Morgunblaðið - 21.01.1982, Blaðsíða 33

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 21. JANÚAR 1982
33
Gunnar Snorrason, t.h. afhendir Stefáni Sigurðssyni, fyrrverandi kaupmanni
í Stebbabúð gullmerki Kaupmannasamtaka fslands.
Gunnar Snorrason, formaður KÍ, t.v. Stefán Sigurdsson, fyrrverandi kaup-
maður í Stebbabúð, hinn nýi gullmerkishafi félagsins og Magnús E. Finns-
son, framkvsmdastjóri KÍ.
Kaupmannafélag Hafnarfjarðar, elzta kaupmannafélag landsins, 60 ára:
Mestöll hagsmunamál stéttarinnar
hvíldu á félaginu um nokkurt skeið
— þar sem engin heildarsamtök smásölukaupmanna voru þá starfandi
KAUPMANNAFÉLAG Hafnarfjarðar var stofnað 22. april 1921, af
13 kaupsýslumönnum í Hafnarfirði og var Ólafur Böðvarsson síðar
sparisjóðsstjóri í Hafnarfirði fyrsti formaður þess. Félagið lét þá
þegar mörg hagsmunamál bæjarbúa og kaupmanna til sín taka,
sagði Marías Sveinsson, formaður Kaupmannafélags Hafnarfjarðar,
m.a. í ávarpi sínu, þegar þess var minnst fyrir nokkru, að 60 ár voru
liðin frá stofnun félagsins.
— Það kom t.d. á reglum um
lokun sölubúða í Hafnarfirði.
Einnig gekkst það fyrir og samdi
um bættar skipasamgöngur til
bæjarins, það annaðist ýmsar
samningagerðir fyir félagsmenn,
bæði við heildsala og banka. Fé-
lagið beitti sér fyrir, að fá stofnað
útibú frá Landsbanka íslands í
Hafnarfirði, sem síðar varð Spari-
sjóður Hafnarfjarðar. Það annað-
ist stundum sameiginleg innkaup
á vissum vörum fyrir félagsmenn
sína, það stofnaði styrktar og
ekknasjóð. Þá má geta þess að fé-
lagið stóð fyrir stofnun Kaffi-
brennslu Hafnarfjarðar og það
beitti sér fyrir jarðabótum. Á
framansögðu sézt, að félagið lét
mörg og margvísleg málefni til sín
taka þegar í upphafi.
Endurvakið 1928
Nokkur lægð var í starfi félags-
ins um tíma, en það var svo endur-
vakið á fundi árið 1928 og sátu
þann fund 12 kaupmenn. Olafur
H. Jónsson var þá kjörinn formað-
ur félagsins. Hann var formaður
um nokkurt skeið eða þar til Gísli
Gunnarsson tók við og var í for-
mannsstóli í ein 20 ár. Við for-
mennsku af honum tók svo Ólafur
H. Jónsson að nyju og var formað-
ur til ársins 1956. Þessi tveir menn
Ólafur og Gísli unnu mikið og gott
starf fyrir félagið og um leið hafn-
firzka kaupmenn. Lengst af þeim
tíma, sem þeir störfuðu voru engin
heildarsamtök smásölukaup-
manna til í landinu og þar af leið-
andi hvíldu mest öll hagsmunamál
stéttarinnar á félagsstjórninni.
Þetta breyttist að sjálfsögðu þeg-
ar Kaupmannasamtök íslands
voru stofnuð.
Síðan að Ólafur hætti for-
mennsku í félaginu hafa verið
fimm formenn, þeir Stefán Sig-
urðsson, Jón Mathiesen, Elís
Árnason, Guðmundur Guð-
mundsson og núverandi formaður,
sem er undirritaður, sagði Marías
Sveinsson, formaður Kaupmanna-
félags Hafnarfjarðar að síðustu.
Bær verzlunar og viðskipta
— Hafnarfjörður hefur verið
bær verzlunar og viðskipta frá
fyrstu tíð. Á sínum tíma var hann
mikið stærri, sem slíkur en
Reykjavík, sagði Gunnar Snorra-
son, formaður Kaupmannasam-
taka íslands, m.a. í ávarpi sínu í
tilefni afmælisins.
