Morgunblaðið - 23.01.1986, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 23.01.1986, Blaðsíða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 23. JANÚAR1986 Þriðja stjórnstigið vald- dreifing eða of stjórnun eftírJúlíus Sólnes Undanfarið hafa miklar umræður farið fram um aukna sjálfstjórn landshlutanna, þannig að dregið verði úr því miðstjórnarvaldi, sem einkennir núverandi stjórnarform íslendinga. Einkum hefur fólk í hinum dreifðu byggðum landsins bent á það sem staðreynd, að mestallt fjármagn og þau verðmæti, sem skapast vegna frumvinnslu í sjávarútvegi og öðrum undirstöðu- greinum atvinnulífsins, virðist sog- ast til höfuðborgarinnar, þar sem því er síðan ráðstafað af miðstjórn- arvaldinu. Einkum sveitarstjórna- mðnnum hefur því orðið tíðrætt um svokallað 3. stjórnsýslustig, en hugmyndir manna um það byggja á erlendum fyrirmyndum, til dæmis frá Noregi. Samkvæmt þessum hugmyndum yrði landinu skipt niður í fylki, með víðtækri sjálfstjórn. Fylkisþing með fulltrúum kjörnum í beinum kosn- ingum ásamt fylkisstjórn færi þá með stjórn í viðkomandi fylki. Hún myndi annast mál sem heilbrigðis- mál, fræðslu- og skólamál, sam- göngumál og önnur sameiginleg verkefni fyrir iandshlutann, en nú er öllu þessu stjórnað af alþingi og ráðuneytunum í Reykjavflc. Með fylkjaskipulagi myndi alþingi setja fjárlög fyrir landið f heild og skipta fjármununum eftir hinum ýmsu málaflokkum á milli fylkjanna. Þar með lyki afskiptum alþingis og ráðuneytanna í Reykjavík, en fylk- isstjórnin og þing tæki við. f frumvarpi til nýrra sveitar- stjórnalaga, sem nú er til umræðu á Alþingi, er gert ráð fyrir að stíga þetta skref til hálfs, þ.e. setja á stofn héraðsnefndir, sem annist sameiginleg verkefni sveitarfélag- anna í ákveðnu skilgreindu héraði, en þau yrðu ?? talsins. Þetta hefur mætt mikilli andstöðu margra sveit- arstjórnamanna, einkum þó í stærstu sveitarfélögunum, til að mynda á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er eðlilegt, þar sem stærri sveitarfélögin hafa hvert fyrir sig jafnmarga fbúa og verða í héruðun- um úti á landi. Eins eru flestir sammála um, að það sé vart bæt- andi á það yfirhlaðna stjórnkerfi, sem íslendingar hafa búið sér til. Það er með ólíkindum hvað þessi fámenna þjóð þarf að hafa af stofn- unum og alls kyns stjórnkerfum. Stundum virðist mér sem gengið sé út frá þvf að íslendingar séu 2,5 milljónir en ekki 240 þúsund þegar verið er að ráðskast með mál þjóðar- Það er því ekki nema von að flestum blöskri og þeir sjái ekkert jákvætt við það að þenja út stjórn- kerflð með þeim hætti sem 3. stjórn- sýslustigið kallar á, svo ekki sé talað um kostnaðaraukann þvf samfara. Væri nær að koma með lagafrumvarp, sem gerði ráð fyrir verulegri einföldun á stjórnkerfinu með fækkun þingmanna, samein- ingu sveitarfélaga og afnámi óþarfa rfkisstofnana. Hin nýja Byggðastofnun er gott dæmi um algeriega óþarfa ríkis- stofnun, sem er hrein tímaskekkja. í stað þess að draga úr miðstjórnar- valdinu og efla stjálfstjóm lands- byggðarinnar hafa þingmenn, dreif- býlisþingmenn fyrst og fremst, beitt sér fyrir stofnun hennar. Þessari stofnun er ætlað að taka við hlut- verki byggðadeildar hinnar sálugu Framkvæmdastofnunar ríkisins. Margefld af starfsliði og með stór- auknum kostnaði á hún að halda áfram þeirri skýrslu- og áætlana- gerð, sem sumir halda að ein sér muni koma í veg fyrir að byggðir landsins utan höfuðborgarsvæðisins leggist f eyði. Fyrir 15—20 árum var ef til vill þörf fyrir stofnun, sem gat aðstoðað landsbyggðina við að gera áætlanir um atvinnuþróun og eflingu byggð- ar. Nú á tölvuöld er astandið allt annað. Hægt er að sækja allar upplýsingar hvert sem er með teng- ingu við tölvu- og upplýsingabanka og út um allt land er að finna vel- menntað fólk, sem getur tekið að sér og leyst hvers kyns þróunar- og áætlunarverkefni. Sveitarfélögin í hinum ýmsu landshlutum hafa myndað með sér landshlutasamtök sem einmitt er ætlað að vinna að þeim skipulags- og þróunarverkefnum sem Byggða- stofnun á að fást við. Eru sjö lands- hlutasamtök starfandi í jafnmörg- um landshlutum. Þau halda uppi svæðisskrifstofum með starfsliði, sem sveitarfélögin kosta að mestu leyti. Þótt þær hafi skilað misjöfn- um árangri, allt eftir vilja og sam- stöðu sveitarfélaganna sem að þeim standa, hefur þó oftast orðið mikill og góður árangur af starfi þeirra. Þannig hafa landshlutasamtökin víða komið á fót iðnþróunarfélögum og beitt sér fyrir margs konar nýj- ungum í atvinnulífinu. Til þess að fá fram raunhæfa valddreifingu, sem kæmi að gagni, hefði verið nær að styrkja og efla starfsemi landshlutasamtákanna og setja þeim einhvern lagalegan ramma, þótt ekki megi víkja frá því megin sjónarmiði að þetta samstarf sveitarfélaga skuli vera frjálst. Byggðastofnun rfkisstjórn- arinnar sem nú situr er með öllu óþörf. Hefði verið nær að verja þéim fjármunum, sem henni eru ætlaðir, til raunverulegra nota í landshlutunum sjálfum. Þá er aftur komið að þeirri stað- hæfingu landsbyggðarmanna, að öll völd og fjármunir sogist til höf- uðborgarsvæðisins. Byggðastofnun er vissulega dæmi um slíka þróun. En við hverja er að sakast? Ekki ráða íbúar . höfuðborgarsvæðisins neinu hér um. Þeir eru ekki hafðir með í ráðum né spurðir. Ekki ráða sveitarstjórnarmenn höfuðborgar- Júlíus Sóhies „Nei, það eru sjálfir þingmenn landsbyggð- arinnar sem hafa ráðið þessu. Það voru þeir senl ákváðu að Bygfgða- stofnun skyldi vera í Reykjavík. Mörg önnur dæmi mætti týna til, sem benda til þess hins sama. Landsbyggðar- þingmennirnir búa nefnilega allir í Reykja- vík,þóttþeirhafilög- heimili til málamynda í kjördæmi sínu." svæðisins þessari þróun. Enginn hefur spurt þá álits. Meira að segja þingmenn höfuðborgarsvæðisins ráða hér litlu og virðast forðast að skipta sér af málefnum landsbyggð- arinnar þegar þau eru til umræðu á þingi, sennilega af ótta við það að verða ásakaðir fyrir að stuðla að þeirri þróun, sem hér hefur verið lýst. Nei, það eru sjálfír þingmenn Iandsbyggðarínnar sem hafa ráðið þessu. Það voru þeir sem ákváðu að Byggðastofnun skyldi vera í Reykjavík. Mörg önnur dæmi mætti týna til, sem benda til þess hins sama. Landsbyggðarþingmennirnir búa nefnilega allir í Reykjavík, þótt þeir hafi lögheimili til málamynda í kjördæmi sínu. Þeir vilja hafa völdin og fjármagnið hjá sér, nefni- lega í Reykjavík. Ef til vill er eina leiðin til þess að færa einhver völd til lands- byggðarinnar sú, að taka upp 3. stjórnsýslustigið. Og ef til vill yrði það ekki eins dýrt fyrir þjóðfélagið og margir telja. Bruðlið og óráðsfan, sem einkennir núverandi stjórsýslu- kerfí, myndi áreiðanlega snar- minnka. Að minnsta kosti myndi það þá ekki lengur viðgangast, að fullkomnar heilsugæslustöðvar væru nánast byggðar hlið við hlið, nokkrir kólómetrar séu milli stórra