Morgunblaðið - 26.03.1986, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 26.03.1986, Blaðsíða 26
26 MORGUNBLADIÐ, MIDVIKUDAGUR 26. MARZ1986 IHwgtiiifrliifrifr Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aðstoðarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fróttastjórar Auglýsingastjóri Árvakur, Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Bjarnason. Þorbjörn Guðmundsson, Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, MagnúsFinnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aöalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Kringlan 1, sími 83033. Áskriftargjald 450 kr. á mánuöi innanlands. I lausasölu 40 kr. eintakiö. Lög á mjólkur- fræðinga Með hliðsjón af því, hve mjólk- urfræðingar hafa oft skipað sérstöðu í kjarasamningum, vekur furðu, að þeir skuli hafa talið sig þurfa að gera það enn einu sinni núna. Ef sérgreindar verkfallsað- gerðir skila þeim árangri, sem margir telja, hefðu mjólkurfræð- ingar átt að vera búnir að ná honum fyrir löngu. Svo virðist þó ekki vera og um helgina hófu þeir enn eitt verkfallið, eftir að heildar- samningar um kaup og kjör höfðu tekist, samningar, sem meiri samstaða er um en við eigum almennt að venjast. Ríkisstjórnin ákvað að grípa í taumana. Jón Helgason, land- búnaðarráðherra, lagði fram frumvarp til laga um stöðvun verkfalls mjólkurfræðinga síð- degis á mánudag og nokkrum klukkustundum síðar hafði Alþingi samþykkt frumvarpið sem lög. Verkfalli mjólkurfræðinga er lokið en kjaradómur tilnefndur af Hæstarétti á að ákvarða kaup og kjör mjólkurfræðinga fyrir 1. maí næstkomandi. Eftir nýgerða kjarasamninga hefur réttilega verið hart gengið eftir því við þá, sem selja vöru og þjónustu, að þeir haldi verðlagi í skefjum. Annars vegar er þess krafist af ríkisvaldinu, að það beiti sér gegn verðhækkunum, og hins vegar er almenningur hvattur til að beita því vopni, sem hann ræður yfir í þessari baráttu. Almenn samstaða virðist um að gæta þess, að staðinn sé vörður um þessa mikilvægu hlið kjarasamninganna. Hitt er ekki síður brýnt að verja þann ramma, sem settur var með launalið samninganna. Lagasetn- ing ríkisstjórnarinnar vegna mjólkurfræðinga byggist á þeirri meginforsendu, að eitt skuli yfir alla ganga í þessu efni. Morgunblaðið er því fylgjandi, að frelsi ríki um samninga ein- staklinga bæði að því er varðar verðlag á vöru og þjónustu og launagreiðslur. Um þá stefnu þarf enginn að efast, henni hefur svo oft verið lýst. Reynslan sýnir á hinn bóginn, að í sumum tilvikum vilja menn ganga á lagið og reyna að misnota frelsið. Þá er nauðsyn- legt, að almannavaldið láti málið til sin taka. Eins og í upphafi var vikið að, er það sérstakt íhugunarefni, hvers vegna það eru alltaf sömu hóparnir, sem telja að annað eigi við um þá en heildarsamtök laun- þega. f stað þess að Alþingi sé hvað eftir að annað glíma við þessa hópa með lögum um gerðardóma og stöðvun verkfalla, kynni að vera handhægara fyrir þingmenn að huga að vandamálinu með almennri lagasetningu, sem í fæl- ist forvörn. Vetrarferðir Oflug farartæki gera mönnum auðveldara að fara inn á há- lendið eða í óbyggðir en áður. Ferðalög af þessu tagi hafa einnig stóraukist. Jafnframt berast af því of tíðar fréttir, að þeirra sé saknað, sem stunda vetrarferðir á fjöll. Þótt samgöngutækni fleygi fram, er veðrátta á íslenskum fjöllum jafn duttlungafull og áður og grimmd veðurguðanna lætur ekki að sér hæða. Vetrarferðum hefur of oft lyktað með átakan- legri sorg. Aldrei verður nægilega oft brýnt fyrir mönnum að sýna fulla aðgát í óbyggðaferðum. Páska- helgin er mikið notuð til ferðalaga. Áður en lagt er í hann ættu menn að huga rækilega að öllum búnaði og gæta þess síðan af festu að tefla hvorki eigin öryggi né ann- arra í tvísýnu. Nýlegir atburðir staðfesta, að björgunarsveitir eru öflugar, og þar vinna margir menn fórnfúst starf, sem er hættulegt, þegar leitað er við erfiðar aðstæður í vondu veðri. Að kalla út björgun- arsveitir er mikil aðgerð, mun meiri en skjót viðbrögð þeirra gefa til kynna. Morgunblaðið skorar á alla, sem leggja land undir fót næstu daga, að þeir hagi ferðum sínum þannig, að enginn þurfi að óttast um öryggi þeirra eða koma þeimtilbjargar. Ronja ræningjadóttir Hitt leikhúsið hefur ráðist í að láta setja íslenskt tal inn á kvikmynd eftir sögu Astrid Lind- gren um Ronju ræningjadóttur. Hér er bæði um fjárfrekt og tíma- frekt fyrirtæki að ræða, sem von- andi ber þann árangur sem að er stefnt. Oft hefur verið fundið að því, að erlent barnaefni í sjónvarpi sé ekki með íslensku tali. Á sú gagnrýni við rök að styðjast, þótt þess gæti nú meira en áður að ríkisfjölmiðillinn sýni börnum umhyggju að þessu leyti. Takist tilraun Hins leikhússins er ekki vafi á því, að fleiri eiga eftir að fara inn á sömu braut. Framtakið er í góðu samræmi við þann áhuga, sem nú verður viða vart, á því að hefja íslenska tungu til sem mestrar virðingar. Morgun- blaðið fagnar því og hvetur sem flesta til að sýna stuðning sinn í verki. íslendingar gæ í sporum Saud — ef vetni verður orkumiðill fi Rætt við Björgvin Hjörvarsson, sem stundar vetnisrannsóknir í Svíþjóð Það er engu líkara en Björgvin Hjörvarsson sé kjarnorkuknúinn; hann geislar af lífsþrótti og virðist ekki þreytast neitt að ráði. Það er því vel við hæfi að hann skuli vera kjarneðlisfræðingur að mennt. Björgvin býr og starfar í Uppsölum í Svíþjóð, hefur verið þar í sex ár og býst við að verða þar, eða í einhverju öðru útlandi, um langa hríð enn. Það er nefnilega ekki mikil eftirspurn eftir kjarrieðlisfræðingum hér á landi. Engin aðstaða fyrir þá heldur. Þó að fræðigrein Björgvins geti skipt sköpum fyrir ísland í framtíðinni stendur hann sem sagt frammi fyrir því að geta ekki nýtt menntun sína þar í náinni framtíð. Hér greinir frá heimsókn til hans í kjarneðlisfræðistofn- un háskólans í Uppsölum. . Að geyma vetni á hagkvæman hátt Sem stendur vinnur Björgvin að doktorsverkefni sínu og kennir með. Hann er að rannsaka hegðun vetnis í málmsamböndum, og tengj- ast þær rannsóknir leit vísinda- manna að hentugri aðferð til að geyma vetni á nógu hagkvæman hátt til að hægt verði að nota það semorkumiðil fyrir farartæki. „í grófum dráttum getur maður sagt að við séum að nota kjarneðlis- fræðilegar aðferðir til að rannsaka hegðun vetnis í málmsamböndum með það fyrir augum að setja fram kenningar um þá hegðun," segir Björgvin eftir að hafa leitt blaða- mann um rúmgóða byggingu eðlis- fræðistofnunarinnar. Fórum við m.a. spölkorn ofan í jörðina til að skoða hraðal einn heljarmikinn og flókinn. „Megintilgangurinn er að afla vitnesku, vitneskjunnar vegna, en samtímis, sem er