Morgunblaðið - 21.12.1984, Blaðsíða 22

22
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 21. DESEMBER 1984
Hver var Jesús?
Bókmenntír
Sigurjón Björnsson
Dr. ('harles Francis Potter:
ÁRIN ÞÖGLU í ÆVI JESÚ.
Árelíus Níelsson og Gísli Olafsson
þýddu.
Bókaútgáfan Þjóósaga.
Reykjavík 1984.
173 bls.
Bókaútgáfan Þjódsaga tileinkar
þessa mjög svo athyglisverðu bók
ári Biblíunnar á fslandi, sem senn
er liðið. Er annar þýðandi hennar
fv. prestur íslensku þjóðkirkjunn-
ar. En í þessari bók er mörgum
mikilvægum spurningum og efa-
semdum varðandi hefðbundna
boðun kristninnar varpað fram.
Lestur hennar mun sjálfsagt
gleðja suma og vekja forvitni
þeirra, öðrum mun hún að líkind-
um valda áhyggjum eða gremju.
Höfundur, sem skilja má að sé
prestlærður, þó að ekki sé hann
kynntur hér, skýrir frá því að allt
frá árinu 1945 hafi menn verið að
finna mikinn fjölda handrita og
handritabrota suður í ísrael, eink-
um í svonefndum Kumran-skorn-
ingum, skammt frá Jerúsalem.
Þessi handrit eru talin vera leifar
úr bókasafni svonefndra Essena.
En samkvæmt fornum heimildum
voru Essenar þessir róttækur trú-
arflokkur, sem uppi var á dögum
Jesú. Þeir lögðu stund á klaustur-
lifnað. Engá einkaeign máttu þeir
eiga, allt var monnum sameigin-
legt. Þeir ástunduðu guðrækni,
einfalt líf, bróðurkærleika og iðju-
semi. Þeim var viðbrugðið fyrir
fagurt og göfugt líferni og frið-
semi í hvívetna.
Nú hefur komið i ljós við lestur
þessara handrita, að efni þeirra
svipar mjög til kenninga Jesú eins
og þær birtast i Nýja Testament-
inu, jafnvel svo að orðfærið er á
stundum hið sama. Þar mun t.a.m.
vera að finna allt inntak Fjallræð-
unnar. Þar sem þessi rit virðast
vera skráð fyrir daga Jesú getur
ekki verið um áhrif frá honum að
ræða í þessum essensku kenning-
um, heldur hið gagnstæða. j því
sambandi vaknar að sjálfsögðu
spurningin:
Hvernig var sambandi Jesú við
Essena háttað? Tilgáta höfundar
er að „Árin þöglu í ævi Jesú“, þ.e.
18 árin frá tólf ára aldri til þrí-
tugs, hafi verið námsár hans hjá
Essenum. Hann hafi þar setið við
fótaskör fræðimanna og ausið úr
vísdómslindum hins mikla bóka-
safns þeirra. Þessi ályktun er m.a.
studd því að Nýja Testamentið
sýni að Jesús hafi verið hámennt-
aður og víðlesinn maður. Þegar
svo þessum námstíma lauk tók
Jesús að predika fyrir lýðnum (en
það var raunar ekki háttur Ess-
ena) og boða sinn eigin skilning á
essenskum kenningum.
Þessar kenningar telur hann
ekki koma að öllu leyti réttar til
skila í því Nýja Testamenti, sem
við höfum. í fyrsta lagi sé það ekki
ritað fyrr en löngu síðar og við-
horf manna og skilningur þeirra á
Jesú hafi breyst mjög mikið I
millitíðinni. Og í öðru lagi sé í
Nýja Testamentinu einungis hluti
þeirra rita sem þar ættu að vera.
Hér gerist ekki tóm til að rekja
rökstuðning höfundar fyrir þessu.
Lesandinn verður að kynna sér
hann sjálfur. En ályktanir hans
kunna að koma mörgum nýstár-
lega fyrir sjónir. Þessar eru helst-
ar: Jesús var maður, raunar göfug-
asti maður sem sagan greinir frá.
Hann var mannssonur, en ekki
fremur guðssonur en allir menn.
Hann var ekki eingetinn og mey-
fæðingin er goðsögn, sem síðar er
til komin. Hann steig ekki niður
til heljar og reis ekki upp frá
dauðum á þriðja degi. Og ekki
gekk hann um meðal manna í lík-
amanum eftir dauðann. Persónu-
leiki Jesú var óviðjafnanlega göf-
ugur og fullkominn. Þar i er
leyndardómur og sérstæði krist-
indómsins fólginn. Sá leyndar-
dómur verður aldrei ráðinn af
guðfræðinni, heldur af sálfræði-
legum vísindum.
Ekki er ég þess umkominn að
leggja mat á traustleika þessara
víðdrægu sjónarmiða höfundar.
Um það verða aðrir að fjalla. Von-
andi er að svo verði að þessi bók
verði því upphaf að hreinskilnum
og heiðarlegum skoðanaskiptum.
Raunar krefst bókin þess, svo
mikil rök sem höfundur færir að
máli sínu.
Hins vegar get ég sem leikmað-
ur látið í ljós álit mitt á fáeinum
atriðum, sem varða trúverðug-
leika höfundar. Engum vafa er
bundið að hann er mjög fróður um
viðfangsefni sitt, enda virðist
hann hafa lagt stund á þessi fræði
um langt árabil. Þá er bókin ljós í
framsetningu og auðveld aflestr-
ar. En jafnframt eru á henni gall-
ar, sem fallnir eru til að vekja efa-
semdir. Höfundur ritar í talsverð-
um ádeilustíl. Honum er bersýni-
lega allmikið niðri fyrir. Alltaf er
hætt við því að mönnum sem svo
er farið kunni að vera skreipt á
röksemdafærslunni og full djarfir
í staðhæfingum. Ekki verður því
neitað að röksemdafærslan er á
stöku stað nokkuð laus í reipun-
um. Þá á höfundur það til að vera
með útúrdúra, sem erfitt er að sjá
að komi málinu mikið við. I einum
af slíkum útúrdúr rakst ég á und-
arlegar staðhæfingar. Á bls. 44
ræðir hann um koine-grísku og
segir hana vera „sambland ýmissa
tungumála — þó einkum grísku"
og „koine var sameiginlegt mál
þeirra tima, eins konar esp>er-
anto“. Hvað segir grískufræðingar
um þetta? Á sömu bls. er staðhæft
að menn hafi ekki gert sér ljóst
fyrr en á 20. öld að „hið svonefnda
gríska Nýja Testamenti var ekki
ritað á klassískri eða bókmennta-
legri grísku heldur á venjulegu
koine“. Þá er ég illa svikinn ef
þetta er rétt. Og undarlegt þykir
mér að lesa þetta hjá manni, sem
segist hafa lært klassíska grísku í
átta ár. Auðvitað er þetta óvið-
komandi meginniðurstöðum höf-
undar. En mér er svo farið, að rek-
ist ég á eina rangfærslu, er mér
ekki grunlaust um nema fleiri
kunni að finnast.
Þýðing bókarinnar er lipur og
áferðarfalleg, eins og vænta mátti.
Samt varð ég var við fáein minni
háttar lýti, sem ég vil tína til í
lokin. Það kann að mega virða mér
til smámunasemi.
Á bls. 19 stendur: „Sagnfræð-
ingarnir Philo, Jósefus og Pliny.“
Hví ekki Plinius? er einhver þörf á
enskri stafsetningu á þessu eina
nafni? Á bls. 37 er rætt um glatað
rit Philos, sem menn hafa þó titil
á. Það kallast hér „Apology for the
Jews“ og er íslensk þýðing í svig-
um. Aldrei var þetta enskt rit, svo
að tilgangurinn með enska titlin-
um er ekki augljós. Sama er að
segja um rit Efsebíusar. Á bls. 151
eru skammstafanirnar „B.C.
(f.Kr.) og A.D. (e. Kr.).“ B.C. er
auðvitað skammstöfun fyrir Be-
fore Christ og A.d. fyrir Anno
Domini. Hvaða erindi á skamm-
stöfunin B.C. í íslenska bók? Og að
lokum: Hver er ástæðan fyrir því
að alls staðar stendur „Death Sea
Scrolls" í stað „Dead Sea“? Er það
frá höfundi komið?
Jólafrí á
loðnunni
425.000 lestir veiddar
á vertíðinni
JÓLAFRÍ er nú hafió á loónuveiðun-
nm, en veióar mega hefjast aó nýju
4. janúar næstkomandi. í gær voru
síóustu fimm bátarnir á leió í land
meó afla, en óheimilt var að halda til
veióa eftir 17. þessa mánaóar. Tveir
bátar hafa nú þegar lokið kvóta sín-
um, Svanur RE og Grindvíkingur
GK. Alls eru um 425.000 lestir
komnar á land á vertíöinni.
Auk þeirra, sem getið var í
Morgunblaðinu á sunnudag, til-
kynnti Sjávarborg GK um afla á
laugardag, samtals 730 lestir. Á
sunnudag tilkynnti Sæberg SU um
afla, samtals 530 lestir. Á þriðju-
dag tilkynntu eftirtalin skip um
afla: Svanur RE, 500, Huginn VE,
600, Júpíter RE, 1.000, Guðmund-
ur RE, 920, Grindvíkingur GK,
800, Heimaey VE, 270 og Þórs-
hamar GK, 500. í gær tilkynntu
eftirtalin skip um afla: Börkur
NK, 520, Sæberg SU, 300, Pétur
Jónsson RE, 600, Guðmundur
ólafur ÓF, 200. Bergur VE var á
leið í land síðdegis í gær, en hafði
ekki gefið upp afla sinn.
BARNAHÚSGÖGN
OLE
ZORILLA
PANTER
Panter stóll kr. 769.- Panter borö kr. 1.290.-
Zorilla teiknipappírsrúlla kr. 489.-
•■ '•V &&
ÆNNART
Hamster sófi kr. 790.-
Borö kr. 739.-
Bekkur kr. 595.-
Bubbla
leiktjald
kr. 1.695.
MICKEL
HAGKAUP
SKEIFUNNI 15. SÍMI 68-65-66
Lennart kr. 495.-
Mickel kr. 329.-