í upphafatil, vegna
þessara umfangsmiklu beitar-
tilrauna. Hann er einn viður-
kenndasti sérfræðingur í
beitarrannsóknum i veröldinni,
hefur m.a. stjórnað slíkum
verkefnum víða í Evrópu,
Afríkulöndum, Austurlöndum
nær og Bandarfkjunum, þar
sem hann stjórnaði 90 vísinda-
mönnum f beitarrannsóknun-
um sem gerðar voru á svoköll-
uðum „Central Great Plains“,
sem taka yfir 50 þúsund ekrur
lands eftir Bandarikjunum
endilöngum, norðan frá Dakota
og suður til Mexico. Það eru því
ummæli manns, sem veit hvað
hann er að segja, þegar hann
hrósar beitarþolsrannsóknum
Islendinga, sem nú eru hafnar.
En líklega kemur það okkur
Islendingum á óvart, að við
skulum ekki síður vera braut-
ryðjendur í heiminum á sviði
landnýtingar en hafnýtingar
með rannsókna- og verndunar-
sjónarmið í huga.
Fréttamaður Mbl. hitti R.
Bement að máli á Rannsókna-
stofnun landbúnaðarins, þar
sem er miðstöð þessara um-
fangsmiklu rannsókna, og
ræddi við hann ásamt þeim
Ölafi Guðmundssyni, sérfræð-
ingi i fóðurfræði, og Andrési
Arnalds, sérfræðingi f vistfræði
beitarinnar, en í þeirra hönd-
um er samræming allra þátta
verksins. Að þessu verkefni
vinna tugir manna. — Þe.tta er
mjög margþætt og umfangs-
mikið, segir Bement, og því ríð-
ur á að hafa góða heildarstjórn
og samræmingu. Sjálfur hefur
Bement komið hingað margar
ferðir síðan 1973, er farið var
að skipuleggja verkið. Þegar
þróunarsjóður Sameinuðu þjóð-
anna varð vegna fjárskorts að
kippa að sér hendinni f fyrra og
hætta aðstoð við svo vel stæða
þjóð sem íslendinga, vorum við
þegar búin að fá þaðan öll
nauðsynleg tæki, girðingar-
styrkinn upp á 200 þúsund doll-
ara o.fl. En sérfræðiaðstoð
Bements hafa íslendingar
sjálfir tekið við að greiða á
þessu ári.
I upphafi gera þeir Bement,
Ölafur og Andrés grein fyrir
því hvað er verið að gera og
hvernig verkinu miðar. Áform-
aðir tilraunareitir voru á 11
Beitarverkefni ( Sölvholti f Hraungerðishreppi. Sést vel munurinn á landi innan girðingar og utan.
Og með tilraununum í sumar og
fyrrasumar gengur vel að
ákvarða mörkin í öllum hólfun-
um, sem Bement segir að sé
stórkostlegur árangur og sýni
hve vel hér sé unnið.
Allir sem koma við sögu segja
hiklaust hvað þeir álfta og það
sparar. strax mikinn tfma, segir
hann. Og sfðan vinna þeir sam-
vizkusamlega að því að leysa
verkefnin. Að vísu höfum við
haft tvö rigningasumur, en von-
umst til að fá líka þurr ár til
samanburðar á þessu fimm ára
rannsóknatímabili.
Andrés fylgist með gróðrin-
um, en viðbrögð gróðurs eru
borin saman í hólfunum. Og
árlega kannar Ingvi Þorsteins-
son og hans menn hvaða breyt-
ingar verða á tegundum í
gróðurreitunum. Jafnframt
fóru fram jarðvegsrannsóknir í
upphafi og verður sfðar borið
saman við þær.
Hvað hefur þá merkilegast
komið fram á þessum tveimur
árum? Þremenningarnir taka
fram, að niðurstöður séu að
sjálfsögðu ekki komnar og það
sem fram komi, veki margvfs-
legar spurningar. En það at-
Blóðtaka úr lambi á Hvanneyri. Liður í landnýtingartilraununum.
f >

Fyrsta þjóðin, sem
gerir beitarrannsókn-
ir í landi sínu í heild
R. Bement, sérfræðingurinn, sem hefur yfirumsjón með beitarrannsóknunum lengst til hægri, þá Ólafur
Guðmundsson, sérfræðingur I fóðurfræði, og Andrés Arnalds, sérfræðingur f beitarvistfræði.
stöðum á öllum tegundum
gróðurlendis, allt frá mýrunum
á láglendinu og upp f beitar-
lönd í yfir 600 m hæð á hálend-
inu. A 8 stöðum er verkefnið
þegar komið á veg og að fara af
stað á 9. staðnum. Hólfin hafa
verið girt með neti, og gaddavir
að ofan og neðan við það. Og í
sumar voru f þessum reitum fé
og nautgripir. Gripirnir voru
vigtaðir á þriggja vikna fresti
og gróður mældur. Fyrsta
skrefið var að finna hvar mörk-
in eru, sem sýna mestan vaxtar-
auka á hektara og vaxtarauka á
grip, þ.e. annars vegar hvenær
kindin hættir að þyngjast, þó
hún hafi nægilega beit, og hins
vegar við hve mikla beit gróð-
urinn hættir að endurnýjast og
halda í við beit. Sagði Bement,
að línurit sýndu alls staðar það
sama. Gripalínan hækkar jafnt
og þétt með auknu beitarrými
upp að vissu marki, en lfnan
sem sýnir gróðurinn hækkar
fyrst ört og myndar svo kúrfu.
Þurfi á hverjum stað að finna
hvar þessar línur skerast. _Þar
fæst bezt nýting af gróðurlend-
inu, án þess að á það sé gengið.
> / !
Vindmylla á Auðkúluheiði,
sem dælir upp vatni, en hún er
notuð við tilraunirnar.