Morgunblaðið - 04.04.1978, Blaðsíða 36

Morgunblaðið - 04.04.1978, Blaðsíða 36
36 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 4. APRÍL 1978 * Oskar Jóhannsson: Hinn 1. febrúar s.l. var liðið 1 ár frá því að Mjólkursamsalan i Re.vkjavík hætti rekstri mjólkur- búða sinna, ok almennar matvöru- verslanir tóku að sér alla sölu á ntjólkurvörum. Þar með lauk rúmlena 40 ára skipan mjólkursölumála, sem mið- uð var við |)ær aðstæður sem ríktu ])ejrai' húsmóðirin kom með brús- ann sinn í mjólkurbúðina oj; þar var ausið í hann úr öðrum stærri brúsa. Á untlanförnum árum hafa orðið miklar breytintjar á viðskiptahátt- um hér á landi, ok þar á meðal stórbætt vinnsla ou meðferð mjólkurvara, aukin fjölbreytni, aukið tieymsluþol ot; työrbyltint; í umbúðunt frá því sem áður var. Matvöruverslanir með full- komnustu aðstöðu ot; kælitækjum t;átu j)ví selt mjólkurvörur eins ot; ' aðrar landbúnaðarvörur. Viðskiptavinurinn þurfti þá ekki að ttera sér sérstaka ferð eftir mjólk. Mjólkurhúðin, sem áður var nauðsynlet;, varð nú óþörf. Allir bæjarbúar teymdir í Kaupfélagið íslensk lat;asetnint; fyl(;ir ekki alltaf jiróuninni, oj; voru „mjólkur- löt;in" skýrt dænti unt þaö. Gömlu mjólkursölulöfrunum var jiað stjórn nýmjólkursamlat;anna sem ákvað hver seldi mjólk til neytenda. Það sem víða úti á landi eru sömu menn í stjórn kaup- félat;sins ot; mjólkursamlat;sins á staðnum, teymdu þeir alla bæjar- búa inn í kaupfélat;ið til að ná í mjólkina, en kaupmennirnir á staðnum fent;u ekki að selja nyjólk, jafnvel |)ótt j)eir t;ætu boðið upp á betri aðstöðu ot; þjónustu en kaupfélat;ið t;erði. Kflaust var þetta t;ert til að auka viðskiptin í kaupfélat;inu, en með því var éinnit; verið að torvelda neytendum mjólkurkaup- in, sem aftur t;at leitt af sér niinni mjólkursölu en ella. Framkoma einstakra ntanna í þessum efnum setti ljótan blett á söj;u samvinnuhreyfint;arinnar í landinu, ot; mætti helst líkja henni við einokunartímabilið. Nefna má sem dæmi atburði er áttu sér stað á Ólafsfirði. Kaupmenn óskuðu eftir jafnrétti Kaupmenn úti á landsbyt;);ðinni undu þessu að vonunt illa ot; fóru frant á stuðnint; Kaupmannasam- takanna til að fá löt;unum breytt þannij;, að jafnrétti fent;ist um sölu ntjólkur, sent er ftreidd niður af alntannafé ot; því ófært að duttlungar einstakra rnanna t;ætu laKt höntlur á dreifinf;u hennar. F.ftir mart;ra ára baráttu undir forystu Kllerts B. Schram o.fl. voru árið 1976 samþykktar á Alþinfji breytinKar á nijólkursölu- löKunum, þannÍK að þau sam- ræmdust betur huKmyndum um jafnrétti ok nútímaleKum við- skiptaháttum. Reykjavíkursvæðið 1 Reykjavík hafði Mjólkursam- salan leyft nokkrum verslunum að selja mjólk nteð samþykki borKar- læknis. Við breytinKu laKanna var Kerð könnun á því hve mai'Kar matvöru- verslanir vildu ok töldu sík hafa aðstöðu til að selja ntjólk. I ljós kont að þær voru það mai'Kar að ekki leit út fyrir fækkun útsölustaða, jafnvel þótt samsalan lokaði sínum búðum. \ íða í Köntlu hverfunum óskuðu kaupmenn þó eftir því, að samsal- an héldi áfrant rekstri búða sinna veKna erfiðleika þeirra á að skapa viðunandi skilyrði til mjólkursölu, svo sent húsnæðisbreytinKa o.fl. Fln mjólkursamsalan ákvað að hætta rekstri allra sinna búða. Sett hafði verið á laKK'rnar samstarfsnefnd kaupmanna ok samsölunnar, ok var hlutverk hennar að undirbúa bre.vtinKuna. Nefndin vann mikið starf, sent fólst í því m.a. að semja um kaup á mjólkurbúðum ok kælitækjum o.fl. ok urn útveKun starfa fyrir þær stúlkur sem hættu hjá sam- sölunni þeKar búðum hennar yrði lokað. F’ullyrðinK: „Lokunin mun einnÍK þýða lak- ara vörueftirlit, ok þar með eldri ok léleKri vöru.“ Staðreynd: Sölustjóri Samsölunnar sepir: „Kvartanir hafi alls ekki orðið fleiri en áður, enda aðstaða almennt betri nú.“ EinnÍK má benda á að það er miklu fremur haKur kaupmannsins sem selur í samkeppni við aðra kaupmenn að hafa sem mest vöruval ok best vöruK*ði en Mjólkursamsölunnar, nteðan hún hafði einokun. Ekki 4. FullyrðinK: „167 konur munu ntissa atvinnu sína ok hafa enga tryKK>nKU fyrir annarri atvinnu." Þessi síðasta fullyrðinK Kefur tilefni til nokkurra athuKasemda. I fyrsta lagi er því alveK sleKÍð föstu að kaupmenn svikju öll sín loforð um að útveRa þeim stúlkum vinnu, sem þess óskuðu. í öðru lagi virðist hópurinn hafa haft ótrú á því að mjólkurbúðastúlkur K»tu tileinkað sér önnur störf! í þriðja laKÍ: Hópur, sem telur sík vinna að haKsntunamáli almenninKS, ætlast til að 167 konunt sé haldið í á hvað fáemnnur hópur K*ti haft mikil áhrif á almenninKsálitið með nÓKu miklum KauraKanKÍ ok KÓðri aðstoð fjölmiðla. Því hæpnara sem málefnið væri sem barist yrði fyrir, því fleiri stÍK í einkunn. Hópur þessi hefði þá átt að fá KÓða einkunn því hann taldi sjáifum sér ok öðrum trú um að á bak við hann stæðu 17.500 neyt- endur, sem báðu Mjólkursamsöl- una þess heitt ok innileKa að forða þeint frá þeirri ÓK*fu að fá að kaupa mjólk í matvörubúðum. Oþarft er að taka það fram að enKum kröfum hópsins var sinnt ok hafði því öll þessi fyrirhöfn hans enKÍn áhrif á ganK málsins. Hins veKar urðu blaðaskrifin til þess að vekja tortr\'KKn* ok jafnvel óvild í Karö stjórnenda Mjólkur- samsölunnar ok kaupmanna, sem voru að samræma starfshætti mjólkurdreifinKarinnar með kröfu tímans ok haKsmuni framleiðenda, dreifenda ok neytenda efst í huga. Hvað varð um mjólkursölumálið? „Þjóðfrelsis- hreyfingin44 Seinnihluta sumars 1976 reis allt í einu upp mikil mótmælaalda Kepn lokun mjólkurbúðanna. Hér virtist vera fámennur en harðsnúinn hópur á ferðinni, sem hafði sérstakleKa KÓðan aðKanK að fjölmiðlum. Svo að setya daKleKa var stríðs- frétta — ok stórslysastærð á fyrirsöKnunt blaðanna, þeKar sagt var frá aÖKerðum hópsins. Fifnt var til mótmælastöðu, mótmælaKanKna, mótmælafunda ok mótmælaundirskrifta. Opnuð var skrifstofa. Beðið var um peninKa. Beðið var um stuðninKs- yfirlýsinKar úr öllum áttum. Það vakti athyKli að sárafáar af starfsstúlkum ntjólkurbúðanna tóku þátt í þessum aðKerðum, heldur virtist vera um einskonar „þjóðfrelsishreyfinKu“ að ræða sem ætlaði að bjarKa þeim hvort sem þeim líkaði betur eða verr. Nú er ekki úr veKÍ að rifja upp hver hann var þessi mikli voði sem „Starfshópur um lokun mjólkur- búða" ætlaði að afstýra. Fullyrðingar og staðreyndir I texta undirskriftaskjalsins, sem hópurinn barðist fyrir, er sleKÍð fram nokkrum fullyrðinKum um þær afleiðinKar sent lokun mjólkurbúðanna ok sala kaup- ntanna á mjólkurvörum hefði í för nieð sér, ok eru það forsendur mótmælabaráttunnar. 1. FullyrðinK: „Lokun mjólkurbúða mun hafa í för með sér verri þjónustu við neytendur. Til dæmis mun útsölu- stöðum fækka.“ Staðreynd: Mjólkurútsölur á Reykjavíkur- svæðinu voru 85, en eru nú yfir 100. undinum barust stuðnings- lýsingar frá Kvennadeild kalýðsfélags Akraness, rn Stúdentaráðs. Arkitekta- ginu, Samtökum ungra imúnista. Sókn, Rauðsokka- vftngunni. þjóðfélags ðingum við Háskðla ísland^ ylkingunni. Fundi samtaka gegn lokun mjólkurbúða sem haldinn var í Austurbæjarbíói í september 1976 bárust margar stuðningsyfirlýsing- ar. gat hún tapað viðskiptavinunum til annarra. 3. FullyrðinK: „Útsöluverð mun hækka.“ VeKna hærri dreifbýliskostnaðar. Staðreynd: Um leið ok keupmenn tóku við sölu ljólkur, lækkaði 6 manna nefndin álapninKuna úr 13.37% í 11.17?. (I dag er álaKninKÍn 10% ). Svo mikið lá á, að ekki mátti bíða með þessa lækkun í einn mánuð eða til 1. mars, en þá stóð til að mjólkurverð breyttist. Kaupmenn fóru þá fram á að neytendur fengju að njóta þessar- ar lækkunar með því að lækka mjólkina, en fulltrúar neytenda í 6 mannanefnd afþökkuðu það, ok mismunurinn var látinn í sjóð sem Mjólkursamsölunni var fenKÍnn til umráða. Hvar sá sjóður er nú niður kominn hef éKekki huKmynd um. Þrátt fyrir fjárfestinKu kaup- manna vegna kaupa á mjólkurbúð- um ok tækjum, sem skiptir tuKum eða hundruðum milljóna, hefur álaKninKÍn lækkað. Hinsvegar má telja það víst að ef Samsölubúðirnar væru starf- andi í daK hefði álaKninK í smásölu ekki lækkað á sama tíma ok laun ok annar kostnaður hækkaði um meira en 60% , enda hafði Samsal- an sjálf ákveðið smásöluálaKninKu fyrir breytinKuna. störfum sem eru óþörf, ok heldur því jafnframt fram, að með því verði dreifinK mjólkurvara ódýr- ari! Hefði hópurinn viljað vera sjálfum sér samkvæmur í barátt- unni KeKn eðlileKri þróun, átti hann að heimta brúsamjólkina aftur, en hætt er við, að þá hefði hann ekki Ketað platað eins marKar húsmæður a.m.k. af eldri kynslóðinni til að skrifa undir listann sinn. Staðreynd varðandi 4. fullyrð- ingu: I viðtali við formann FélaKs afKreiðslustúlkna í brauða- ok mjólkurbúöum, í „Frjálsri verzl- un“ kemur fram að engin þessara kvenna er á atvinnuleysisskrá, ok hún viti ekki annað en allar konur, sem þess óskuðu, hefðu fenKÍð vinnu, sem þær gætu við unað. Þess skal getið að formaðurinn reyndi að halda aftur af hópnum og vildi ekki blanda félaginu í þessi æsingamál, en hún fékk engu ráðið, og hlaut kaldar kveðjur frá baráttuhópnum að launum. Pólitísk heræfing? Þar sem ég var einn þeirra sem hugðist selja mjólk, fylgdist ég vel ineð blaðaskrifum varðandi málið. Eg trúði því ekki þá, og trúi því enn síður nú, að hér hafi einKöngu verið um að ræða baráttu fyrir framangreindu málefni svo fráleit rök sem höfð voru að leiðarljósi. Vel má vera að ég hafi verið einn um þá skoðun að hér hafi verið um að ræða eitthvað annað en einlæga umhyKKju f.vrir hags- munum almennings. Mér fannst á öllum málflutningi og baráttuaðferðum hópsins að hér hlyti að vera um að ræða nokkurs konar hópverkefni þjóð- félaKsfræðinga við Háskólann, eða eitthvað í þá áttina. Tilgangurinn væri að sýna fram Fátt er svo með öllu... Þó held ég að aðgerðirnar g*tu orðið þjóðinni að miklu gagni ef þær yrðu til þess að vekja athygli almennings á, hve hættulegt getur orðið því lýðræði og frelsi, sem við langflest viljum búa við, þegar lítill en harðsnúinn hópur getur talið fólki trú um að hann hafi almenningsálitið með sér, og með því hindrað lögboðin yfirvöld í aðgerðum sem þau telja að séu þegnunum fyrir bestu. Það er Ijótur leikur að vekja tortryKgni ok óvild á milli bænda, kaupmanna og ne.vtenda, og væri kröftum, sem í það hafa farið, betur varið til fræðslu og upplýs- in^a um þau störf sem þessar stéttir inna af hendi: Þe^ar húsmóðirin tekur eina mjólkurfernu úr kæliklefa versl- unarinnar, leiðir hún sjaldnast huKann að því hve margar hendur hafa sameinast um að framleiða vandaða, holla og góða vöru handa fjölskyldu hennar. Það starf byrj- ar ekki þegar kýrin er mjólkuð, heldur miklu fyrr. Við hefðum Kott af að hugleiða betur alla þá samvizkusemi sem hver og einn þarf til að bera við framleiðslu, vinnslu og dreifingu mjólkurvara. Mjólkursamsalan ætti að gora meira af því að kynna starfsemi sína, þá er ég þess fullviss að enginn efast um að þar er öll meðferð og vinnsla mjólkurvara með því fullkomnasta og besta sem þekkist. Matvörukaupmenn skilja vel þá ábyrgð sem á þeim hvílir við sölu mjólkurvara, jafnt og annarra viðkvæmra matvara. Þeir hafa einnig sýnt fram á að barátta þeirra fyrir auknu frelsi í mjólkursölumálum hefur orðið öllum aðilum til góðs og í dag mun enginn óska eftir gamla fyrir- komulaginu aftur. Óskar Jóhannsson.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.