Morgunblaðið - 21.12.1984, Blaðsíða 44

44
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 21. DESEMBER 1984
Samþykkt SÞ um ráðstefnuhöll í Eþíópíu:
Fulltrúar Norður-
landa sátu hjá
*
Islendingar greiddu atkvæði gegn tillögu Sov-
étmanna um „frystingu“ kjarnorkuvopna
FULLTRÚI íslands sat hjá þegar atkvæði voru greidd á allsherjarþingi
Sameinuðu þjóðanna í fyrradag um þá tillögu, að verja á næstu þremur árum
jafnvirði þriggja milljarða íslenskra króna til að reisa ráðstefnuhöll í Addis
Ababa, höfuðborg Eþíópíu.
Geir Steingrímur Hjörleifur Sigríður Dúna Guðmundur
Geir Hallgrímsson utanríkisráðherra:
Fullyrðing Arkins
fullkomlega afsönnuð
— Svar Bandaríkjanna fullkomlega
viðunandi, sagði forsætisráðherra
Fullyrðing Williams Arkin fól það í sér að forseti Bandaríkjananna hefði
þegar árið 1975 heimilað flutning kjarnavopna til íslands, ef styrjöld brytist
út í okkar heimshluta. Forstöðumaður bandaríska sendiráðsins hefur af
þessu tilefni, fyrir hönd forseta og stjórnar Bandaríkjanna, ítrekað skriflega,
að Bandaríkin hafi og muni staðfastlega halda ákvæði varnarsamnings milli
ríkjanna, þar á meðal að kjaranvopn verði aldrei flutt til íslands nema til
komi samþykki íslenzkra stjórnvalda. Þar með er fullyrðing W. Arkin, sem
er nú öðru sinni tilefni utandagskrárumræðna, fullkomlega afsönnuð. Menn
ættu að fara varlega í að leggja út af staðhæHngu manns, sem hefur játað að
fyrri fullyrðingar hans um kjarnavopn á Keflavíkurflugvelli á friðartímum
hafi verið rangar, ekki sízt þegar fyrir liggur jafn afdráttarlaus yfirlýsing
ábyrgra bandarískra stjórnvalda um hið gagnstæða. I>etta vóru efnisatriði úr
máli Geirs Hallgrímssonar, utanríkisráðherra, á þingi í gær.
Hjörleifur Guttormsson (Abl.)
kvaddi sér hljóðs utan dagskrár á
síðasta starfsdegi þings í gær og
gerði að umtalsefni svar handa-
rískra stjórnvalda til utanríkis-
ráðherra vegna „fortakslausrar
heimildar“ til að flytja kjarna-
vopn til Keflavíkurflugvallar á
styrjaldartímum. Hann kvað svar-
ið ónógt og krafði forsætisráð-
herra svara um, hvort ekki væri
nauðsynlegt að taka af tvímæli í
löggjöf, sem kvæði á um að flutn-
ingur kjarnavopna til landsins og
geymsla þeirra hér væri óheimil,
hvort heldur væri á friðar- eða
styrjaldartímum. Hann spurði
ennfremur, hvort forsætis- og
utanríkisráðherrar teldu fram-
komið svar Bandaríkjamanna
fullnægjandi og hvaða bandarískt
stjórnvald stæði að gefnu svari.
Geir Hallgrímsson, utanríkis-
ráðherra, kvað svar Bandaríkja-
manna gefið af forstöðumanni
handaríska sendiráðsins hér á
landi í nafni forseta og stjórnar
Bandaríkjanna. Það tæki af tví-
mæli um þá afstöðu Bandaríkj-
anna að þau myndu halda i einu
og öllu varnarsamning milli ís-
lands og Bandaríkjanna, þar á
meðal ákvæði um að Bandaríkin
myndu ekkert það aðhafast hér á
landi, sem þau hefðu ekki fyrir-
fram samþykki íslenzkra stjórn-
valda til. Þetta gilti að sjálfsögðu
um kjarnavopn sem annað. Hins-
vegar gilti sú starfsregla hjá Atl-
antshafsbandalagsríkjum að gefa
hvorki játandi né neitandi svar við
spurningum er lúta að meintum
trúnaðarskjölum.
Steingrímur Hermannsson, for-
sætisráðherra, sagði svar Banda-
ríkjanna við fyrirspurnum utan-
ríkisráðherra vegna staðhæfinga
Williams Arkin fullkomlega við-
unandi. Það er kjarnaatriði máls-
ins að bandarísk stjórnvöld stað-
festa að kjarnavopnum verður
ekki fyrir komið hér á landi nema
með samþykki íslendinga.
