Morgunblaðið - 23.01.1986, Blaðsíða 42

Morgunblaðið - 23.01.1986, Blaðsíða 42
42 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 23. JANÚAR1986 Minning: Skúli Benedikts- son kennari Fæddur 19. mars 1927 Dáinn 12. janúar 1986 Þar sem Arnarvatnsheiðin teygir arma grænna hálsa mót Húnaflóa verður Miðfjörður — bernskusveit Grettis Ásmundarsonar og Skúla Benediktssonar. Á björtum sumar- degi kann ferðalangi að sýnast sem þessar mjúku, grænu línur streymi út I blátt haf norðursins. Allt er mýkt og gróska. Þ6 er þetta um- gjörð upphafs tveggja sagna harðra örlaga. Með árunum skynja ég æ meir Grettis sögu Ásmundarsonar sem eitthvert ógnþrungnast og ægifeg- urst skáldverk um vanda mannlegr- ar tilvistar og takníarkanir mann- legs Hfs. Kappi vex upp, öðrum ágætari að viti og vexti. Hann vinnur hetju- dáðir og drengskaparverk, en einn- ig óhappaverk. Á miðjum ferli glím- ir hann við Glám og augu draugsins — tákn sjálfsspeglunarinnar — fylgja honum síðan í löngum ein- manaleik útlegðar. Glfman við drauginn kostaðar hetjuna hefting frekari þroska og loks fellur hún f hamravígi Drangeyjar, gjörningum beitt og sjúk. Þó skín ljós yfir þessu myrka sviði mannlegrar niðurlægingar. Grettir nýtur móðurástar og bróð- urhugar og f dauðanum er honum vopn sitt fast í hendi — tákn yfir- burða hetjunnar. Flest dreymir okkur hetjudáðir þó að minni kappar séum en Grett- ir. Flest reynum við að stíga yfir takmarkanir okkar og glfmum við okkar Glám. Flestum okkar fylgja draugsaugu sjálfsásökunar um misheppnaða glímu. ÖU föilum við að lokum hvert í sinni Drangey. — Nakinn kom eg___og nakinn mun eg aftur þangað fara, kvað Job. Skúli Benediktsson fæddist 19. mars 1927 á Efra-Núpi í Miðfirði, sonur hjónanna Ingibjargar Guð- mundsdóttur og Benedikts Hjartar- sonar Líndals. Hann var af gáfuðu og mikilhæfu bændafólki kominn og sumir for- feðra hans höfðu verið auðsæknir rausnarmenn. Skúli erfði gáfurnar en ekki auðsæknina. Rausn og höfðingsskap sýndi hann þó jafnan er efni leyfðu. Hann var ungur settur til mennta, gekk fyrst í Laugarvatns- skólann, sfðan Ingimarsskólann og Menntaskólann í Reykjavík. Þar lauk hann stúdentsprófi 1949. Hann innritaðist í Háskólann, fyrst f íslensk fræði eh sfðan Guðfræði- deild. Þar lauk hann einhverjum prófum, m.a. í grísku, en tók ekki embættispróf. A háskólaárum sín- um tók Skúli mikinn þátt f pólitík stúdenta og var formaður Stúdenta- ráðs Háskóla íslands 1954-55. Á næstu árum vann hann fyrir sér og vaxandi fjölskyldu sinni við ýmis störf í Reykjavík, nokkuð lengi á Skattstofu Reykjavíkur. Undir lok sjötta áratugarins hóf hann kennslustörf og urðu þau síðan aðalvettvangur hans til æviloka. Hann kenndi víða um land: á Rauf- arhöfn, í Reykjaskóla og í Ólafsvík, síðan lengst við gagnfræðaskólana á Akranesi og Fsafirði. Við Fjöl- brautaskóla Suðurnesja var hann skamma hríð, en nú tvo síðustu veturna var hann kominn á heima- slóðir og kenndi á Hvammstanga. Skúli var annálaður afbragðs- kennari og náði undraverðum árangri f að kenna unglingum staf- setningu og reglur móðurmálsins sem og að opna þeim leiðir til lestr- ar góðra bókmennta. Um hríð voru þær landsprófsdeildir, er hann hafði kennt, jafnhæstar í íslensku á landinu öllu. Skúli lét þó ekki sitja við kennslu- störfin ein. Á stopulum stundum tókst honum að semja a.m.k. fjórar kennslubækur f fslensku máli: Kennslubók f fslensku handa fram- haldsskólum (Ak. 1970); Mál og málfræðiæfingar asamt leiðbein- ingum handa framhaldsskólum (Hf. 1975); íslenska handa 7.-9. bekk grunnskóla (Hf. 1979); íslenska handa efri bekkjum grunnskóla og framhaldsskólum ÍHf. 1981). Þá gaf hann út þrjár Islendinga sögur til notkunar í skólum. Gísla sögu Súrssonar (Hf. 1971); Grettis sögu Ásmundarsonar (Hf. 1978); og Harðar sögu Grímkelssonar (Hf. 1982). Einnig gaf hann út Tíu ís- lendingaþætti (Hf. 1980). Skúli var tvíkvæntur. Fyrri kona hans var Ragna Svavarsdóttir. Þau áttu saman átta börn, en slitu samvistir. Síðari kona hans var Brynhildur B. Björnsson. Þau skildu eftir tiltölulega skamma sambúð. Síðustu jól hélt Skúli f ættar- byggð sinni Miðfírði og heilsaði nýju ári reifur á feðrajörð sinni Efra- Núpi. Skömmu eftir áramótin kom hann hingað suður og hugðist hitta lækni. Hann varð bráðkvaddur á heimili systur sinnar hér f bæ að morgni sunnudagsins 12. janúar. Leiðir okkar Skúla lágu fyrst saman haustið 1950 og kynni okkar næstu misseri þróuðust f vináttu sem báðum hefur enst. í upphafi snerist þetta um pólitík. Ég held við höfum verið hugsjóna- menn og trúað á hið góða, fagra og sanna. AHtjent vorum við róm- antískir sveitamenn á mölinni og ómeðvitað vorum við trúir uppruna okkar meðal vandaðs bændafólks. Það var meira en að mæla hvað við vorum fúsir að draga arður Framsóknar um grýttan akur borg- arinnar, en það 6x víst fátt af fræjum okkar. Skúli var þá þegar, er ég kynnt- ist honum, allþekktur og reyndur í stjórnmálaskærum. Hann hafði verið formaður ungra Framsóknar- manna f Reykjavík og háð frægar sennur á kappræðufundum á sigur- áriþeirra 1949. Eg kynntist því líka á næstu árum að það gat verið hrein unun að eiga hann að vopnabróður á málþingum. Hann var allra manna skjótvíg- astur, gáfurnar snarpar, málfarið kjarnmikið og skap og harka lyftu vængjum hans oft til glæsilegs flugs. í ræðustóli var hann einatt eins og máfur í miklum vindi. Hann sveif, velti sér og skaust og kom andstæðingum sfnum oftar en ekki f opna skjöldu. Ef annað brást átti hann það höggsax sem fár stóðst — hárbeittan, egghvassan húmor. Við, vinir hans, virtum hann og dáðum og væntum honum mikils frama á vígvöllum stjórnmálanna. Hann var kjörinn varaformaður Sambands ungra framsóknar- manna eftir söguleg átök 1956, en eftir það kom hann sjaldan við stjórnmáladeilur innan flokks eða utan og hætti pólitfskum afskiptum. Hvað olli? Við því kann ég ekki svör. Ef til vill bar hann ffnlegri húð en svo að vel þyldi þær óhreinu eggjar sem oft er beitt í átökum innan flokka. Ef til vill glímdi hann einn í leynum við einhvern þann Glám er hefti vöxt krafta hans á miðjum aldri. Þó hygg ég sanni næst að skýringin sé sú að Skúli var enginn flokksmaður. Hann var í rauninni stjórnleysingi og upp- reisnarmaður. Hann var fallinn engill: Lúsffer — ljósberinn — sem flutti með sér birtu efans og gagn- rýninnar og stóð ætíð óhræddur uppi f hárínu á guðunum. Enginn hefur betur en hann kennt mér að efast, vantreysta og gagnrýna öll valdsfyrirbæri — stofnanir, menn og kenningar. Fyrir það skal honum nú þakkað þótt seint sé. Reyndar fannst okkur við eiga það sameiginlegt að hafa horfið frá okkar gamla flokki án sársauka og heiftar og við töluðum stundum seinni árin um Framsókn eins og ófrfða og illa gefna stúlku sem við vorum öidungis undrandi á hvað við höfðum verið ástfangnir af í æsku. Pólitískar ástir hafa löngum þótt brigðular, en önnur var sú ást sem aldrei kulnaði í brjósti Skúla. Það var hugarþel hans til íslenskrar tungu. Hann var ástríðufullur unn- andi móðurmálsins, vildi veg þess mikinn og lagði löngum allan metn- að sinn í að beina ungu fólki til vöndugleika og hreinlætis í meðferð þess. Ekkert þekkti ég veita honum meiri unað síðari árin en vel samda sðgu eða vel ort ljóð. Sjálfur var hann vísriasmiður ágætur, eins og hann átti kyn til, og hafði hreina nautn af góðum stökum. Hann annaðist og lengur en flestir dálkastjórar vfsnaþátt Dagblaðsins/Vísis: „Helgarvísur". f daglegu fari var Skúli glaðvær og félagslyndur, oft gáskafullur og nokkuð glannalegur í háttum og tali. Þegar hann var hér f Reykja- vík minnti hann mig alltaf á góðan bónda í lestaferð sem gerði sér óspart glaðan dag meðan búið var upp á hestana til heimferðar. Ekkert vissi ég hann fyrirlfta meir en smáborgaralegan penpíu- skap. Lífsskilningur hans mótaðist af orðum Burns og Steingríms: — Allt hefðarstand er mótuð mynt,/en maðurinn gullið þrátt fyr allt. í innsta sefa Skúla bjó ekkert ðhreint þó að oft léti hann vaða á súðum f veraldarinnar svalki. Þessi félagslyndi maður var í raun einfari og útlagi og hafði valið sér það hlutskipti sjálfur. Það var engin tilviljun að þær þrjár íslendinga sðgur, sem hann gaf út, voru allar sögur útlaga. A einferð sinni hafði Skúli oft félagsskap þess slæga konungs Bakkusar, og vissi ég ekki annan mann ðkvalráðari og þrautseigari í skiptum við viðsjálan félaga. Aldrei hallmælti hann þessum vini sfnum, þótt öðrum mætti þykja sem hann ætti þar högg f garði, en kvaddi hann svo f einhverri fallegustu stöku sinni: Ylur hlýr um asðar líður, allter þögult, kyrrt og rótt Þegar kveldar Bakkus býður bróður sínum góða nótt Þannig beit honum til hinstu stundar, líkt og Gretti forðum saxið góða, skýr hugur og skáldmælt tunga. Það nam ég f síðasta samtali okkar tveimur sólarhringum áður en hann dó. Nú þegar dagur Skúla er allur, sendum við Vigdís aldinni móður hans, börnunum hans og systrum hans okkar innilegustu samúðar- kveðjur, og mín bíður það eitt að lokum að bjóða vænum bróður góða nótt. Sveinn Skorri Höskuldsson Fundum okkar Skúla Benedíkts- sonar bar fyrst saman haustið 1944 5 öðrum bekk A i Ingimarsskólanum í Reykjavík. Þau kynni, er þá hófust leiddu til mikillar vináttu og bar þar margt til. Sennilega hafa ráðið mestu ýmis sameiginleg lífsviðhorf. Til að mynda vorum við báðir upprunnir í sveit, sennilega þeir einu í bekknum. Vorið 1945 lauk Skúli gagnfræðaprófi frá Mennta- skólanum í Reykjavík og stúdents- prófi frá þeim skðla vorið 1949. Ekki man ég eftir nokkrum manni, sem lét eins mikið að sér kveða á menntaskólaárum sfnum, eins og Skúli Benediktsson. Hann átti það til að taka til máls á stórum stjórn- málafundum og halda oft á tfðum bestu ræðuna. Á þessum árum tók hann að sér formennsku f Félagi ungra framsðknarmanna í Reykja- vík. Við sem þá vorum ungir sveita- menn og framsóknarmenn í Reykja- vík sáum í Skúla mikinn foringja sem við héldum að mundi reynast okkur farsæll foringi. En Skúli snéri sér að öðrum málum og lét þjóðmál- in lönd og leið. Sennilega hefur Skúla þótt mest til koma fundarins í Austurbæjar- bíói 1949, sem FUF undir for- mennsku hans sjálfs stóð fyrir. Þetta var kappræðufundur stjórn- málafélaga ungra manna í Reykja- vík um væntanlega aðild íslands að Atlantshafsbandalaginu. Á þess- um fundi varð Skúli að etja kappi við landskunna fundargarpa, en framganga hans og ræðumennska vakti mikla athygli. Má segja að á einu kvöldi hafi hann nánast orðið landsþekktur maður. Á menntaskólaárum sfnum var Skúli til heimilis að Meðalholti 11 hjá Ólöfu Guðmundsdðttur móður- systur sinni og manni hennar, Grími Bjarnasyni. Hjá þeim átti Skúli gott atlæti, sem hann kunni vel að meta eins og hann gat um í minn- ingargrein um Ólöfu en hún lést á sl. hausti. Ég kynntist þeim ólöfu og Grími í gegn um vináttu mfna við Skúla og það var ekki erfitt að sjá að þar fór vandað og vel gert fólk. Það vakti sérstaka eftirtekt mína hversu vel þau hjón studdu Skúla og fylgdust vel með pólitísku starfi hans. Hausið 1958 hóf Skúli kennslu- störf og kenndi siðan víðs vegar um land og fór mikið orð af honum sem snjöllum fslenskukennara. Það var samdóma álit samstarfsmanna hans og nemenda. Skúli var skemmtilegur viðmæl- andi, hafði góðan húmor og skáld- mæltur í besta lagi. Um leið og við hjón kveðjum góðan vin hinstu kveðju vottum við eftirlifandi að- standendum hans samúð okkar. Einar Sverrisson Minmng: Guðfinna Einars- dóttír íBóndhól Fædd24.ágústl899 Dáin6.janúarl986 Laugardaginn 11. janúar Var jarðsett að Borg á Mýrum Guðfmna Einarsdóttir fyrrum húsfreyja í Bóndhól. Guðfinna fæddist í Bakkagerði á Reyðarfirði 24. ágúst 1899. For- eldrar hennar voru Einar Gíslason húsmaður í Bakkagerði og kona hans, Halldóra Sveinsdóttir. Bæði voru þau fædd og áttu ættir að rekja í Vestur-Skaftafellssýslu. Langamma Halldóru var Katrín, dóttir Jóns Steingrímssonar pró- fasts á Prestbakka á Síðu, er kunn- ur varð fyrir kjark sinn og hjálpsemi þegar Skaftáreldar voru uppi á síð- ara hluta 18. aldar. Er Halldóra og Einar hófu hjúskap fluttu þau til Reyðarfjarðar. Mun þeim ekki hafa þótt vænlegt að setjast að í heima- högum, fátækt almenn og jarðnæði ekki á lausu, en austur á fjörðum sýndist allt vænlegra með atvinnu. En heldur urðu kjör þeirra kröpp þar eystra og urðu þau þar að sætta