Morgunblaðið - 15.11.1984, Blaðsíða 57

Morgunblaðið - 15.11.1984, Blaðsíða 57
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 15. NÓVEMBER 1984 57 í landbúnaði að vinnslustöðvarnar hafa ekki haft að fullu fyrir kostn- aði og safnað skuldum. Fjármuna- tilfærslur þær til vinnslustoðva landbúnaðarins, sem Þorvaldur Búason hefur búið til, eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Þær eru upplognar á þann hátt að hann gefur sér forsendur, sem hvergi standast í þessu sambandi nema í hans eigin hugarheimi. Hann er kokhraustur, Þorvaldur f áðurnefndri grein minni í Nú- tímanum tók ég til meðferðar öll aðalatriði í greinargerð Þorvalds. Skilgreining í aðalatriði var gerð af Þorvaldi sjálfum i grein í Mbl. 9. maí. Ég tók fyrir lið fyrir lið forsendur Þorvalds annars vegar og hvernig málum væri í raun háttað hins vegar. Um þetta segir Þorvaldur nú: „Hann fann engar villur í forsendum og röksemda- færslum í greinargerðinni um vinnslustöðvar sem hann gat beint spjótum sínum að... " Auðvitað verður Þorvaldur Búason að meta það fyrir sjálfan sig hvort eitt- hvað af því sem hann hefur sagt hefur verið hrakið eða ekki. Bf hann býr sér til þá forsendu að ekkert hafi verið hrakið þá fær hann út þá niðurstöðu að ekkert hafi verið hrakið. Þetta er mjög einfalt og handhægt og í samræmi við öll hans vinnubrögð. Síðar í grein sinni sér Þorvaldur þó ástæðu til að hnykkja enn bet- ur á. Um þá fullyrðingu mina að greiðslufrestur sé algengur í viðskiptum og komi fram í verð- laginu segir hann einfaldlega að þetta sé rugl. Og þar sem hann hefur gefið sér forsendu fær hann að sjálfsögðu niðurstöðu. Rugl verður rugl. Og málið er afgreitt. Og nú átti að taka hann Hins vegar leita flestir, og Þor- valdur líka, sterkari raka en þetta þegar þess er kostur. I grein minni í Nútímanum eyddi ég mestu rúmi í að hrekja það, sem Þorvaldur Búason taldi vera aðalatriði. Að því loknu var drepið lauslega á nokkur önnur atriði þar sem einn- ig voru fengnar rangar niður- stöður. Þar á meðal að augljóst var að í rekstaráætlunum Þor- valdar voru vextir, afskriftir og viðhald alltof lágt metnir. Ég lagði ekki mat á hversu miklu munaði og nú þóttist Þorvaldur komast í feitt. Hann segir m.a. eftir að hafa fjallað um málið: „Geta því allir séð, að Árni Bene- diktsson fer með fleipur í þessu efni. Eina forsendan, sem Árni Benediktsson réðst til atlögu við í greinargerðinni um vinnslustöðv- arnar stendur því óhögguð." En nú skulum við skoða hvernig r;tta lítur út í raunveruleikanum. greinargerð sinni mat Þorvaldur Búason vexti, afskriftir og viðhald af nýju kjötfrystihúsi á 6% af hús- um og 10% af vélum. Ég benti á að þetta væri allt of lágt mat þar sem afskriftir einar af vélum væru oft hærri en þessu næmi. Á einhvern óútskýrðan hátt hefur Þorvaldur séð að þetta átti við rök að styðj- ast og nú gerir hann tilraun til að breyta því sem hann upphaflega sagði: „Árni Benediktsson tekur í athugasemdum sínum ekki tillit til 20% álags, sem lagt er á ein- staka liði," segir hann. En nú er fyrst að skoða hvernig þetta 20% álag er tilkomið. I greinargerð sinni áætlar Þorvald- ur frysti- og geymslukostnað þannig að hann telur fram þessa kostnaðarliði: 1. Vexti, afskriftir og viðhald. 