Forsætisráðherra kvað koma til
greina að ríkisstjórnin, í samráði
við utanríkismálanefnd þingsins,
staðfesti enn og aftur margyfir-
lýsta varnar- og öryggisstefnu,
sem fæli það m.a. í sér að kjarna-
vopn yrðu aldrei geymd hér á
landi, hvorki á styrjaldar- né frið-
artímum. Löggjöf um þetta efni
leitt til
Viðskiptaráóherra, Matthías Á.
Mathiesen, hefur lagt fram frum-
varp á Alþingi um flutningsjöfnun-
argjald á olíu. Verði frumvarpið að
lögum felur það í sér, að ekki verður
fyrir hendi lagaskylda til að selja
olíu og bensín hvar sem er á landinu
á sama verði. „Það gerir kleift að
hagkvæmni í viðskiptum geti leitt til
hagkvæmara og lægra verðs,“ segir í
greinargerð frumvarpsins.
I fyrstu grein frumvarps um
• Þjóðarframleiðsla dregst
minna saman árið 1984 en
spáð var í haust eða um 'Á % í
stað rösklega 1% frá fyrra
ári. Þessum bata veldur meiri
sjávarafli en áður var reiknað
með, einkum af loðnu en einn-
ig af þorski og rækju. Lands-
framleiðsla er nú talin aukast
um 'k% á árinu 1984 í stað
spár um 'k % samdrátt í
haust.
• Fyrir árið 1985 er nú spáð, að
þjóðarframleiðsla aukist um
'k% frá fyrra ári en lands-
framleiðsla um nær l'k%.
Þetta eru lægri vaxtartölur en
gert var ráð fyrir í þjóðhags-
hefði hinsvegar takmarkað gildi
nema fyrir liggi yfirlýsingar
kjarnorkuvelda, þess efnis, að slík
löggjöf yrði virt.
Sigríður Dúna Kristmundsdóttir
(K.) taldi svar Bandaríkjanna ekki
fullnægjandi. Hér væri nánast um
yfirlýsingu að ræða — en ekki
svar. Hún skoraöi á utanríkis-
ráðherra að láta hér ekki staðar
numið, helduV knýja á um fyllri
svör.
Guðmundur Einarsson (Bj) tók í
svipaðan streng og Sigríður Dúna.
Fyrri yfirlýsingar hefðu að vísu
fengizt staðfestar. Hinsvegar
hefði ekkert nýtt komið fram.
Nauðsynlegt væri að ganga eftir
marktæku svari.
flutningajöfnunarsjóð olíu og
bensíns segir, að greiða skuli
flutningsjöfnunargjald af öllu
seldu magni af gasolíu, svartolíu,
ljósaolíu, bifreiðabensíni, flug-
vélabensíni og flugsteinolíu, þó
ekki flugvélabensíni og flugstein-
olíu sem ætluð er til nota í utan-
landsflugi. Gjald þetta ákveður
verðlagsráð fyrir þrjá mánuði í
senn. Verði upphæð þess miðuö
við það að gjaldið nægi til að
áætlun ríkisstjórnarinnar
fyrir árið 1985, og stafar það
af meiri framleiðslu árið 1984
en þar var gert ráð fyrir, en
ekki því að nú sé reiknað með
minni umsvifum árið 1985 en
gert var í þjóðhagsáætlun.
• Hagur atvinnuvega er enn
mjög misjafn. Staða fyrir-
tækja í sjávaraútvegi er erfið
vegna samdráttar í þorskafla,
lækkandi markaðsverðs og
mikilla skulda fiskveiðiflot-
ans. Hagur iðnaðar, verslunar
og ýmissa annarra greina
virðist hins vegar hafa verið
með skásta móti að undan-
Tillagan var samþykkt með 122
atkvæðum gegn 5, en 16 fulltrúar
sátu hjá, þ.á m. allir fulltrúar
Norðurlanda. Fulltrúar Banda-
ríkjanna, Belgíu, Bretlands, Hol-
lands og Lúxemborgar greiddu at-
kvæði gegn henni.
Ráðstefnuhöllin á að hýsa Efna-
hagsnefnd Afríku, sem starfar á
vegum Sameinuðu þjóðanna. Sam-
þykkt allsherjarþingsins hefur
verið gagnrýnd harðlega víða um
heim og benda menn á, að nær
væri að verja þessum fjármunum
til að fæða þá íbúa Eþíópíu, sem
nú líða hungur.
Þrjár tillögur um „frystingu"
kjarnorkuvopna voru samþykktar
á allsherjarþinginu, áður en gert
var hlé á störfum þingsins í fyrra-
dag. Fulltrúi íslands greiddi at-
kvæði gegn einni þeirra, sem Sov-
étríkin og níu önnur kommúnista-
ríki báru fram, en sat hjá við at-
kvæðagreiðslur um hinar tvær,
sem annars vegar voru bornar
greiða flutningskostnað á því
magni af ofangreindum olíuvörum
sem þarf að flytja frá innflutn-
ingsstöðum til olíustaða svo að
fullnægt verði eftirspurn eftir
þessum vörum hvar sem er á land-
inu.