og fullkominna íþróttahúsa f fá- mennum sveitarfélögum. Fram- haldsskólar byggðir á hverju krummaskuði og annað í þessum dúr. Heimamenn myndu áreiðan- lega fara betur með það fé, sem þeir fengju til ráðstöfunar, en nú er dreift frá Reykjavík. Kjördæma- pot einstakra sveitarstjórna og atkvæðaveiðar þingmanna hafa sannarlega kostað þjóðina mikið. Höfuadur er formaðar Sambands sveitarfélaga á höfuðborgnrsvæð- Vísitala byggingarkostnaðar hækkar um rúmt eitt prósent HAGSTOFAN hefur reiknað vísi- tölu byggingarkostnaðar eftir verðlagi í fyrri hluta jarnúar 1986. Reyndist hún vera 252,19 stig, eða 1,01% hærri en f fyrri hluta desem- ber, segir i frétt frá Hagstofu fs- lands." Sfðastliðna tólf mánuði hefur vísitala byggingarkostnaðar hækk- að um 30,4%. Hækkun vísitölunnar n Þvottovélin Bára er komin oftur og vorðið or ótrúlegt: 23.900.- kr. og jonúorkjörin: 5000 - kr. útborgun og oftirstöðvornor á ollt oð 6 mánuðum. © Vörumarkaðurinn hl. um 1,01% á einum mánuði frá desember 1985 til janúar 1986 svarar til 12,8% árshækkunar. Undanfarna þrjá mánuði hefur vísi- talan hækkað um 5,9% og jafngildir sú hækkun 26,0% verðbólgu á heilu ári. Af þessari 1,01% hækkun vísi- tölunnar stafa 0,2% af hækkun rafmagns- og hitaveitutaxta, 0,2% af hækkun á verði málningarefnis, 0,2% af hækkun á verði stofuteppa og 0,4% af verðhækkun ýmiss byggingarefnis, jafnt innflutts sem innlends efnis. Tekið skal fram, að við uppgjöf verðbóta á fjárskuldbindingar sam- kvæmt samningum þar sem kveðið er á um, að þær skuli fylgja vísitölu byggingarkostnaðar, gilda hinar lögformlegu vísitölur, sem reiknað- ar eru fjórum sinnum á ári eftir verðlagi f mars, júní, september og desember, og taka gildi fyrsta dag næsta mánaðar. Vísitölur fyrir aðra mánuði en hina lögboðnu útreikn- ingsmánuði gilda hins vegar ekki nema sérstaklega sé kveðið á um það f samningum. Samtök kvenna á vinnumarkaði funda 30.000 króna lágmarkslaun í komandi samningaviðræðum Á FUNDI Samtaka kvenna á vinnumarkaði, sem haldin var 11. janúar sl., var harðlcga mótmælt nýlegum uppsögnum fiskverkunar- fólks hjá Granda hf., auk þess sem aðför menntamálaráðherra að Lánasjóði íslenskra námsmanna var fordæmd og lögð var áhersla á að lágmarkslaun skulu eigi vera undir 30.000 krónum í komandi samningum BSRB og ASÍ við atvinnurekendur og rfkisvald. Fundurinn taldi uppsagnir hjá Granda hf. enn eitt dæmi þess hvernig svokallaðir forstjórar og framkvæmdastjórar geta ráðskast með verkafólk að vild þótt fyrirtæk- in séu að hluta f almenningseign og því í raun eign vinnandi fólks. Þá ályktaði fundurinn að í þann samræmda viðræðugrundvöll, sem rætt væri um á meðal BSRB og ASÍ í komandi samningum við atvinnurekendur og rfkisvald, vanti allar kröfur um beinar launahækk- anir og ekki væri heldur rætt um lágmarkslaun né kröfuna um sex mánaða fæðingarorlof, Þá sagði f ályktun fundarins að vinnubrögð menntamálaraðherra viðvíkjandi LÍN væri ógnun við jafnrétti til náms, þar sem sjððurinn hefði verið forsenda þess að börn efnaminna fólks gætu stundað framhaldsnám. Ekki væri við náms- menn að sakast þótt lán til þeirra hefðu á sl. ári náð 100% fram- færslukostnaðar, heldur bæri að víta ríkisvald, verkalýðsforystu og atvinnurekendur sem láta það við- gangast að samið hefði verið um laun, sem væru langt undir viður- kenndum framfærslukostnaði.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.