2. Raforku. 3. Laun. 4. Annað og ófyrirséð 20% af ofanskráðu. Af þessu má sjá að liðurinn „annað og ófyrirséð er ætlaður til að standa undir fjölmörgum öðr- um kostnaðarliðum sem fyrirtæki verður að sjálfsögðu að greiða. En nú býr Þorvaldur Búason sér til nýja forsendu. Nú skal „annað" þýða „sama", það er að segja fast álag á sömu liði og áður eru taldir. Og Þorvaldur býr einnig til aðra nýja forsendu. Nú skal „ófyrirséð" þýða „fyrirséð", það er að segja ákveðið fyrirséð álag á tiltekna kostnaðarliði. Jafnframt hlýtur Þorvaldur að búa til þriðju for- senduna um að ekki skuli greiða annan kostnað en vexti, viðhald, laun og rafmagn, því að eftir for- sendugerðina er hvergi rúm fyrir aðra gjaldaliði. En jafnvel þetta dugir ekki. Það verður að búa til fleiri nýjar for- sendur. „Meðalafskrift hjá Slátur- félagi Suðurlands er 4,5% af upp- færðum stofnkostnaði (1983). Meðalafskrift hjá Sambandi ís- lenskra samvinnufélaga árið 1982 var 6,4% af uppfærðum stofn- kostnaði, skip meðtalin," segir hann. í greinargerð sinni reiknar Þorvaldur Búason með nýjum húsum og vélum. Það ber því að sjálfsögðu að nota afskriftir af nýjum húsum og vélum. En hin nýja forsenda Þorvalds Búasonar er að ekki skuli nota afskriftir af nýjum húsum til þess að skrifa af nýjum húsum og vélum. Þess í stað skuli nota meðaltalsafskriftir þar sem blandað er saman nýjum húsum og vélum og fullafskrifuð- um húsum og vélum. Ef tekin er upphafleg kostnað- aráætlun Þorvalds og raunveru- legar afskriftir af nýjum húsum og vélum, og öllum þessum klúð- urslegu fölsunartilraunum Þor- valds sleppt, sést að ég hef síst tekið of djúpt í árinni þegar ég held því fram að áætlun hans um vexti, afskriftir og viðhald sé of lág. „Afskriftirnar einar hafa löngum verið hærri en þessu nem- ur," sagði ég og er það enn sem fyrr rétt, eins og allir geta gengið úr skugga um. Heimilar afskriftir af þeim húsum og vélum sem um er að ræða voru 8,1% á árunum 1982 og 1983, sem eru þau ár sem Þorvaldur sjálfur nefnir til. Þor- valdur áætlaði hins vegar 7,4% fyrir afskriftum, vöxtum og við- haldi. Ég verð því að snúa þeim orðum Þorvaldar Búasonar, sem ég vitn- aði í f upphafi þessa kafla, við og segja: Geta því allir séð, að Þor- valdur Búason fer með fleipur í þessu efni. Eina atriðið í grein minni, sem hann leggur til raun- verulegrar atlögu við, stendur því að sjálfsögðu óhaggað. En þetta eru þau vinnubrögð sem maðurinn viðhefur. Niður- stöður sem fundnar eru á ofan- greindan hátt hefur hann geð í sér til að bera á borð fyrir almenning. Á grunni þessara vinnubragða tel- ur hann sig eiga rétt á að ausa óþverra yfir fólk, sem ekkert hef- ur til saka unnið. Árni Benediktsaou er fram- kræmdastjóri hjá SÍS. íslensku keppendurnir, frá vínstri Horður Sigurjónsson barþjénn í Broadway, Garðar Sigurðsson á Hótel Borg og Bjarni Óskarsson á Broadway. Heimsmeistaramót barþjónæ Góður árangur íslenzkra barþjóna í keppninni Heimsmeistaramót