sig við húsmennsku hjá þeim sem betur máttu sfn. Á tiu árum eignuð- ust þau sjö börn, en aðeins þrjú þeirra komust upp. Litlu síðar lést einnig faðirinn. Var þá ekki um að ræða að halda heimilinu lengur saman og Guðfinna, sem var yngst þeirra systkina er upp komust, fylgdi móður sinni. Var Halldóra síðan vinnukona á ýmsum stöðum með dóttur sína unga. En þrátt fyrir kröpp kjör í uppvexti varð Guðfinna kjarkmikil og dugleg og eftirsótt til vinnu, og þegar hún hafði aldur til biðu henn- ar vinnukonustörf. Lengst var hún á stórbýlinu Stuðlum við Reyðar- fjörð og minntist hún oft dvala»" sinnar þar með ánægju. Rúmlega tvftug flytur Guðfinna til Reykjavíkur og enn eru það vinnukonustörfin sem bíða hennar. En tuttugu og tveggja ára giftist hún Guðmundi Þorvaldi Gíslasyni húsasmið og kaupmanni. Bjuggu þau f Reykjavík til ársins 1934 þar sem Guðmundur stundaði verslun- arstörf, en um laxveiðitímann dvaldi hann með fjölskyldu sína austur við Sog þar sem hann stund- aði Jaxveiði bæði í net og á stöng. Árið 1934 kaupir Guðmundur jörðina Bðndhól i Borgarhreppi, litið býli og húsalaust, en þar var allgóð laxveiði, og vakti það áhuga hahs á jörðinni. Strax á fyrsta ári voru öll hús byggð að nýju og ræktun hafin. Var siðan búið rausnarbúi meðan kraftar entust. Guðmundur andaðistáriðl963. Þótt reisn og rausn húsbóndans væri mikil gaf húsmóðirin þar ekkert eftir. Húsmóðurstarfið var hennar starf. Heimilið hennar starfsvettvangur og bar þar allt þess vott að unnið var að með dugnaði og alúð. Þar þótti öllum gott að vera og gott að koma, enda gestkvæmt og gestrisni mikil. Oft var þar margt í heimili, sérstaklega yfir sumartímann. Voru þar jafnan börn eða unglingar bæði úr Reykja- vík og víðar að. Og ekki mun ofmælt að húsmóðirin hafi unnið hug og hjarta flestra sem hjá henni dvöldu og störfuðu með glaðværð sinni og góðvild, og mun margur snúningadrengurinn enn minnast dvalar sinnar hjá Guðfínnu í Bónd- hól. Guðf inna var félagslynd og starf- aði um árabil í kvenfélagi sveitar sinnar. Hún hafði yndi af söng og var f kirkjukór Borgarkirkju meðan heilsa entist. Eftir að Guðfinna giftist bjð hún við allgóðan fjárhag miðað við þá tíma enda eigin- maðurinn afla- og atorkumaður. Nutu þess margir bæði venslaðir og óskyldir, og var ekki sparað að láta eitthvað af hendi rakna til þeirra sem með þurftu. Kannski hefur þar einhverra áhrifa gætt að bæði voru þau alin upp við kröpp kjör, misstu feður sína í frum- bernsku. Þau Guðfinna og Guðmundur í Bðndhól eignuðust þrjú börn, Krist- ínu handavinnukennara, Reykjavík, Jón bónda í Bðndhðl og Þorvald vélstjóra í Reykjavík. Einnigðlu þau upp systurdóttur Guðfinnu, Huldu Guðnadóttur skrifstofumann í Reykjavík. Barnabörnin eru mörg og einnig barnabarnabörn. Og munu barna- börnin nú minnast með söknuði og þakklæti sinnar glöðu og góðu ömmu, sem jafnan tók þeim opnum örmum, var fljót að þerra burt tár ef þess þurfti og ekki síður að taka þátt f gleði þeirra og leikjum. Blessuð sé minning hennar. S.H.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.