Morgunblaðið - 05.03.1977, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 05.03.1977, Blaðsíða 17
____MORGUNBLAÐIÐ, LÁUGARDAGUR 5. MARZ 1977 17 mannsins sjálfs. Þeir þrýsta ilinni dýpra í heilabúið, bregða kenn- ingarklæðum fyrir innri sjónir hans, hinum rauðu klæðum rfkis- forsjónar, blóðklútum hinna and- legu böðla. Takmarkið er að menn trúi þvf ekki að þeir séu andlegir einstaklingar; treysti ekki sfnum eigin sjónum. Tugmilljónir manna hafa verið töfraðar f ein- kennisbúning andlegs dauða. I einkennisbúningum verða þeir eins — ekkert. Hin andlega her- mennska í heilabúum manna hef- ur sett mörk sín á mikinn hluta andlegra lífsverðmæta; ekki að- eins f kyrkingarrfkjum kenning- arinnar, þar sem hið andlega ilsig á heilann má heita algjört, inn- lönd lýðræðis eru sömuleiðis, meira og minna, undirlög her- mennsku andans. Jafnvel á menningarhjara veraldar verður hennar vart f rugluðu verðmætamati. Hin heimsfræga íslandsverðbólga í efnahagsmálum er ekki hið raun- verulega vandamál, heldur verð- bólga í andlegum viðhorfum; verðmætamati. Hið fyrra aðeins förunautur hins síðara. Sjón- hverfingar alþjóðlegra ilsigs- manna hafa sveipað andleg verð- mæti lfkklæðum. Aldagömul sannindi úthrópuð lýgi; sem ein sér veittu lífsfyllingu, gerðu lifið þess virði að lifa þvi. Hversdags- leg sannindi smárra, innihalds- rfkra orða, orð eins og frómur, gæzka, drengur, þrautseigja, vin- semd, þar var og, skepnan min — o.s.frv. Orð sem ræktuðu lýðræði i þessu harðsæla landi, ræktuðu það eins og gras, eins og kartöfl- ur. Á þeim timum sem hversdags- leiki og hugsjón voru nágrannar í eillfðinni; og menn ortu Ijóð af vörum fram — á guðamáli. Það er stutt eilífð siðan heimasætur sváfu með davfð ljóðsins undir kodda. Nú sofa heiman-sætur með rauða kverið milli fóta. Jafnvel ljóðin verða að birtast i einkenn- isbúningi ilsigsmanna, boð- skapurinn eftir þvi, ef þau eiga að hljóta, náð fyrir niði. Sumir lykilmenn í höfuðstöðv- um lýðræðisins, ráðuneytum, rit- stjórnum, sjónvarpi, útvarpi, há- skóla, liggja vembilfláka fyrir il- sigsmönnum. Þeir ástunda and- legan skækjulifnað af ótta, eða til að láta fmyndanlega menningar- byltingu lyfta sér á blóðfaldi til efstu skýja. Þær liðleskjur hafa misst trúna á manninn — sjálfa sig. Aðrir hafa misst trúna á lýð- ræði, af þvi þeir trúa ekki á lffið. Þá fyrst er lýðræði hætt að liðs- menn þess missi trú á lífið. Lýð- ræði á ekki aðra trú en lífstrúna. Ekki virðist stórt lið í sumum sjórnmálamönnum lýðræðisins; bágt að sjá að þeir bjargi miklu. Þeir eru ekki nægilega frumlegir til að fást við firringar ilsigs- manna. Orð þeirra falla i þurraus- inn farveg. Þar veltast þeir á verðbólgumaga i eðjunni, sumir hverjir. Kannski er þessum ekki svo leitt að kenningin um rikisfor- sjá mannssálarinnar leggi, að ákveðnu marki, undir sig höfuð- stöðvar lýðræðisins. Þeir vita að hún lamar viljaþrek lýðsins, and- lega þreklaus lýður þægari — leiðitamari. Ef til vill leynist með þeim löngun til valdboðsstjórnar, þreyttum, að rýna á skákreiti ólikra skoðana, þar sem tafllok eru tíðum þrátefli, aðrar skákir endalausar biðskákir. Sú æðsta- ráðsskák, sem tef ld er í skákheimi ilsigsmanna, veldur ekki skák- þreytu. Taflborðið hefur aðeins einn lit, reitirnir allir rauðir; mis- litur reitir, mismunandi skoðanir ¦¦•«ru til trafala fyrirfram ákvörð- 'um tafllokum. Þvi má skjóta hér að, sennilega eru Rússar mestu skákmenn i heimi af þvi hið sextíu og fjög- urra reita skákborð eitt veitir þeim mannlegt valfrelsi, á tak- mörkuðu sviði, þar fá þeir útrás sköpunargáfu sinni, skákborðið kemur þeim að nokkru leyti i stað skoðanaskipta, þar er andi þeirra frjáis í leik — ekki iffi. Stjórnsýslumenn lýðræðisins yrðu leiðir á æðstaráðsskák til lengdar. Hinir reikulu ættu að rýna hug sinri betur, áður en þeir mengast andlegu skoðanaleysi. Mengun andans er miklu lengra komin; miklu hættulegri mann- inum — en mengun loftsins. Kannski er þess ekki langt að bíða að sjáist vart til lofts I andlegum heimi lýðræðisins. Kenningar ilsigsmanna menga andlegar menntir íslenzkar. Bók- menntir, kennslu, fjölmiðlun. Áberandi í bókmenntum, orðsins list, undirstöðu þjóðlegs og and- legs Hfs; ekki sízt á íslandi, af lffsnauðsynlegum og sögulegum ástæðum. Andmælendum lýðræð- is, f lifi og list, er öðrum Ijósara hvar undirstaðan liggur. Þvi leggja þeir kapp á að kennifjötra listamenn orðsins. Þeim hefur orðið merkilega ágengt, enda . ágengir I meiralagi; margir höf- undar látið herfjötrast, helzt þeir sem ástunda frægðariðnað. Andstæðingar lýðræðis hafa þvilik lyklavöld í þjóðfélaginu að allar dyr standa opnar, þeim sem ánetjast. Fjölmiðlar lýðræðisins fagna þeim öðrum fremur, skóla- kerfi þess útdeilir þeim ríkulegri umf jöllun en öðrum I kennslu og I skólabókum, þeir eru næsta sjálf- kjörnir i allar safnbækur og úr- völ, úthlutunarsjóðir standa þeim opnir, sem væru þeirra eigin vas- ar; fram til þessa. Önnur skáld sitja flest f skammakrókum, skriða inn I skel sína og þora vart að æmta né skræmta, af ótta við níðsku ilsigsmanna andans og fót- benda þeirra. Að lyktum gæti svo farið að þjóðin lifði I þeirri van- sælu trú að ilsigs-skáld væru hennar einu, sönnu listamenn I orðsins ríki. Brjóstvitið hefur þó ekki brugðizt henni — enn. Lýsandi dæmi um veikleika lýð- ræðissinna fyrir andlegum lið- pennum ilsigsmanna gat að lita i næstliðinni viku í einu málgagni lýðræðissinna — Vísi. Þar var kunngjört með pompi og prakt að Sigurður Pálsson og Pétur Gunnarsson, nýútnefnd sénf niðurrifsmanna lýðræðis, myndu taka að sér að skrifa um menn- ingarmál f helgarblöð Vfsis. Eftir- leikurinn lét ekki á sér standa. Annar þessara gistiprófessora blaðsins, Pétur Gunnarsson, not- færði sér óðara gestrisni þess; í samræmi við kenningu um nyt- semi sakleysis. Hann reiðir hátt til höggs fyrstu helgidagsritsmlð sína, stöðvar hjartsláttinn og stendur á öndinni eins og hetjum er eiginlegt; lætur svo höggið rlða á óviðbúnum rit- stjórum blaðsins. Um leið reynir hann að afhausa I sama höggi, þjóðina, biskupinn, forsetann; og slá hattinn af höfði Indriða G. Þorsteinssonar, fyrrum fram- kvæmdastjóra þjóðhátfðar, nær honum treystist hann ekki. Naumast þarf að taka fram að nefndir hausar sitja enn á herð- um sínum og hatturinn Indriða á höfði; sjá er þeygi uppnæmur fyrir vindhöggum. Pilturinn hefur staðið á öndinni lengi, allt frá þjóðhátíðarári, lungun að þvi komin að bresta, hneykslunarhella fyrir hiustum: enn hljóma þjóðhátiðarræður og ættjarðarsöngvar inni I lágreist- um kofa heilabúsins og komast ekki út; hneykslunarhellan lokar útgönguleiðum. Ærður af lúðra- sveitum þjóðhátlðar leggur piltur- inn hatur á land sitt og pjóð; hvað var þessi arma þjóð arðræningja, sem ekki hefur steypt yfir sig hinu sæla stjórnkerfi ráðstjórnar- arðráns, að halda þjóðhátið ell- efuhundruð ára búsetu í landinu, hverju var hún að fagna — hlustarverk hans og þjáningar- bræðra? Annað mál ef þetta hefði verið Ástralia, hið nýja drauma- land hinna þjóðlausu. Hinir þjóðlegu syndaselir geta aðeins beðið