mjög gaman, sér maður notagildi þessara hluta. Við getuni tekið sem dæmi málm- svampa þá sem Daimler-Benz- verksmiðjan framleiðir og ætlaðir eru til geymslu á vatni sem yrði m.a. notað til að knýja bifreiðir og önnur farartæki. Það hefur hins vegar sýnt sig að þeir málmsvampar sem nú eru þekktir eru of þungir til að vera hagkvæmir í venjulega bíla. Þó að þéttleiki vetnisins í bestu málm- svömpunum sem framleiddir hafa verið sé meiri en þéttleiki þess í fljótandi formi eru tankarnir enn of þungir. í venjulegum bíl yrðu þeir um 150 kg með eldsneyti til 300 km aksturs. Hins vegar eru málmsvampar mjög mikiið notaðir á tilraunastofum til að fá virkilega hreint vetni, einnig í kafbátum og skipum. Þar sem þyngdin á tönkun- um skiptir ekki meginmáli er þetta þegar orðið verulega áhugaverð lausn. Við vonumst náttúrulega alltaf til að fínna upp léttari málm- svampa, sem þá yrðu hagkvæmir fyrir bfla." Minni mengun — Rannsóknir þínar tengjast þá þeirri viðleitni að losna við bensínið sem orkugjafa? „Já. Það er náttúrulega feikilega illt að sjá hversu miklu af útblást- ursefnum er hleypt út í andrúms- loftið. Það er talað um að koltvísýr- ingsmagnið í loftinu hafí tvöfaldast á síðustu 60 árum og hætta á svökölluðum gróðurhúsaáhrifum færist stöðugt í aukana. Þess má geta að við notkun vetnishreyfíls myndast enginn kol- tvísýringur, einungis vatn og örlítið af köfnunarefnissamböndum. Þeg- ar vetni er brennt gengur það nefni- lega í samband við súrefni og þá myndast að sjálfsögðu vatn og orka, sem síðan er notuð til að knýja hreyfilinn. Verða íslend- ingarríkir? Björgvin fræðir okkur á því að vetni sé ekki orkugjafi, heldur orkumiðill (rafmagn er orkumiðill, en vatnsorka orkugjafí, þ.e. frum- orka). Það þurfti því alltaf frum- orku. „íslendingar hafa vatnsorkuna og gætu nýtt hana til að framleiða vetni með rafgreiningu, eða snið- ugri aðferðum. Þannig gætu íslend- ingar framleitt vetni sem geymt væri í málmsamböndum og síðan notað sem orkumiðill. Ef vetni verður orkumiðill framtíðarinnar verða íslendingar nokkurn veginn í sömu sporum og Saudi-arabar nú. Þá fengjum við verð fyrir orkuna." Björgvin segir mjög mikilvægt Björgvin Hjörvarsson við búnaðinn sóknar á hegðun vetnis i málmsa tengdur við hraðal. að spara olíuna, vegna þess hve lífs- nauðsynleg hún sé plastiðnaðinum í framtíðinni. „Ef maður tæki allt plast úr samfélaginu," segir hann, „mundi það hrynja. Það er plast í meirihlutanum af öllum tækjum sem notuð eru nú til dags. Og mér vitanlega er ekki til nothæf aðferð til að framleiða plast án olíu. Það er alltaf hægt að grípa hálmstráið og segja: þeir redda þessu einhvern tímann í framtíðinni. Þessir þeir fínnast bara ekki." Algjört aðstöðu- leysi á íslandi — Geturðu gert grein fyrir þeirri aðstöðu sem þú nýtur hér, en er ekki fyrir hendi á í slandi? „Þær grunnrannsóknir sem ég stunda núna byggja á hraðli og hann er ekki til staðar á íslandi. Það á að vísu að útvega hraðal fyrir sjúkrahús heima, en ekki til rannsókna eins og minna. Og hrað- all er ekki nokkuð sem maður fær ókeypis, þetta er feikilega dýrt verkfæri og eflaust yrði aldrei Björgvin við enda hraðalsins i kjallara eðlisfræðistofnunarinnar i Uppsölum. Búnaðurinn sem hann hefur hannað er tengdur þarna við hraðalinn.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.