Morgunblaðið - 04.04.1978, Blaðsíða 36

Morgunblaðið - 04.04.1978, Blaðsíða 36
36 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 4. APRÍL 1978 Óskar Jóhannsson: Hinn 1. fehrúar s.l. var liðið 1 ár frá því að Mjólkursamsalan í Reykjavík hætti rekstri mjólkur- búða sinna, ok almcnnar matvöru- verslanir tóku að sér alla sölu á mjólkurvörum. Þar með lauk rúmlefía 40 ára skij>an mjólkursölumála, sem mið- uð var við þger aðstæður sem ríktu þegar húsmóðirin kom með brús- ann sinn í mjólkurbúðina ok þar var ausið í hann úr öðrum stærri brúsa. A tindaiiförnum árum hafa orðið miklar bre\ tinjíar á viðskiptahátt- um hér á landi, ok þar á meðal ' stórbætt vinnsla ok meðferð mjólkurvara, aukin fjölbreytni, aukið geymsluþol oj? jyörbyltinK í umbúðuni frá því sem áður var. Matvöruverslanir með full- komnustu aðstöðu og kælitækjum (tátu því selt mjólkurvörur eins ok ' aðrar landbúnaðai'vörur. Viðskiptavinurinn þurfti þá ekki að j;era sér sérstaka ferð eftir mjóik. Mjólkurbúðin, sem áður var nauðsynh'K, varð nú óþörf. Allir bæjarbúar teymdir í Kaupf élagið íslensk laKasetninK fylgir ekki alltaf þróuninni, Og voru „mjólkur- lögin" skýrt dæmi um það. Gömlu mjólkursölulöKunum var það stjórn nýmjólkursamlaKanna seni ákvað hver seldi nijólk til neytenda. Það sem víða úti á landi eru sömu menn í stjórn kaup- félagains og mjólkursamlagsins á staðnum, teymdu þeir alla bæjar- búa inn í kaupfélagið til að ná í mjólkina, en kaupmennirnir á staðnum fenj;u ekki að selja mjólk, jafnvel þótt þeir Kætu boðið upp á betri aðstöðu oj; þjónustu en kaupfélagið gerði. Eflaust var þetta gert til að auka viðskiptin í kaupfélaginu, en með því var einnig verið að torvelda neytendum mjólkurkaup- in, sem aftur gat leitt af sér niinni mjólkursölu en ella. Framkoma einstakra manna í þessum efnum setti Ijótan blett á sögu samvinnuhreyfingarinnar í landinu, og mætti helst líkja henni við einokunartímabiiið. Nefna má sem dænii atburði er áttu sér stað á Ólafsfirði. Kaupmenn óskuðu eftir jafnrétti Kaupmenn úti á landsbygKÖinni undu þessu að vonum illa ok fóru fram á stuðninj; Kaupmannasam- takanna til að fá löj;unum breytt þannij;, að jafnrétti fenj;ist um sölu mjólkur, sem er jjreidd niður af almannafé ok því ófært að duttlungar einstakra nianna gætu iajít hömlur á dreifinj;u hennar. Kftir margra ára baráttu undir forystu Kllerts B. Sehram o.fl. voru árið 1976 samþykktar á Alþinj;i hreytingar á mjólkursölu- lögunum, þannij; að þau sam- ræmdust betur huj;myndum um jafnrétti og nútímalej;um við- skiptaháttum. Reykjavíkursvæðið I Reykjavík hafði Mjólkursam- salan leyft nokkrum verslunum að selja mjólk með samþykki borj;ar- la'knis. \'ið breytingu laganna var gerð konnun á því hve margar matvöru- verslanir vildu og töldu sig hafa aðstöðu til að selja mjólk. I ljós kom að þær voru það margar að ekki leit út fyrir fækkun útsölustaða, jafnvel þótt samsalan lokaði sínum búðum. Víða í gömlu hverfunum óskuðu kaupmenn þó eftir því, að samsal- an héldi áfram rekstri búða sinna vegna erfiðleika þeirra á að skapa viðunandi skilyrði til mjólkursölu, svo sem húsnæðisbreytinga o.fl. En mjólkursamsalan ákvað að hætta rekstri allra sinna búða. Sett hafði verið á laKK'rnar samstarfsnefnd kaupmanna oj; samsölunnar, oj; var hlutverk hennar að undirbúa breytinj;una. Nefndin vann mikið starf, sem fólst í því m.a. að semja um kaup á mjólkurbúðum oj; kælitækjum o.fl. oj; um útvegun starfa fyrir þær stúlkur sem hættu hjá sam- sölunni þej;ar búðum hennar yrði lokað. Fullyrðing „Lokunin mun einnÍK þýða lak- ara vörueftirlit, ok þar með eldri ok léleKri vöru." Staðreynd: Sölustjóri Samsölunnar seK'r: „Kvartanir hafi alls ekki orðið fleiri en áður, enda aðstaða almennt betri nú." EinnÍK má benda á að það er miklu fremur haKur kaupmannsins sem selur í samkeppni við aðra kaupmenn að hafa sem mest vöruval og best vöruKæði en Mjólkursamsölunnar, meðan hún hafði eínokun. Ekki 4. FullyrðinK: „167 konur munu missa atvinnu sína ok hafa enga tryggingu fyrir annarri atvinnu." Þessi síðasta fullyrðinK Kefur tilefni til nokkurra athuKasemda. 