í greinargerð segir, að með
frumvarpinu sé stefnt að því að í
stað verðjöfnunar á olíu og bens-
íni verði tekin upp flutningsjöfn-
un. Hins vegar verður áfram í
förnu. Atvinnuástand hefur
yfirleitt verið gott þegar á
heildina er litið og ekki virð-
ast horfur á miklum breyting-
um á því á næstunni.
• Horfur í verðlags- og kaup-
lagsmálum hafa nú breyst
mikið frá því sem var í vetr-
arbyrjun. í stað áframhald-
andi hjöðnunar verðbólgu er
nú útlit fyrir svipaðar meðal-
breytingar verðlags á árinu
1985 og á árinu 1984. Því er
spáð, að meðalbreytingar
verðlags á fyrsta fjórðungi
ársins 1985 verði 45—50%, en
síðan dragi til muna úr verð-
hækkunum. Frá upphafi til
loka árs er spáð 20% verð-
hækkun og þá ekki reiknað
með áhrifum hugsanlegra
kaupbreytinga haustið 1985,
en meðalhækkun verðlags
milli áranna 1984 og 1985 er
fram af fulltrúum Mexíkó og Sví-
þjóðar o.fl. ríkja og hins vegar af
fulltrúa Indverja. íslendingar,
Norðmenn og Danir tóku undir
það sjónarmið fulltrúa annarra
vestrænna ríkja, að tillaga Sov-
étmanna væri of einhliða og eftir-
léti Sovétríkjunum hernaðarlega
yfirburði. Þá var gagnrýnt að í til-
lögunni er ekkert að finna um það
hvernig unnt er að tryggja að
ákvæðum hennar verði fylgt. Sví-
ar sátu hjá í atkvæðagreiðslunni,
en Finnar greiddu tillögunni at-
kvæði.
Fulltrúi íslands sat einnig hjá
við atkvæðagreiðslu um tillögu
Ungverjalands og níu annarra
kommúnistaríkja um bann við
framleiðslu og notkun nifteinda-
sprengja. Sú tillaga var samþykkt
með 61 atkvæði, en fulltrúar 11
ríkja greiddu atkvæði gegn henni
og 51 sat hjá. Finnar greiddu til-
lögunni atkvæði, en fulltrúar ann-
arra Norðurlanda sátu hjá.
gildi hámarksverð. Við ákvörðun á
verði á olíu og bensíni yrði sam-
kvæmt sérstökum útreikningi
verðlagsstofnunar tekin ákvörðun
um flutningsjöfnunargjald sem
rynni í flutningsjöfnunarsjóð til
að mismunandi flutningskostnað-
ur hefði ekki áhrif á útsöluverð
eftir landshlutum. 1 frumvarpinu
er byggt á sömu grundvallaratrið-
um og í lögum um jöfnun flutn-
ingskostnaðar á sementi.
talin verða 26—28%. Kaup-
máttur ráðstöfunartekna
heimilanna er talinn verða
svipaður, reiknaður á hvern
mann, árið 1985 og til jafnað-
ar á árinu 1984.
• Þrátt fyrir að nú virðist lokið
þriggja ára samdráttarskeiði
í íslenska þjóðarbúskapnum
og horfur þyki á nokkrum
hagvexti á ný er mikill halli á
viðskiptunum við útlönd og
svo verður enn á árinu 1985.
Spáð er lítils háttar halla á
vöruskiptajöfnuði en að öðru
leyti stafar viðskiptahallinn
eingöngu af greiðslum vaxta
af erlendum lánum. Vaxta-
greiðslurnar eru taldar nema
um 15% af útflutningstekjum
árin 1984 og 1985, sem bera
má saman við 4—5% árin
1970-1974 og um 7% árin
1975-1979.
Flutningsjöfnunargjald á olíu:
Hagkvæmni í viðskiptum geti
lægra olíuverðs
Endurmetin þjóðhagsspá:
Þjóðarframleiðslan dregst minna
saman í ár en spáð hefur verið
ÞJÓÐHAGSSTOFNUN hefur nú gefið út endurmetna þjóðhags.spá. Spá-
in hefur verið endurmetin á grundvelli nýjustu vitneskju um framvinduna
á líðandi ári og miðað við þær horfur, sem nú virðast við blasa að
afstöðnum kjarasamningum, gengislækkun í nóvember og öðrum stefnu-
ákvörðunum stjórrivalda og líklegum niðurstöðum fiskveiðistefnuna á
komandi ári. Helstu niðurstöður þessa endurmats eru eftirfarandi: