Morgunblaðið - 04.04.1978, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 04.04.1978, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLADIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 4. APRÍL 1978 I tilefni Kjarvals- sýningar - Aö undanförnu hefur staðið yfir sýning á verkum Jóhannes- ar Sveinssonar Kjarvals að Kjarvalsstöðum. Hér er um að ræða listaverk í eigu Reykja- víkurborgar, og nú bregður svo við, að myndir þessar eru í sýningarskrá nefndar KJARVALSSAFN, en ég man ekki eftir þeirri nafngift á þeim áður. Á sýningunni eru flest verkin gamlir kunningjar, sem búið er að margsýna á Kjarvals- stöðum, og ef ég man rétt, eru það aðeins örfáar myndir, sem ekki hafa komið fyrir almenn- ingssjónir þar á staðnum áður, svo fáar, að vart verður tekið eftir því, að þar sé um nýjar myndir í eigu borgarinnar að ræða. Það er því raunverulega fáránlegt að vera að skrifa um þessa sýningu — fremur en um önnur söfn í borginni. I rauninni er ég búinn að fjalla um þessi verk áðu hvað eftir annað, og þeir, sem lesa skrif mín í þessu blaði, þurfa víst ekki að efast um hrifningu mína á verkum Kjarvals fyrr og síðar. En það er heldur ekkert launungarmál, að Kjarval voru mislagðar hendur eins og öðrum snilling- um, og verk hans eru stundum mjög misjöfn að gæðum. Það vita allir, sem einhverja rækt hafa lagt við list Kjarvals, en ekki aðeins fallið í starfi við það eitt að sjá nafn meistarans á myndfletinum. Sannleikurinn er sá, að eftir þá stórbrotnu sýningu á verkum Kjarvals, sem var á Kjarvalsstöðum nýlega, verður sú heild, sem nú er þar á veggjum, heldur fátækleg, enda þótt sum þessara verka séu mikil gersemi og sýni meistar- ann í sínu besta formi. Heildin er að mínum dómi misheppnuð og Jóhannesi Kjarval lítill greiði gerður með því að endursýna sum þessara verka, en meiri hluti þeirra eru teikningar, mjög misjafnar að gæðum. Ég ætla að vona, að enginn mis- skilji mig, þegar ég fetti fingur út í það, hvernig þessi sýning er úr garði gerð. Hún er ágætlega hengd á veggi, og eins og áður segir eru þarna gersemar, sem sannarlega standa fyrir sínu. Af þeim örfáu nýju verkum, sem á sýningunni eru, er það myndin „Sænskir kvikmyndatökumenn", sem ég hafði mestan áhuga á. Þar notar Kjarval snör handtök og er auðsjáanlega ekki síður argur en ánægður yfir átroðn- ingi þessara erlendu fjölmiðl- ara. Það er listaverk, sem gert er af miklum skaphita, og segja mætti mér, að þar mætti lesa ýmislegt um listamanninn sjálf- an. Þetta verk kom mér skemmtilega á óvart, en það er einmitt það, sem ætti að gerast á hverri nýrri sýningu í Kjarvalssafni. Þegar þessi sýning er skoðuð, kemur það glöggt í ljós, að hún er ekki sett saman með neitt ákveðið takmark fyrir augum; réttara sagt, hér er tínt til ýmislegt úr eigu borgarinnar, en ekkert gert til að gera sýning- una forvitnilega eða spennandi. Þarna er ekkert sérstakt tema, ekkert sérstakt myndefni: and- litsmyndir, hugarflug, hraun eða tækni. Nú veit ég vel, að það er takmarkað, hvað borgin á af hinni miklu framleiðslu Kjar- vals, en ég held, að fullyrða megi, að í vissum tilvikum megi fá lánað úr einkasöfnum til að koma saman sýningum, sem hafa markmið. Til að mynda væri skemmtilegt að sjá, hvern- ig Kjarval fór með fyrirmyndir sínar: Þingvelli, Vífilsfell, Snæ- ' fellsjökul, og svo mætti lengi telja. Það eru til ótal möguleik- ar á að setja saman sýningar á verkum Jóhannesar Kjarvals, þannig að í þeim feiist tiigang- ur. Tilgangur, sem gerði hluta Kjarvals meiri og útskýrði Sænskir kvikmyndatökumenn, eftir Jhs. Sv. Kjarval. Mlyndllst eftir VALTY PETURSSON lífsverk hans þannig, að unga kynslóðin fengi að njóta hans, sem vera ber. Ef litið er á Ásgrímssafn, eru þar stöðugt nýjar sýningar á ferð, og hverju sinni tekið fyrir sérstakt verk- efni. Sama máli gegnir um Listasafn Alþýðusambandsins. Þar eru settar saman sýningar um afmarkað svið og hafa gefist mjög vel. En aumingja Kjarval er sýndur með sama efnið sí og æ, og engin ástæða eða lína finnanlega að baki sýninganna, heldur virðist það eitt nægja, að nafnið Kjarval sjáist einhvers staðar í myndfletinum. Það hefur verið tönnlast á því hvað eftir annað, að fjármagn skorti til að reka Kjarvalsstaði með reisn. Vel má það vera, en hefur nokkurt listaverk eftir Kjarval verið keypt til safnsins? Því hafa borist góðar gjafir, en vart getur það verið framtíðar- ætlun, að safnið verði aðeins til fyrir góðvild og gjafmildi al- mennings. — 011 söfn, sem ég þekki til hafa þann sið að fá listaverk að láni í sérstökum tilfellum, þannig að hægt sé að setja saman sýningar, sem vekja .áhuga hjá almenningi og glæði söfnin lífi. Meira að segja Listasafn íslands hefur gert þó nokkuð í þessum efnum. A Kjarvalsstöðum örlar helst á slíkri viðleitni í kössum veit- ingastofunnar á göngum, og þá ber ekki að vanmeta það fyrir- lestrahald, sem þar hefur farið fram. Nú hlýtur sú spurning að vakna, til hvers listfræðingur hafi verið ráðinn að Kjarvals- stöðum. Hvernig stendur á því, að listfróður maður sér ekki jafn einfaldan hlut og hér hefur verið bent á. Það er að mínum dómi algerlega óunnið verkefni að rannsaka verk Kjarvals, og ætti það að vera óskaverkefni fyrir listfræðing að fást við slíkt, og listfræðingur hefur starfað við Kjrvalsstaði í meira en tvö ár. Hvað hefur hann verið að gera? Spyr sá, sem ekki veit. Hér verður að gerast breyting á. Það má ekki grafa Kjarval með þeim teikningum, sem Reykja- víkurborg á, og örfáum málverk- um, sem því miður eru sum hver langt frá því að vera í flokki bestu verka Kjarvals. Ég hef alltaf haldið því fram, að það tæki sinn tíma að læra að fara með jafn merkileg vérk og Jóhannes Kjarval hefur eftir sig látið, og ég hef einnig haldið því fram, að það þurfi tíma til að komast að því, hvernig reka beri stað eins og Kjarvalsstaði, þannig að sem mestu gagni megi verða. Satt að segja hélt ég, að þessi verkefni færu að leysast, þegar listfræðingur væri kom- inn til starfa við húsið, en því miður virðist það ekki ætla að verða. Sömu myndirnar eru sýndar aftur og aftur, en svo mikið er hægt að drekka af þriggja stjörnu koníaki, að manni finnst það hreinasta glundur. Ég verð að játa það, að þessi sýning á Kjarvalsstöðum olli mér miklum vonbrigðum, og vpna ég, að mér hafi tekist að skýra ástæðurnar fyrir því með þessum línum. Það er erfitt verk að eyðileggja Kjarval fyrir íslendingum, en það er mögu- legt, ef þannig er haldið áfram. Tímarnir breytast og mennirnir með. Þau vonbrigði, sem þessi sýning olli mér, eru ekki Jó- hannesi Sveinssyni Kjarval að kenna, heldur meðferð verka hans. íslendingar drukku mjólk með síldinni í staðinn fyrir snaps, sagði Halldór Laxness, og var því varla að vænta, að síld yrði vinsæll matur meðal lands- manna. Valtýr Pétursson. Einstakur vidburdur Það er ekki á hverjum degi, að listamenn halda hundrað ára afmæli sitt hátíðlegt með yfir- litssýningu á verkum sínum. í Finnlandi er þess konar sýning á ferðinni þessa dagana, og að mínu viti einsdæmi í listasög- unni. Það hefur stundum verið vitnað til Tizians, að hann hafi gert sín bestu verk um nírætt. Vel má það vera sannleikur en samt er það nú svo, að enginn veit með vissu, hvenær hann var fæddur og því ekki mögulegt að staðfesta aldur hans. Það er aftur á móti enginn efi um aldur finnsku listakonunnar Sigrid Schuman, sem enn er í fullu fjöri, og öllum kemur saman um, að hafi gert sín bestu verk, eftir að hún náði áttræðisaldri. Þetta mun koma skýrt fram á þeirri sýningu, er hún nú heldur í Amos Andersons safninu í Helsingfors. Sigrid Schuman kom fyrst fram sem máiarí um aldamótin og var þá 24 ára að aldri, enn er hún í fullu fjöri og höndlar pensil og liti af miklum móð. Ótrúlegt en satt. Bróðir hennar, Eugen Schuman, var þjóðhetja í , Finnlandi um aldamótin, er hann skaut til ólífis hinn illræmda rússneska landstjóra Bobrikoff, sem hafi brotið niður styrkleika finnska hersins og stjórnaði landinu með einræðis- legu ofstæki. Hann var hataður sem harðstjóri og beitti óllum ráðum til að gera Finnland að hluta Rússlands, að russificera- landið, eins og sagt er á Norðurlandamálum. Þetta sýnir ef til vill hluta af skapgerð þess fólks, sem að Sigrid Schuman stendur. Hún heur allt frá fyrstu skipað sér í fremstu röð finnskra listamanna, og voru verk hennar sýnd hér á landi á þeim góðu og gömlu Norður- landasýningum sem Norræna listbandalagið stóð fyrir á sín- um tíma. Verk Sigrid Schuman hafa ætíð verið byggð á þeim við- fangsefnum, sem öll sönn list hefur jafnan fengist við. Hún hefur verið afburðamálari á mörgum vígstöðvum, ef svo mætti til orða taka. Hún hefur málað mikið af portrettum, nöktum konum, landslagi og nútímalegum verkum. Hún var einn þátttakandi í þeirri frægu sýningu „Prisma", sem var nokkurs konar Septembersýning ,þeirra í Helsingfors. Sú sýning var aðgerðamest á árunum 1956, og þá var Sigrid Schuman ekkert unglamb lengur, hún var orðin 79 ára. I þessum fræga hóp voru henni yngri menn, sem enn eru taldir ti) framúrstefnu- manna í Finnlandi, nefni ég þá Carlsted, Pusa og Vanni. Þessi nöfn hafa öll listsögulegt gildi í Finnlandi og sýna vel í hvers konar félagsskap Sigrid Schu- man hefur haldið sig á langri ævi, og ekki verð'ur annað sagt en að mikið vatn hefur runnið til sævar í hennar tíð sem þátttakanda í myndlist. Það væri því sannarlega forvitnilegt að sjá yfirlitssýninguna hjá þessari merku listakonu í tilefni hundrað ára afmælis hennar. Ef hón væri látin, væri þetta ekki eins einstæður viðburður og raun ber vitni. En ef marka má Hufvudstadsbladet og listdóm- ara þess, Dan Sundell, þá er heilsan ótrúleg og árvekni and- ans engu síður, en hann skrifar grein um sýningu Sigrid Schu- man á safni Amos Andersen, þann 9. febrúar. Það er einkenn- andi fyrir þessa grein Sundell, að hann skrifar af þekkingu og ígrundun um þessa yfirlitssýn- ingu, en ekki af þjóðarrembing „Den hemlighetsfulla Selma", málað 1938. eða rómantískri viðkvæmni gagnvart aldurhnignum per- sónuleika. Þetta eitt segir sína sögu og hana ekki ómerka. Það, sem einkennt hefur verk Sigrid Schuman alla tíð, er barátta hennar við ljós og skugga, form og lit. Réttar væri að mínum dómi að draga þessa þætti saman í eitt og nefna þá myndbyggingu. En Sundell er sannfærður um, að tök listakon- unnar hafi jafnt og þétt magn- ast með árunum, og hann heldur því fram, að seinustu verk Sigrid Schuman séu það besta, er hún hafi gert á langri lífsleið. Enda þótt ég hafi ekki séð þessa sýningu Sigrid Schuman, þekki ég aðeins til verka hennar, sem ég hef komist í kynni við á nokkrum sýningum, sem hún hefur verið þátttakandi í, en ekki hefur mér auðnast að sjá einkasýningu frá hennar hendi. Því hef ég stuðst við skrif Dan Sundells við að koma þessum línum saman. En þær eru fyrst og fremst settar á blað tií að segja frá þeim einstaka listsögu- lega viðburði, sem þessi sýning er. Ég veit ekki til, að nokkur málari eða listamaður hafi upplifað það, að haldin hafi verið yfirlitssýning á verkum hans og hann á lífi hundrað ára að aldri. Ef þetta er ekki rétt hjá mér, þá er það fávisku minni að kenna og engu öðru. Að lokum, má ég taka mér það bessaleyfi að færa þessari heiðurskonu kveðju okkar hér á landi ásamt þökkum fyrir starf hennar, sem maðal annars hefur glatt okkur hér á landi, en ef til vill einkum og sér í langi þann, er þessar línur ritar. 1 Valtýr Pétursson

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.