1 fyrsta lajíi er því alveK sleKÍð föstu að kaupmenn svikju öll sín loforð um að útveKa þeim stúlkum vinnu, sem þess óskuðu. í öðru lagi virðist hópurinn hafa haft ótrú á því að mjólkurbúðastúlkur gætu tileinkað sér önnur störf! í þriðja lagi: Hópur, sem telur sík vinna að haKsmunamáli almennings, ætlast til að 167 konum sé haldið í Hvad varð um mjólkursölumálið? „Þjóðfrelsis- hreyfingin" Seinnihluta sumars 1976 reis allt í einu upp mikil mótmælaalda Ke^n lokun mjólkurbúðanna. Hér virtist vera fámennur en harðsnúinn hópur á ferðinni, sem hafði sérstakleKa góðan aðganK að fjölmiðlum. Svo að segja daglega var stríðs- frétta — ok stórslysastærð á fvrirsögnum blaðanna, þegar sagt var frá aÖKerðum hópsins. Efnt var til mótmælastöðu, mótmælaKanKna, mótmælafunda ok mótmælaundirskrifta. Opnuð var skrifstofa. Beðið var um peninKa. Beðið var um stuðninKs- yfirlýsinKar úr öllum áttum. Það vakti athyKli að sárafáar af starfsstúikum mjólkurbúðanna tóku þátt í þessum aðKerðum, heldur virtist vera um einskonar „þjóðfrelsishreyfinKu" að ræða seni ætlaði að bjarga þeim hvort sem þeim líkaði betur eða verr. Nú er ekki úr vegi að rifja upp hver hann var þessi mikli voði sem „Starfshópur um lokun mjólkur- húða" ætlaði að afstvra. Fullyrðingar og staðreyndir í texta undirskriftaskjalsins, sem hópurinn barðist fvrir, er sleKÍð fram nokkrum fullyrðinKum um þær afleiðinKar sem lokun mjólkurbúðanna ok sala kaup- manna á mjólkurvörum hefði í för með sér, ok eru það forsendur mótmælabaráttunnar. 1. FullyrðinK: „Lokun mjólkurbúða mun hafa í för með sér verri þjónustu við neytendur. Til dæmis mun útsölu- stöðum fækka." Staðreynd: Mjólkurútsölur á Reykjavíkur- svæðinu voru 85, en eru nú vfir 100. Fundinum barust stuðmngs Ivfirlvsingar frá Kvennadeild i'Verkalýðsfélags Akraness, Istjórn Stúdentaráðs. Arkitekta- Ifélaginu, Samtökum ungra Ikommúnista. Sókn, Rauðsokka ^fingunni. þjóðfélags fræðingum við Háskðla Islanc Fylkingunni. Fundi samtaka gegn lokun mjólkurbúða sem haldinn var í Austurbæjarbíói í september 1976 bárust margar stuðningsyfirlýsing- ar. Kat hún tapað viðskiptavinunum til annarra. 3. FulIyrðinK: „Utsöluverð mun hækka." Vegna hærri dreifbýliskostnaðar. Staðreynd: Um leið ok keupmenn tóku við sölu ljólkur, lakkaði 6 manna nefndin álaKninKuna úr 13.37'^ í ll.l'/í. (I daK er álaKninKÍn 10%). Svo mikið lá á, að ekki mátti bíða með þessa lækkun í einn mánuð eða til 1. mars, en þá stóð til að mjólkurverð breyttist. Kaupmenn fóru þá fram á að neytendur fenjyu að njóta þessar- ar lækkunar með því að lækka mjólkina, en fulltrúar neytenda í 6 mannanefnd afþökkuðu það, ok mismunurinn var látinn í sjóð sem Mjólkursamsölunni var fenKÍnn til umráða. Hvar sá sjóður er nú niður kominn hef ók ekki huKmynd um. Þrátt fyrir fjárfestinKu kaup- manna ve^na kaupa á mjólkurbúð- um ok tækjum, sem skiptir tuKum eða hundruðum milljóna, hefur álaKninKÍn lækkað. HinsveKar má telja það víst að ef Samsölubúðirnar væru starf- andi í daK hefði álaKninK í smásölu ekki iækkað á sama tíma ok laun ok annar kostnaður hækkaði um meira en W7,, enda haföi Samsat- an sjálf ákveðið smásöluálaKninKu fyrir breytinKuna. störfum sem eru óþorf, ok heldur því jafnframt fram, að með því verði dreifinK mjólkurvara ódýr- ari! Hefði hópurinn viljað vera sjálfum sér samkvæmur í barátt- unni KeKn eðlileKri þróun, átti hann að heimta brúsamjólkina aftur, en hætt er við, að þá hefði hann ekki Ketað platað eins marKar húsmæður a.ni.k. af eldri kynslóðinni til að skrifa undir listann sinn. Staðreynd varðandi 4. fullyrð- ingu: 1 viðtali við formann Féla^s afKreiðslustúlkna í brauða- og mjólkurbúðum, í „Frjálsri verzl- un" kemur fram að engin þessara kvenna er á atvinnuleysisskrá, ok hún viti ekki annað en allar konur, sem þess óskuðu, hefðu fengið vinnu, sem þær gætu við unað. Þess skal Ketið að formaðurinn reyndi að halda aftur af hópnum ok vildi ekki blanda félaKÍnu í þessi æsinKamál, en hún fékk en^u ráðið, ok hlaut kaldar kveðjur frá baráttuhópnum að launum. Pólitísk heræfing? Þar sem é^ var einn þeirra seni huKðist selja mjólk, fyljídist étz vel með blaðaskrifum varðandi málið. Ek trúði því ekki þá, ok trúi því enn síður nú, að hér hafi einKönKu verið uni að ræða baráttu fvrir framanKreindu málefni svo fráleit rök sem höfð voru að leiðarljósi. Vel niá vera að ók hafi verið einn um þá skoðun að hér hafi verið um að ra>ða eitthvað annað en einlæKa uliihyKKJu fyrir ha^s- munum almenninKs. Mér fannst á öllum málflutninKÍ ok baráttuaðferðum hópsins að hér hlyti að vera um aö ræða nokkurs konar hópverkefni þjóð- félaKsfræðinKa við Háskólann, eða eitthvað í þá áttina. TilKanKurinn væri að sýna fram á hvað fáemnnur hópur gæti haft mikil áhrif á almenningsálitið með nÓKU miklum KauraKangi og KÓðri aðstoð fjölmiðla. Því hæpnara sem málefnið væri sem barist yrði fvrir, því fleiri stÍK í einkunn. Hópur þessi hefði þá átt að fá KÓða einkunn því hann taldi sjálfum sér ok öðrum trú um að á bak við hann stæðu 17.500 neyt- endur, sem báðu Mjólkursamsöl- una þess heitt ok innileKa að forða þeim frá þeirri ÓKæfu að fá að kaupa mjólk í matvörubúðum. Óþarft er að taka það fram að enKum kröfum hópsins var sinnt ok hafði því öll þessi fyrirhöfn hans engin áhrif á Kang málsins. Hins ve^ar urðu blaðaskrifin til þess að vekja tortryKgni ok jafnvel óvild í Karð stjórnenda Mjólkur- samsölunnar ok kaupmanna, sem voru að samræma starfshætti mjólkurdreifinKarinnar með kröfu tímans ok haKsmuni framleiðenda, dreifenda ok neytenda efst í hu^a. Fátt er svo með öllu... Þó held éK að aðKerðirnar Kætu orðið þjóðinni að miklu Kafíni ef þær yrðu til þess að vekja athyKli almenninKS á, hve hættuleKt Ketur orðið því lýðræði og frelsi, sem við lanKflest viljum búa við, þegar lítill en harðsnúinn hópur Ketur talið fólki trú um að hann hafi almenninKsálitið með sér, ok með því hindrað löKboðin yfirvöld í aÖKerðum sem þau telja að séu þeKnunum fyrir bestu. Það er ljótur leikur að vekja tortryKKni ok óvild á milli bænda, kaupmanna ok neytenda, og væri kröftum, sem í það hafa farið, betur varið til fræðslu ok upplýs- in^a um þau störf sem þessar stéttir inna af hendi: Þe^ar húsmóðirin tekur eina mjólkurfernu úr kæliklefa versl- unarinnar, leiðir hún sjaldnast hugann að því hve margar hendur hafa sameinast um að framleiða vandaða, holla og KÓða vöru handa fjölskyldu hennar. Það starf byrj- ar ekki þe^ar kýrin er mjólkuð, heldur miklu fyrr. Við hefðum gott af að hugleiða betur alla þá samvizkusemi sem hver ok einn þarf til að bera við framleiðslu, vinnslu ok dreifinKu mjólkurvara. Mjólkursamsalan ætti að Kera meira af því að kynna starfsemi sína, þá er ég þess fullviss að enginn efast um að þar er öll meðferð og vinnsla mjólkurvara með því fullkomnasta ok besta sem þekkist. Matvörukaupmenn skilja vel þá ábyrgð sem á þeim hvílir við sölu mjólkurvara, jafnt ok annarra viðkvæmra matvara. Þeir hafa einnÍK sýnt fram á að barátta þeirra fvrir auknu frelsi í mjólkursölumálum hefur orðið ollum aðilum til kóös og í daK mun enKÍnn óska eftir gamla fyrir- komulaginu aftur. Óskar Jóhannssou.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.