biskup landsins að biðja fyrir þjóðafneitaranum Pétri og þjáningarbræðrum hans; að þeim batni þjóðhátfðarverkur- inn^Kannski gæti hann i leiðinni endurskirt piltinn. Það er hart að heita Pétur og hafa ekki til þess unnið. Pétur merkir klettur, sögu- lega sá klettur sem kirkjan var reist á; Pétur biblíunnar I raun- inni fyrsti biskup hennar. Orðið biskup veldur piltinum hvað mestri pínu — höf'uðpínu. Péturspistill er merkilegt sál- fræðibókardæmi um ofsóknaræði sem kenningarilsig á heilann veldur æskumönnum og ætti að kennast i skólum I stað marzlskra fræða. Pilturinn telur sig ekki sjá til himins fyrir hatti Indriða G. Þorsteinssonar, þjóðhátíðarhatt- 1 inum, börð hans byrgi sýn til fyr- irheitna landsins. Hann sér ekki að það er il hins stórfætta alþjóða- kommúnisma sem byrgir honum sýn, traðkar á fyrirheiti um frelsi mannsins; hann sér ekki út fyrir ilina. Hann getur ekki glaðzt yfir að rithöfundur, starfsbróðir, skyldi ásamt skáldinu Matthíasi Johannessen hafa verið goðorðs- maður þjóðhátfóar í þessu Iandí skáldskapar, þar sem þó er land- lægt vanmat að skáld séu aum- ingjar og þess vegna skáld. Þeir skólabræður afsönnuðu þá afdalakenningu með glæsi- brag, svo það er stærra að vera rithöfundur og skáld í þessu landi, eftir þá þjóðhátfð. Pétur er ekki einn um ógleði — öfundar- innar. Það virðist þjóðlegt að þola ekki stórbrotna menn í þessu landi hárra fjalla. Mörgum þykir óþolandi það náttúrulögmál and- legt að fjöllin skapi dalina og öfugt; talið ber lítinn vott um lýðræði. Hvorki guð þessa lands né guð andans eru guðir kommún- ismans — flathyggjuguðir. Lýð- ræði er ekki leiðin niður á við heldur upp á við; leiðin til vaxtar — jafnrétti til ólfks vaxtar. Kommúnisminn leitast hins vegar við að jafna allt við jörðu. I and- legu riki hans má ekki lofta undir il. Indriðaöfundin beinist einnig að þeim heiðurslaunum sem þjóð- kjörnir fulltrúar hafa veitt hon- um. Það heiðurslaunahatur er til háborinnar skammar, ekki sízt tveggjabóka-höfundi eins og Pétri Gunnarssyni, sem þegið hefur óvenju snemmbær heiðurslaun fyrir eina unglingabók; rétt snotra. Það er bókfest vitneskja I þjóðarbókhlöðu bókmenntanna, að Indriði G. Þorsteinsson ber höfuð og herðar yfir sina skálda- kynslóð; hvi má hann þá ekki lika bera hattinn — þjóðhátiðarhatt- inn? Það mætti vera Pétri Gunnars- syni Ihugunarefni sem róttækum höfundi, hvi hið fyrirlitlega ís- lenzka þjóðfélag — í hans augum — hossar honum sem raun ber vitni. Hann fékk jafnvel einka- þátt I rikisútvarpinu, sem mun vera einsdæmi fyrir höfund ný- skriðinn á bókfell, þar sem stjórn- andi þáttarins nauðgaði tveimur þjóðkunnum heiðursmönnum til að hæla honum frammi fyrir al- þjóð — og sjálfum honum; verði honum að góðu. Þegar höfundur þessa pistils var á ilsigskeiði sinu og ritaði i anda þess, var þessi sami stjórnandi kallaður sem opinbert vitni um að sá höfundur væri ekki — skáld; ekkert gamal- mennahól og svo skelfileg virtist sú ádéiia að blessað rfkið sá ekki fært að veita þeim höfundi minnsta heiður, fyrr en hann var kominn á fimmtugsaldur. Pétur Gunnarsson er þegar ríkisrekið skáld, andstæðirigur rikjandi þjóðskipulags og getur vart beðið eftir að komast í æðsta heiðurslaunaflokk, hinnar and- legu fálkaorðu. Indriða G. Þor- steinssyni hefur veitzt heiður að verðskulduðu. Pétri vonandi líka. Heiðurs-róg hinna andlegu ilsigs- manna verðskuldar Indriði sömu- leiðis; fyrir að vera andlegur varðveizlumaður þjóðlegs lýðræð- is, framkvæmdastjóri þjóðhátíðar lýðræðis I þessu