Morgunblaðið - 05.05.1988, Blaðsíða 19

Morgunblaðið - 05.05.1988, Blaðsíða 19
MORGUNBLAÐK), FLMMTUDAGUR 5. MAÍ 1988 19 Helgi Hálfdanarson: Hamlet og Gamlet Félagið MÍR sýndi nýlega rússn- eska kvikmynd, sem gerð er með hliðsjón af leikriti Williams Shake- speares, Hamiet Danapríns. Rússar virðast ekki geta borið fram h, svo myndin heitir á þeirra máli Gamlet. Þessi sama mynd var sýnd hér fyrir nokkrum árum og vakti hrifningu margra sem sáu. Undirritaður var einn þeirra og greip nú tækiíærið til að njóta hennar að nýju. Myndin er svart-hvít eins og snilldar-kvikmynd sú sem Laurence Olivier gerði eftir sama leikriti hér um árið. Það sem einkum vekur aðdáun er glæsilegur leikur í flest- um hlutverkum og bráðsnjöll myndataka. Myndin er textuð á ensku; en þó að ekkert hefði skilizt sem sagt var, hlaut hún samt að heilla þann sem á horfði, svo mjög var til alls vandað sem augað fékk notið. Auk þess var tilkomumikil tónlist eftir Sjostakovítsj fylgi- nautur myndarinnar frá upphafi til enda. Þetta var, í fæstum orðum sagt, mjög gott listaverk. Hitt er svo annað mál, að það sem þarna var að heyra og sjá, var ekki leikrit Shakespeares, þó svo væri látið heita. Til sýningar á sviði þykir leikrit- ið Hamlet býsna langt, svo það er sjaldan sýnt óstytt með öllu. Sýning mun taka um fjórar stund- ir með eðlilegum hraða, þegar ekk- ert er niður fellt. Það er því varla nema von, að leikstjórar telji vcrk- ið eiga erindi „til rakaruns", svo notuð séu orð Hamlets um leikþátt þann, sem Póloníusi ráðgjafa þótti of langur. En prinsinn kvað Pólon- íus sofna i leikhúsi, ef hann fengi' ekki gamanvfsur eða klámsögu. í rússnesku myndinni var talsvert um þögul atriði, og samt stóð sýn- ingin aðeins tvær og hálfa klukku- stund. Það má því nærri geta, hve mikið af texta Shakespeares komst þar fyrir. Að jafnaði fer það eftir leikstjórn og aðstæðum, hvað af textanum er fellt brott í flutningi. Stundum er það talsvert. Á sýn- ingu Leikfélags Reykjavíkur, sem nú stendur yfir í Iðnó, er einungis unnið úr helmingi leikritsins. í mörgum af leikritum Shake- speares má finna atriði, sem virð- ast mega falla brott án þess heild- in bíði verulegt tgón af. Svo er einn- ig um Hamlet. En þegar á annað borð þykir ástæða til að stytta þessi verk til flutnings, verður það ekki sízt i hættu, sem hvað mest Vilhjálm8-bragð er að. Þetta stafar auðvitað af því, að á hverju sem gengur, þarf efnisþráður að hald- ast á einhvern hátt, þó vfst geti hann orðið harla snautlegur á svip- inn, þegar hann kemur frá „rakar- anum", enda oft einhver ómerkileg saga, tiðum sótt í eldri verk ann- arra höfunda eða gamlar þjóðsögur og annála. Það sem i ruslakörfuna hverfur, er þá einatt misjafnlega mikið afþeim kjamgóða skáldskap Shakespeares, sem öðru fremur gefur verkinu gildi. Ég býst við að Hamlet sé það leikrit Shakespeares, sem leikstjór- ar hafa hvað fréklegast rázkað með, klippt það og skorið á ótal vegu, umturnað því og endasteypt fram og aftur, og stundum allt að þvi umsamið það að meira eða minna leyti. Leikritið geldur þá auðlegðar sinnar, sem bæði er margslungin og um sumt nokkuð torræð, og kann þvi að freista til ýmiss konar ævintýramennsku, jafnvel uppátækja sem eiga sér enga tátyllu i verkinu sjálfu og geta skyggt á annað sem meira er um vert. Til eru þeir dýrkendur Shake- speares, sem kalla vonlítið að hitta þann höfund fyrir i leikhúsi eða á kvikmynd, því hann sé einungis að finna i stnum eigin enska texta, óspilltum af einhæfri túlkun og hégómlegri frumleika-fýsn. En aðrir ltta svo á, að á leiksviði eða kvikmynd eigi höfundurinn ein- ungis að leggja leikstjóranum i hendur yrkisefhi til að vinna úr sitt eigið verk hverju sinni. Leikrit Shakespeares geti menn alltaf les- ið, ef þeir vilji komast betur í tæri við þann höfund. Hvað sem þvi líður, vilja leikstrjórar að minnsta kosti fá að vera frumlegir hver á sinn nýstárlega hátt; og til þess þarf að sjálfsögðu æ meiri „dirfsku", þvf frumleikinn er þegar orðinn æði fjölskrúðugur fyrir. Á sfðari árum hafa leikstjórar sf og æ verið að gera þá merkilegu uppgötvun, að ýmislegt í verkum Shakespeares muni eiga erindi við nútfmann, og til að koma þvf til skila þurfi að gera sérstakar ráð- stafanir. Slík hjálpsemi við höfund- inn verður að jafhaði harla bros- leg, svo ekki sé meira sagt. Ég minnist enskrar kvikmyndar sem kennd var við leikritið Július Sesar. Þar þótti fráleitt að efnið gæti skírskotað til nútfmans nema hinar rómversku hersveitir væru dubbaðar upp f einkennisbúninga' brezka hersins; og var ekki laust við að harmleikurinn gerðist ðgn skoplegur, þegar Brútus sá sér þann kost vænstan að svipta sig lffi og æddi milli vina sinna með skammbyssu f beltinu og grátbað þá að reka sig f gegn. En svona varð þetta að vera til þess að hefja Shakespeare yfir tíma og rúm. Fyrir röskum áratug fengu Reykvíkingar að kynnast harla frumlegum og djörfum leikstjóra, sem hingað kom frá Lundúnum til að setja Lé konung á svið. Frum- leiki hans og dirfska var fólgin f hrikalegri fölsun á leikriti Sha- kespeares. Slfk tilþrif þóttu nauð- synleg til þess að forðast „klisju", enda þótt Íeikritið hefði aldrei fyrr verið sýnt á íslandi! Þó að snilldar- brögð þessa leikstjóra væru hvert öðru hlægUegra, var það þó hláleg- ast alls, að Reykjavfkur-dagblöðin tóku þessu endemi með þvílfkum bylmings fögnuði, að sjaldan hefur sézt annað eins lof um lifandi, nútímalega, frumlega og djarfa sýningu. Það lætur að líkum, að svo kall- aðar Hamlet-sýningar geta orðið býsna sundurleitar. Rússneska myndin um Gamlet er ólík öllu öðru af því tagi, þó vfst sé hún miklu meira í ætt við Shakespeare en Saxó. Og sú Hamlet-sýning, sem nú á sér stað f Iðnó, og einn- ig er bráðvel leikin, hefur áreiðan- lega aldrei átt sinn Ifka. Hún er sprottin af feikna-frumlegu hug- myndaflugi hins snjalla leikstjóra Kjartans Ragnarssonar, sem er svo miklu háttvfsari en sumir aðrir leikstjórar að kalla hana með réttu sfna leikgerð af verki Shakespear- es. Sú heiðarlega viðurkenning veitir honum það athafnafrelsi sem hann kýs sér, og því getur enginn áfellzt hann fyrir það, að hann sýnir ekki leikrit Shakespeares, heldur sitt eigið skemmtilega verk. Margur hefur fjallað svo um leikritið Hamlet, sem það snúist um f átt annað en skapgerð kóngs- sonarins, sem einatt er kölluð af- brigðileg, jafnvel sjúk vegna þess vanda, sem illur heimur leggur þessum unga manni á herðar, enda hafi hann aldrei verið neinn „sálar- innar Herkúles", þó skynugur sé. Og vfst er það svo, að