barþjóna f blöndun drykkja var haldið nú ný- lega í Hamborg í Vestur-Þýska- landi. Tuttugu og atta þjóðir tóku pátt í motinu og var keppt í sætum og þurrum cocktail og long-drink. Af Islands hálfu tóku þrír keppendur þátt í mótinu, Bjarni Óskarsson frá Broadway sem keppti í sætum cocktail, Garðar Sigurðsson, Hótel Borg, sem keppti f þurrum cocktail og Hörður Sigurjónsson, Broadway, sem keppti f long-drink. Árangur islensku keppend- anna var mjog góður. Bjarni óskarsson hafnaði í fjórða sæti með drykk sinn sem hann nefnir „Bleiki fíllinn". Bjarni lenti í endurhristun um þriðja sætið á móti barþjóni frá Bretlandi, en þeir urðu jafnir í keppninni. í endurhristuninni sigraði Bret- inn með þremur stigum. Árang- ur Bjarna er sá besti sem náðst hefur af íslenskum keppanda á heimsmeistaramóti. Hörður Sigurjónsson hafnaði f ellefta til tólfta sæti í long-drink-keppninni með drykk sinn sem hann hefnir „Stripper". Garðar Sigurðsson lenti f tðlfta sæti í þurrum cocktail með drykk sem hann nefnir „P616". Barþjónn frá ítalfu sigraði i þurrum cocktail, Finnland varð í Afhending viðurkenningar fyrír fjórða setíð í keppninni. Frá vinstri: Jurgen Fakke, formaður vestur-þýska sambandsins. Mich- ele Bigod, formaður alþjóðasam- bands barþjóna, IBA, og Bjarni Óskarsson, barþjónn i Broadway. öðru sæti og Bandaríkin f þriðja. Barþjónn frá Venesúela sigraði í sætum cocktail, Austurríki varð í öðru sæti og Bretland í þriðja. í long-drink-keppninni sigraði barþjónn frá Sviss, Portúgal varð f oðru sæti og Holland í þriðja. . Heimsmeistaramót barþjóna er haldið á þriggja ára fresti. Næsta mót verður haldið árið 1987 á Hawaii. Jónas Jónsson var sérstakur snillingur að vinna það efni úr ís- lendingasögum og kristnisogu sem altekur huga barnanna. Hann nær alveg snilldarlega heildarsvip yfir soguöld, kristni- töku, miðaldir, veralunaránauð, viðreisnartíma, Fjölnismenn, málhreinsun og sjálfstæðisbar- áttu. Sagan leiftrar þar sem göfug- mennska, kjarkur og snilli eru á ferð, uppbyggileg til dáða og mannkosta, dæmir nfðingskap hart og dregur fram f dagsljðsið þá skugga, sem fylgja vondum verkum og odrengskap. Hlutleysi gagnvart öllum og öllu er ekkert annað en innræting á mann- dómsleysi og andlegu allsleysi. Saga Jónasar er líka áberandi saga um fátæka unglinga, sem brutust áfram til mennta og áhrifa f þjóðlffinu. Saga hans hef- ur komið mörgu fátæku fólki í skóla. Það hefur lfklegast verið verk framúrstefnu kennara að fella niður fyrirsagnir úr sogu Jónasar. Þeir töiuðu um það í fjálglegum fyrirlestrum, að ekki mætti neinstaðar verða skil í sögunni og töldu sögu að þvf leyti lfka ár- straumi. Samkvæmt þvf voru höfð lítil greinaskil f sogunni, þar sem saga endaði og ðnnur tók við, víst til þess, að hvorki yrðu aldabil né þittaskil i sögu. En aftur á móti var nú sagan prýdd með myndum, þar sem Kjartan ólafsson var lfkur skeggj- uðum apa og Hallgerður langbrók lfkust sviplítilli nútíma-konu af allra þynkulegustu gerð og gliðru- leg f viðbót. Athugið þá sögu, sem hér fer á eftir. Tiu ára gömul telpa, sem var að læra söguna, segir einn góðan veð- urdag við mig: „Ég fann heima ís- landssoguna, sem hann pabbi lærði. Hún er miklu skemmtilegri heldur en þessi bók." „Nú, hvernig þá?" spurði ég, „Þetta eru þó sömu sögurnar." „Já, en sagan hans pabba er samt miklu skemmtilegri." „Geturðu útskýrt það fyrir mér? sagði ég. „Það eru stórar fyrirsagnir." Mér datt það f hug, að barnið hefði fyrsí og fremst séð þann mismun á bóki'num, sem leiðrétt- ingin var hjá frauúrstefnu snilling- unum f kennarastéttír.ni. Börn eru greind. „En f sögunni hans pabba þfns er engin mynd," sagði ég. „Iss, það gerir ekkert til," sagði barnið. Það var kostur, að börnin fengu sjálf að búa til í huga sínum myndir af þeim mönnum, sem engin mynd var til af nema mynd- ir sögustílsins. Jónas Jónsson þekkti hugar- heim barnsins. öll hans saga er lifandi, á sterku og fögru máli. Minnir all mikid á Fslendingasög- ur, sumt tekið beint þaðan. Mál íslendingasagna var og er nútið- armál allra kynslóða á fslandi, nema vera kynni þeirra afglapa, sem halda að aldrei hafi verið nút- fð neinna manna á íslandi, fyrr en þeir komu sjálfir til sögunnar. Einhverjir þeirra kennara, sem unnu að útgáfu Jónasarsögu með myndum, fóru að breyta sögunni ofurlitið. Þeir ætluðu að auðvelda soguna fyrir minnið með því að fækka nöfnum. Til dæmis að taka, þá fella þeir niður að telja upp öll nöfnin á sonum Atla jarls hins mjóva. — Atlasynir verða miklu minnisstæðari með þremur nöfn- unum: Hallsteinn, Hersteinn og Hólmsteinn, heldur en aðeins einn sé nefndur, ekki sfst vegna þess, að öll nöfnin enda á steinn. Sama er að segja um tvíburana Hámund og Geirmund heljarskinn. Bæði nöfnin festast betur f minni og einkum þó ljósara, heldur en eitt nafn. Jónasi Jónssyni sást ekki yf- ir slíka samtengingu fyrir minnið. Hann var gjörhugull gáfumaður með ferska og frjálsa hugsun, sá maður, sem best hefur skilið, hvernig á að skrifa bók fyrir börn, sogu til þess að læra með geði tií gagns og þroska. ÖU börn, sem hafa nokkurt sögu-sinni, og það hafa þau flest, fá þá vissu af Jón- asarsögu, að íslendingassögur og saga íslands sé skemmtilegt við- fangsefni — eins og það líka er. Það ví 11 nú svo vel til, að sú saga, sem Jónas Jónsson skrifaði, er um liðinn tfma og hefur því ekki breyst. Jónasarsaga hafði af- ar góð áhrif á málfar barnanna. Sást best, ef þau skrifuðu ritgerð um efni úr sogunni. Ég hef aldrei orðið þess vör, að börn þyrftu orðabók til þess að skilja kennslu- bækur Jónasar Jónssonar. Þar sem svo er ástatt í skóla hlýtur einhver forheimskunar heila- þvottur að hafa átt sér stað. Ég hef alltaf átt marga góða sogumenn í bekk, þar sem ég hef kennt sögu og suma afburða menn á því sviði. Eg er náttúrlega ekki sammála Jónasi Jónssyni um alla söguskoðun, t.d. um Guðmund Arason, biskup. Þar fylgir Jónas þeirri lfnu sem dr. Jón Helgason oiskup hefur gefið í sinni háskðla- sogu, og munu fleiri sögumenn vera sama sinnis. Þess verður aldrei krafist af söguritara fyrir skóla, með réttu, að allir verði honum sammála um hvað eina. Stungið hefur verið upp á því, að fá eitt skáldið til þess að skrifa nýja íslandssögu