— Hafnarfjörður var ensk
Noregur:
Spá \% samdrætti í
þjóðarframleiðslu
NORÐMENN reikna með, að heild-
arþjóðarframleiðsla þeirra dragist
saman um í námunda við 1% á yfir
standandi ári, en hins vegar muni
iðnaðarframleiðsla aukast um í
kringum '/?%.
Útflutningur Norðmanna dróst
saman um 3% á sl. ári og búizt er við
að hann muni enn dragast saman
um í kringum \% á yfirstandandi ári.
Greiðslujöfnuður Norðmanna
við útlönd var á sl. ári hagstæður
um 1700 milljónir dollara, eða í
námunda við 16 milljarða ís-
lenzkra króna, en hins vegar spá
hagfræðingar Félags norskra
iðnrekenda því, að greiðslujöfnuð-
urinn verði óhagstæður um í ná-
munda við 500 milljónir dollar á
yfirstandandi ári, eða um 4,7%
milljarða íslenzkra króna.
Iðnaðarframleiðsla í Noregi
dróst saman um 1,5% á sl. ári, en
mun ef að líkum lætur aukast um
% % á þessu ári eins og áður sagði.
Hagvöxtur varð ekki nema 0,25% í
Noregi á sl. ári og á þessu ári er
því spáð, að hann verði neiðkvæð-
ur um 1%.
Hagfræðingar iðnrekenda spá
því, að fjárfesting í iðnaði muni
dragast saman um 15% á þessu
ári.
Innflutningur stóð nokkurn veg-
inn í stað milli áranna 1980 og
1981, en hins vegar er því spáð, að
hann muni aukast um 7% á þessu
ári. Einkaneyzla jókst um 1,5% á
sl. ári og því er spáð, að hún muni
aukast svipað á þessu ári.
verzlunarhöfn í byrjun 15. aldar,
en í lok aldarinnar verður hann
Hansakaupstaður eftir að Þjóð-
verjar höfðu sigrað Breta í sjóor-
ustu á Hafnarfirði og var hann
aðaihöfn þeirra alla 16. öldina. í
byrjun 17. aldar lauk tímabili
þýzkra kaupmanna í Hafnarfirði,
þegar einokun danskra kaup-
manna hófst á íslandi. Hafnar-
fjörður varð þá dönsk verzlunar-
höfn og var það um langt skeið.
Danakonungur hætti verzlun í
Hafnarfirði árið 1787 og tóku þá
við sem fastakaupmenn ýmsir
Danir, en einnig verzluðu þar
lausakaupmenn, sagði Gunnar
Snorrason.
Lausakaupmenn
— Verzlun lausakaupmanna
varð landsmönnum til hagræðis,
en að henni varð þó skammgóður
vermir, því hún varð fljótlega
bönnuð. Tveir siðustu lausakaup-
mennirnir í Hafnarfirði, sem
höfðu verzlað á Langeyri voru
reknir þaðan 1793.
Bjarni Sívertsen
Þá kom til sögunnar íslenzkur
maður Bjarni Sigurðsson frá Nesi
í Selvogi. Hann sigldi til Kaup-
mannahafnar árið 1793 og fékk
verzlunarleyfi og fjármagn til
þess að geta byrjað að verzla í
Hafnarfirði, en þegar hann hóf að
verzla, var verzlun í kaldakoli. Um
þetta leyti breytti Bjarni nafni
sínu og kallaði sig Sívertsen. Er
skemmst frá því að segja, að þessi
Kaupmannahafnarför Bjarna
varð upphafið að stórbrotnu lífs-
starfi hans. Auk þess að verzla í
Hafnarfirði verzlaði hann einnig í
Reykjavík. Hann réðst einnig í að
koma sér upp skipasmíðastöð í
Hafnarfirði og þegar mest var átti
Heildarflutningar SAS drógust
saman um \% fyrir reiknisárið
1980—1981, sem endaði 30. sept-
etnber 1981, en samkvæmt spá fé-
lagsins aukast flutningar þess um
:2% fyrir reiknisárið 1981—1982,
sem endar 30. september nk.