landi. Enginn maður leggur meira af mörkum til menningarmála, andlegra stjórnmáia, með markvissum skrifum um meinsemdir þjóð- félags og mannlega reisn, á lýð- ræðislegum forsendum. Hvorki þjóðhátíðarhattur né heiðurslaun er hin raunverulega undirrót rógsskrifa, hinna andlegu ilsigs- manna, um Indriða G. Þorsteins- son, heldur reisulegar greinar hans um vandamál — þess að lifa I lýðræði; jafnvel þótt ráðizt sé að manni í eigin málgagni, sem mað- ur hefur öðrum fremur meitlað á menningarandlit. Það er svo vandamál ritstjóra Visis, hvar mörkin skulu sett, milli veikleika og styrkleika — í lýðræði. (25. 2.'77) Mamie batt enda á framaferil sinn sem blaðamaður til þess að gifta sig, eignast börn og vera húsmóðir, því það var það, sem hiin hafði alltaf viljað." „Við erum mjög samhent f jöl- skylda," segir hiin. „Dauði Sigga batt okkur enn nánari böndum, ef það var þá hægt. En ég veit ekki hvernig ég hefði afborið sorgina hefði ég ekki haft Magniis. Hann er þolin- móður og góður. Við eigum enn um sárt að binda. Við urðum fyrir miklu áfalli en létum þó aldrei bug- ast. Þegar mér líður sériega illa, minnir Magnús mig ætið á, að ég hef þó guðstrilna mér til halds og trausts. Hans trii er að lif Sigga hafi verið hátíð og þannig eigum við að muna það, en ekki sökkva okkur niður i sorgina. Siggi er svo mikill þáttur í okkar lífi — hann er það mikil- vægasta í lifi okkar allra, sem hefur breytzt. Við rifumst sjaldan — en nii gerum við það aldrei." Þau hjónin ásamt þremur dætrum sinum og syni eru óvenjulega tru hvert öðru, fjöl- skylda sem er sjálfri sér nóg. „Ég veit alltaf af því þegar ég birtist á skerminum, að börnin mín og vinir þeirra fylgjast með." Börnin mín eru mjög triiuð. Trii þeirra á Nýja-testamenntið ristir mjög djiipt, trúin á Jesiim Krist og fagnaðarboðskapinn. Þau láta mig finna tiL eigin smæðar. Eg ætti ekki að drekka mig fullan né að eyða pening- um í tóbak en það, sem virki- lega fær mig til að skammast Magnús- ar Magnús- sonar hijóm- sveitin. Mamie, eigin- kona hans er fyrir miðju. mín er vinsemd þeirra og hjálp- semi við annað fólk. Foreldrar minir búa ennþá i Edinborg. Mamma er óvenju- lega indæl kona og aðlaðandi, og á enn i erfiðleikum með enska tungu. Hiin eyddi heilmiklum tíma í það að hlýða okkur yfir heima- verkefnin eða yfirheyra okkur, eins og við kölluðum það — þá spurði hiin mig út tir. Þetta kom mér að miklum notum og ég lærði að hafa gaman af nám- inu. Þegar ég var tólf ára, reyndi ég að læra þýzku upp á eigin spýtur, því mig langaði til að lesa Fást eftir Göthe. Þegar við Mamie kynntumst, vildi hiln giftast, eignast börn og vinna að hugðarefnum sin- um heima fyrir. Niina er hiin mér stoð og stytta og hún hefur mikla unun af að fást við rann- sóknir eða heimildasöf nun. Hiin spyr mig aldrei: Æ, af hverju ertu svona mikið að heiman? Hiln veit að ég er eins mikið heima við og ég get starfsins vegna. Og hiln veit að það þarf mikla vinnu til að sjá fyrir stórri f jölskyldu." Magniis og kona hans hittust i blaðamennskunni fyrir 23 ár- um. „Hann var alskeggjaður og leit ilt eins og sannur víking- ur," segir htln. „Við kynntumst i september og giftum okkur i jiiní næsta ár. Ég er mjög stolt af honum. Hann vinnur tíu sinnum meira en nokkur annar, sem ég þekki. Hann hefur enga minnimátt- arkennd og reynir ekki að sýn- ast. Hann kemur til dyranna eins og hann er klæddur. Hann hefur gert mig dásamlega og algerlega hamingjusama." (Þýlt HrDaily Mail)

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.