fyrir börn. Ekki treysti ég peim til að skrifa betri sögu fyrir börn, en Jónas gerði. Þeirra er fremur að fást við skáldskap. Látum skáldin um að rffa niður stuðlamál íslenskrar tungu. En leyfum bornunum að halda áfram að læra Jónasarsögu Jónssonar. Það var á þeim dögum, sem handritamálið var f síðustu deiglu, að Danir létu gera sögukönnun á meðal unga fólksins á lslandi. Það var stöðvað af handahófi á Reykjavíkur-götum og spurt um ýmislegt úr sögu íslands á ýmsum tímum. — Sagt var að Danir hefðu verið alveg steinhissa á þeirri soguþekkingu, sem þá kom fram hjá unglingum og ungu fólki. Höfðu þeir sagt, að ekkert slfkt gæti átt sér stað f Danmörku. Útvarpið sagði frá spurningum úr könnuninni. Ég t6k eftir því, að svör við öll- um þeim atriðum, sem spurt var um, var að finna f Jónasarsögu. Hve mikinn þátt átti Jónasar- saga Jónssonar f því, hvern sóma unglingarnir gerðu íslandi? E.t.v. var söguþekking þeirra nokkurt innlegg f handritamálið. „íslend- ingar eru enn söguþjóð," sögðu Danir. Nú skilst mér að kveði við annan tón í söguþekkingunni. Og skal mig ekki furða, þegar Jónas- arsaga er horfin úr barnaskólun- um. Sex ár, eða svo, hafa dugað til þess að hin þroskandi þekking á sögu vorri er unglingunum horfin mjög. Um samfélagsfræði skal ég ekki tjá mig. Ég kenndi hana aldrei. En það, sem Arnór Hannibalsson seg- ir um það mál, hlýtur að vera marktækt. Hann þekkir hugsun- arhátt og vinnubrögð kommúnista mæta vel. Hann hefur verið hreinskilnastur allra námsmanna frá Rússlandi varðandi þogula verkamenn og alþýðufólk, sem haldið er við hörmungar í fjötrum. Ef nokkur alvara er á bak við þau orð, sem sogð hafa verið á Al- þingi, að vér skulum standa vörð um soguþekkingu vora og fornan menningar arf, þá leyfi ég mér að skora á þá menningarforystu, að láta taka Jónasarsögu Jónssonar upp aftur sem námsgrein f barna- skólum, ef ætlunin er að börn læri íslandssögu til þess að vita eitthv- að f sögu. Fáfræði barna f sögu og oðrum minnisgreinum kemur til af þvi, að minnistölva barnanna er mötuð skakkt. Ég legg það til sem fyrrum barnakennari, að Jónasarsaga verði endurprentuð til náms fyrir börn, eins og höfundurinn snjalli gekk frá henni með stórletruðum fyrirsögnum við hverja sogu til styrktar fyrir minni barnsins. Ein breyting: stærra letur á lesmáli en áður var. Því bar ég saman Bogasogu og Jónasarsögu, að nú virðist aftur vera komin sú stefna að íslands- saga fyrir barnaskóla sé skrifuð sem stutt ópersónulegt ágrip, þar sem gjðrsamlega vantar aðdrátt- arafl sögunnar. Slfkar kennslubækur fæla ðll born frá sogunámi og svipta þau meira að segja flest allri löngun til þess að kynnast íslendingasog- um, gefa móteitur við löngun til söguþekkingar, gagnstætt sögu Jónasar Jónssonar. Ég skora á alla þá, sem gaman höfðu af að læra Jónasarsogu að leggja þessu máli lið. Eg vitna í orð litlu stúlkunnar um skemmtilegu sögubókina, sem hann pabbi lærði. Látið börnin fá f hendur hinar klassísku barnalærdómsbækur Jónasar Jónssonar. Rósa B. Hlöndals er ríthöfundur og kcnnari.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.