Forsvarsmenn SAS segja aðal-
ástæðuna fyrir þessum samdrætti á
síðasta ári vera efnahagsástandið í
hann 10 haffær skip, sem hann
hafði í siglingum til annarra
landa og það meira að segja til
Miðjarðarhafslanda. Þess má geta
að Bjarni var sæmdur riddara-
krossi af Danakonungi árið 1812,
en hann andaðist árið 1833.
Knudtzonverslun
Árið 1835 keytpi Knudtzon allar
verzlunarfasteignir af dánarbúi
Bjarna Sívertsen, og stóð Knudt-
zonverzlun með blóma fram undir
aldamótin 1900.
Um síðustu aldamót voru engar
götur til í Hafnarfirði. Þar voru
bara göngustígar og götuslóðir.
Helztu verzlanirnar voru þá: Ein-
ar Þorgilsson á Óseyri, nokkru
vestar Sigfús Bergmann & Co,
Linnetverzlun J.P.T. Bryde og
verzlunin Edinborg, sem Ágúst
Flygering átti, sagði Gunnar
Snorrason ennfremur.
Stefán Sigurdsson
sæmdur gullmerki
Þá kom fram í máli Gunnars, að
VIÐ ATHUGUN á skiptingu gjald-
eyrisöflunar landsmanna kemur í
Ijós, að árið 1980 kom um 76,6%
gjaldeyris inn vegna „vara“, sjávar
afurða, iðnaðarvara, landbúnaðar
vara og annarra vara, og um 23,3%
vegna þjónustugreina, s.s. sam-
gangna, vegna Varnarliðsins, ferða-
laga, trygginga, vaxta og fieira.
Þetta sama hlutfall var árið
1979 72,2% vegna ýmiskonar vöru-
heiminum og þá alveg sérstaklega á
mörkuðum félagsins í Evrópu og
Bandaríkjunum.
Félagið flutti alls 8.413.000 far-
þega á síðasta reiknisári, en það er
um 20.000 farþegum minna en árið
áður. Nýtnistuðull félagsins var á
þessu síðasta reiknisári í kringum
60,9%, þ.a. nýtnin í hverri ferð.
Þar er um 1,5% betri árangur að
ræða heldur en á árinu á undan.
Marías Sveinsson, formaður Kaup-
mannafélags Hafnarfjarðar flytur
ávarp sitt.
einn hafnfirzkur kaupmaður hafi
verið sæmdur gullmerki Kaup-
mannasamtaka Islands, en það
var Jón heitinn Mathiesen, sem
sat lengi í fulltrúaráði og fram-
kvæmdastjórn samtakanna.
— Stefán Sigurðsson fyrrverandi
kaupmaður í Stebbabúð sat einnig
lengi í fulltrúaráði og fram-
kvæmdastjórn samtakanna og var
gjaldkeri þeirra um árabil. Um
leið og ég þakka Stefáni á þessum
tímamótum Kaupmannafélags
Hafnarfjarðar, gott starf í þágu
Kaupmannasamtaka íslands, vil
ég biðja hann að veita viðtöku
gullmerki samtakanna, sem orðu-
nefnd og framkvæmdastjórn voru
sammála um að veita honum við
þetta tækifæri, sagði Gunnar
Snorrason, formaður Kaup-
mannasamtaka íslands að síðustu.
útflutnings og 27,8% vegna þjón-
ustugreina. Árið 1970 var hlutfall-
ið 61% vegna ýmis konar vöruút-
flutnings og 39% vegna þjónustu-
greina.
Af einstökum greinum aflar
sjávarútvegur mests gjaldeyris,
eða 57,5% hans á árinu 1980.
Næstur kemur iðnaðurinn með um
16,6% þá samgöngur með um
10,7%.
Vöruflutningar félagsins dróg-
ust hins vegar nokkuð saman og
J>eir þe.ss fyrst og fremst vald-
ancíi, aft um samdrátt er að ræða í
heildina.
Á yfirstandandi ári gerir félagið
ráð fyrir 2% aukningu eins og áð-
ur sagði og búizt er við, að stærst-
ur hluti hennar verði á leiðum
innan Evrópu.
Um 57,5% gjaldeyrisöfl-
unar vegna sjávarútvegs
Um 1% samdráttur hjá SAS 1980—1981:
Reikna með 2% aukningu
á tímabilinu 1981—1982