spillingin, sem umlykur hinn göfuglynda prins, á drjúgan þátt f að móta skapgerð hans. En sú spilling er miklu djúpstæðari en bróðurmorð og sifjaspeU Kládíusar kóngs og fstöðulaust hverfiyndi Geirþrúðar drottningar. Hún er umfram allt kirfilega rótfast og rotið stjórnar- far, þar sem „slfkt guðdóms-virki er kringum kóng, að svik geta aðeins skotrað auga að settu marki en gera fátt af vilja sfnum," eins og Kládíus kóngur kemst sjálfur að orði í leikriti Shakespeares. Hún er ríkisbákn, þar sem öllu ráða „vélar þessa heims" og „fláráð hirð sem situr um breytni þína og hug", eins og segir f hinu magnaða kvæði Snorra Hjartarsonar um Hamlet. Kládíus kóngur er f sjálfu leikritinu virðulegur maður, fágaður og lýta- laus á yfirborði, þótt á laun sé hann gerspilltur hundingi. Sú spill- ing skiptir ekki mestu máli, sem birtist í afkáralegum drykkjulátum og dufli. Hin sanna spilling, sem enn í dag tröllríður þessari veslings veröid, er fólgin í athöfnum flekk- lausra misindismanna, voldugra og torsóttra glæpamanna, sem í engu mega vamm sitt vita. Um þvflfkt sómafólk fjallar leikritið Hamlet Danaprins eftir William Shake- speare. Styðjum slysa- varnastörf eftirOttó Þorvaldsson Ég hafði gaman af að lesa grein Kristjönu Sigríðar Vagnsdóttur, sem hún skrifaði í Morgunblaðið 20. apríl 1988. Þar leitar hugur hennar í stórt og mikið starf tíl slysavarna, að kaupa stóra þyrlu tíl björgunar heilli togaraáhöfn í einni og söihu ferð. Það er vel hugsað. Slysavarnafélag íslands héfur gert stórt átak í slysavarnastörf- um en það þarf stuðning lands- manna til að geta unnið sitt starf. Ef hugur fylgir máli hjá Krist- jönu þá vildi ég minna á að hún var meðlimur í Slysavarnadeildinni Vinabandið, en eftir að við sem stjórnuðum því fyrstu árin fluttum úr plássinu tók maður hennar við stjðrn pess. Vinabandið hefur nú því miður minnkað í svifum og er kannski orðinn lítill starfskraftur eða enginn. Ég met mikils þessa uppgötvun Kristjönu og vil hvetja hana til að stofna Slysavarhadeild kvenna í Þingeyrarhreppi eða Dýrafirði, Nýr formað- ur leikara UM SÍÐUSTlJ mánaðamót tók Sigríður Þorvaidsdóttir leik- ari við f ormennsku f Félagi íslenskra leikara. Sigríður tók við af Arnóri Ben- ðnýssyni í kjölfar ráðningar hans sem leikhússtjóra Leikfélags Ak- ureyrar en hann hafði gegnt for- mennsku félagsins í rúm tvö ár. með slíkum samtökum kringum landið er mikið hægt að gera. Hðfundwer vistmaðwá Hrafn- iatu ÍReykjavik ogfyrrverandi vitavðrðw Svalvogxvita. SIEMENS VS9112 Öflug ryksuga Stillanlegur sogkraf tur frá 250Wuppi1100W. Fjórfjöld síun. Fylgihlutir geymdir í vél. Sjálfinndregin snúra og hleðsluskynjari. Gömlu góðu SIEMENS gæðin! SNIITH& NORLAND Nóatúni 4 - Sími 28300 t avim KALT VAX - NÚTÍMA HÁREYÐING Kalt vax ^arlægir óæskileg líkamshár. Eitt handtak og öll hárinhverfa. Allt sem til þarf er tilbúið á einum renningi. Ekkert sull, engin fyrirhöfn, að- eins eitt handtak. arymvins Tvær stærðir: 1) Stærrigerð fyrirt.d. fótleggi. 2) Minnigerð fyrirtd. andlit eða bikini línu. Pósttíröfusendum. <ZZ>1 tella Bankastræti 3. S. 13635. _______------acrfi—ir___ . -L-------^_-----IB , i». ^«_ ¦ mu .-¦ ' nmii »111, ii _i____l ' ni f-iin ¦¦?-'¦»•. Y
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.